ھێرشەکانی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ی پاریس

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

ھێرشەکانی تشرینی دووەم/نۆڤێمبەری ٢٠١٥ پاریس زنجیرە هێرشێک بوون لە ئێوارەی ١٣ی تشرینی دووەم/نۆڤێمبەری ٢٠١٥ دەستی پێکرد تاکو دوای نیوەشەوی خایاند، لە چەند شوێنێکی جیاوازی پاریسی پایتەختی فڕەنسی. ئامانجی هێرشەکان کوشتنی زۆرترین ژمارەی خەڵک بووە، هەروەها یەکێکیش لە ئامانجە سەرەکیەکانی هێرشەکە، هێرشکردن بووە بۆ سەر یاریەکی تۆپی پێی نێوان فڕەنسا و ئەڵمانیا کە سەرۆک کۆماری فڕەنساش فرانسوا ئۆلاند یەکێک بووە لە ئامادەبووانی یاریەکە. ڕۆژی ١٤ی تشرینی دووەم میدیاکان ڕایانگەیاند بە لای کەمیەوە ١٢٨ کەس لە هێرشەکاندا کوژراون و دواتر یەکێک لە بریندارەکانیش مرد و بەمەش ژمارەی کوژراوەکان بووە ١٢٩ کەس و هەروەها پتر لە ٣٥٠ کەسیش بریندار بوونە کە ٩٠یان برینیان سەخت بووە و لە رۆژی دووشەممە، واتە ١٦ی نۆڤێمبەر، تەنها ٤٠ بریندار هێشتا ژیانیان لە مەترسیدا بووە، واتە دەکرێت ژمارەی کوژراوەکان زیاد بکات. هێرشبەرەکان هەشت کەس بوونە، لەوانە حەوتیان کوژراون، شەشیان بە پشتینەی تەقێنەر خۆیان تەقاندۆتەوە و تەنها یەک لە هێرشبەرەکان بەر لەوەی پشتێنە تەقێنەرەکەی بتەقێنێتەوە، بە گوللەی هێزە دژە تێرۆرەکان لە هۆڵی "باتاکلان" کە هۆڵێکی شانۆ و کۆنسێرتە لە پاریس، کوژرا. کوشندەترین هێرشەکان، ئەوەی ئەو هۆڵە بووە کە نزیکەی ١٤٠٠ کەس ئامادەی کۆنسێرتی گروپێکی موزیکی "رۆک"ی ئەمەریکی بوونە. کۆماندۆی هێرشبەرەکانی سەر ئەم هۆڵە سێ کەس بوونە. تەنها یەک لە هێرشبەرەکان ڕای کردووە و ناسنامە و وێنەی کەشف بووە و ئینتێرپۆل بە دوایدا دەگەڕێت. ناوی ڕاکردووەکە (صلاح عبدالسلام)ە و دوای ئەنجامدانی هێرشەکان تەلەفۆنی بۆ چەند کەسێکی دۆستی خۆی کردووە و لە بێلجیکاوە بە دوایدا هاتوون و بردوویانەتەوە ئەو وڵاتە، نەچۆتەوە ماڵی خۆی، بەڵکو خۆی شاردۆتەوە.

هەر هەشت هێرشبەرەکان بە ئەسڵ عەرەب بوونە و زۆربەیان هاوڵاتینامەی فڕەنسی و بێلجیکییان هەبووە، تەنها یەکێکیان خەڵکی سوریایە و لێکۆڵینەوەکان دەڵێن کە لەگەڵ پەنابەرانی سوریەوە بە یۆنان و وڵاتانی بالکاندا خۆی گەیاندۆتە بێلجیکا و فڕەنسا بۆ کاری تیرۆریستی. وە گومان دەکرێت، ڕێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" بە سەتان کەسی خۆی لەگەڵ کاروانی پەنابەرانی سوری ناردبێتە ئەوروپا بۆ کاری تیرۆریستی، بەڵام ئەمە تەنها گومانە و دووریش نیە پرۆپاگەندەیەکی ڕاسترەوەکان بێت بۆ ئەوەی دەرگای پەنابەری لە سەر پەنابەرانی سوری دابخرێت. گومان دەکرێت، داڕێژەری پلانی هێرشەکانی پاریس، کەسێک بێت بە ناوی (عبدالحمید اباعود) کە خەڵکی بێلجیکایە و بە ئەسڵ عەرەبە و تەمەنی ٢٨ ساڵە و لە ٢٠١٣ەوە لە سوریایە لە ڕیزی گروپی "دەوڵەتی ئیسلامی". ئەو کەسە هەمان شەوی هێرشەکان لە شوێنێکی نزیک یەکێک لە هێرشەکان بە کامێرای چاودێری وێنەی گیراوە. ئەو کەسە ناوی دەمێکە ناوی لە لیستی تیرۆریستە خەتەرەکان هاتووە کە مەترسین بۆ سەر ئاسایشی وڵاتانی ڕۆژئاوایی. ئەوە بوو بەرەبەیانی ١٨ی نۆڤێمبەری ٢٠١٥، لە شوقەیەک لە گەڕەکی سەن-دونی لە باکوری پاریس، پۆلیسی دژە تێرۆر توانیان سێ تیرۆریست بکوژن کە دوویان پیاو بوون و ئەوی دیکەیان ژن. دواتر، بە پەنجەمۆر دەرکەوت کە یەکێک لە کوژراوەکان عەبدولحەمید ئەباعودە، کە بێ گومان بۆ جیهاد هاتبۆوە ئەوروپا. سەرۆکی فڕەنسی، فڕانسوا ئۆلاند، ڕۆژی شەممە، ڕێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی"ی تاوانبار کرد، وە ڕێکخراوەکەش نیوەڕۆی هەمان ڕۆژ، خۆی لە هێرشەکان کردە خاوەن و هەڕەشەی کردەی زیاتریشی لە فڕەنسا کرد کە دەوڵەتێکی بەشدارە لە جەنگ لە دژی "تێرۆریزم" لە ئەفریقا و وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.[1] فڕانسوا ئۆلاند، هەروەها گوتی کە پلانی هێرشەکان لە دەرەوەی فڕەنسا داندراون و لە ناوەوەی وڵاتیش ئاسانکارییان بۆ کراوە. ئەم هێرشە تێرۆریستیانەی نۆڤێمبەری پاریس، لە دوای جەنگی جیهانیی دووەمەوە، بە گەورەترین هێرش دادەندرێن بۆ سەر خاکی فڕەنسا. سەرۆکی فڕەنسی، فڕانسوا ئۆلاند، دۆخی ناکاوی ڕاگەیاند، واتە وڵات لە مەترسی و لە حاڵەتی جەنگدایە. هەروەها بۆ ماوەی سێ ڕۆژ، ماتەمەینی نیشتیمانی ڕاگەیندرا. وە وەک کاردانەوەیەک بۆ ئەم ڕووداوە، دەیان وڵات دەم و دەست هەستی خۆیان دەربڕی و هاوخەمیی خۆیان بۆ وڵاتی فڕەنسا و فڕەنسیەکان دەربڕی، لە پێش هەموویان سەرۆکی ئەمەریکی، باراک ئۆباما بوو کە وەک هاوخەمیەک، سێ وشەی بە زمانی فڕەنسی گوتەوە، کە دروشمی شۆڕشی فڕەنسین و ئێستاش دروشمی دەوڵەتی فڕەنسایە "لیبێرتێ، ئێگالیتێ، فراتێرنیتێ" واتە ئازادی، یەکسانی، برایەتی. هۆیەکانی هێرشکردنە سەر فڕەنسا: فڕەنسا زۆر بێزراوە لای گروپە جیهادیەکان لە بەر چەند هۆیەک: قەتل عامی جەزائیریەکان لە پەنجاکان و شەستەکانی سەدەی رابوردوو؛ داگیرکردن و کوشتنی خەڵک لە ولاتانی ئیسلامی لە ئەفریقا و ئاسیا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست؛ بەشداریکردن لە جەنگ لە دژی قاعیدە و تاڵیبان لە ئەفغانستان و کوشتنی موجاهیدان و خەڵکی سیڤیل ( منداڵ و ژن و پیر و کاسبکار و گوندنشینان) بە فڕۆکەی "درۆن" واتە فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان و بە ریمۆت کۆنترۆل، بە دوگمەیەک سەدان کەس لە ژیان بێبەش دەکرێن؛ بەشداریی ئێستای فڕەنسا بە فڕۆکە و ناردنی چەک بۆ پێشمەرگە لە دژی گروپی "دەوڵەتی ئیسلامی" و کوشتنی سەتان چەکدار و خەڵکی سیڤیلی ناوچەکانی بن دەستی ئەم رێکخراوە، وە بەم دواییەش فڕۆکە فڕەنسیەکان بەشداریەکی چالاکیان هەبووە لە بۆمببارانکردنی ناوچەکانی بن دەستی ئەم رێکخراوە توندڕەوە؛ فڕەنسا ناسراوە لە مێژوودا بە شاڵاوە خاچپەرستیەکان لە هەزار ساڵ پێش ئێستا، وە بە سیستەم و فکری عەلمانیەت (سێکولاریزم) یان (لاییسیتێ) و بڵاوکردنەوەی ئەم فکرە لە وڵاتانی ئیسلامیدا، وە لە ناوەخۆی فڕەنساش، حکومەت دژایەتیی حیجاب و نیقابی کردووە و قەدەغەی کردووە، بێ گومان بە هۆی عەلمانیەت کە ئایدیۆلۆجیای دەوڵەتە، وە کچان و ژنانی نیقابپۆش، هەندێک جار حیجابپۆشیش ڕێگرییان لێ دەکرێت بچنە شوێنە گشتیەکان وەک قوتابخانە و دامودەزگا حکومی و گشتیەکان. هەروەها کاریکاتێر لە سەر پێغەمبەری ئیسلام، ئەمانە هەمووی فڕەنسایان کردۆتە "شەیتان" لە بەر چاوی هەردوو ڕێکخراوی "قاعیدە" و "دەوڵەتی ئیسلامی". هەروەها، فڕەنسا زۆر نزیکترە بۆ جیهادیەکان لە چاو ئەمەریکا، واتە بە ئاسانی دەتوانن خۆیان بگەیەننە فڕەنسا، جگە لەمەش، نزیکەی شەش میلیۆن موسڵمان (چواریان عەرەبن) لەو وڵاتە دەژین، زۆربەیان بە ڕەچەڵەک جەزائیرین و بەشێکیان رقێکی لەمێژینەیان هەیە بەرامبەر بەو وڵاتە، بە تایبەتی گەنجان کە لە ماڵەوە گوێیان لە باوک و دایک و باپیر و داپیریان بووە کە چۆن تاوانەکانی سوپا و پۆلیس و دەزگا ئاسایشیە فڕەنسیەکانی سەردەمی کۆلۆنیالیزم و هەروەها سەردەمی جەنگی جەزائیر (١٩٥٤-١٩٦٢) دەگێڕنەوە و بەم هەستەی رق و تۆڵەوە پەروەردە بوونە. مێژووی جەنگی جەزائیر و تاوانەکانی جەنگ پەنجا شەست ساڵێک لەمەوبەر بوون، وێنە و ڤیدیۆ هەن کە چۆن سەربازی فڕەنسی سەری جەزائیریەکانیان بڕیوە و وێنەیان لەگەڵ کەللەسەری بڕاودا گرتووە بۆ یادگاری، ئەم وێنانە لە سەر ئینتێرنێت هەن. شایانی باسە کە زۆر جاران ئەو دوو ڕێکخراوە توندڕەوە تیرۆریستە لە گوتارەکانیاندا ئاماژە دەکەن بە مێژوو و عەلمانیەت و بەشداریی فڕەنسا لە جەنگی "دژی موسڵمانان".


تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان[دەستکاری]

لەناو تۆڕە کۆمەڵایەتیەکانی فەیسبوک و تویتەر خەڵکانێکی زۆر هاوخەمییان بۆ ڕووداوەکەی پاریس ڕاگەیاند و لۆگۆیەکی ڕەشی بورجی ئێفێلیش تۆڕەکۆمەڵایەتیەکانی تەنیەوە و لەپاڵ ئەوەش خەڵکی نزایان بۆ پاریس دەکرد.

سەرچاوەکان[دەستکاری]