محەممەد کوڕی عەبدولوەھاب

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

محمدی کوڕی عبدالوھاب لەگوندی(العیینە)ی سەربە(نەجد)لەباکوری ڕۆژئاوای شاری(ریاچ) شەیخی گەورە(محمد کوڕی عبدالوھاب کوڕی سلیمان کوڕی کوڕی عەلی تەمیمی حەنبەلی نەجدی)لەساڵی ١١١٥ە لەدایک بووە،لەخێزانێکی چاک وێالح پێگەیشتووەو لەژیان وکارەکانیدا زۆر پابەندی سوننەتەکانی پێغەمبەربووە،باوکی دادوەر بووە لە شارۆچکەی(العینیە)و ھەر لەبچوکیەوە قورئانی پیرۆزی بەمنداڵەکەی لەبەرکردووەو فێری فقھی کردووە،بەمشێوەیە محمدی کوڕی عبدالوھاب ھەرلەمنداڵیەوە زۆربە چاکی وێالحی پێگەیشتووەو زۆر فەرموودەی پێغەمبەری لەبەرکردووە،وەکاتێ گەورەبووە زۆر موشتاقی سەردانی کردنی ماڵی خوای کردووە لەمەککە،وەلەوێدا بووەتە قوتابی چەندزانایەک وپاشان چووەتە شاری مەدینەی مونەوەرەو لەلای زاناو شێخە مەزنەکانی ئەوێ دەرسی خوێندووە،پاشان بۆمەبەستنی دەستخستنی زانست ھاتووەتە عێراق وسەرەتا لەشاری بەسڕە دەستی کردووە بەدەعوەو بانگەوازو داوای کردووە موسڵمانان ئاینەکەیان تەنیا لەقورئان وسوننەت وەربگرن وداوای کردووە زانایانی موسڵمان ئازاو بەجورئەت بن بۆ لادان ونەھێشتنی ھەرچی خورافیات و شتی داھێنراو(بدعە)ھەیە کەبۆ دین زیادکراوە،بەڵام لەوێدا ڕوبەڕووی دژایەتی وپێھەڵشاخانێکی زۆر بۆتەوە لەلایەن زاناکنی ئەوێداو زۆر ئەزیەت دراوە بۆیە بەدڵتەنگی وغەمباریەوە گەڕواتەوە ووڵاتەکەی خۆی...... وە چوەتە شارۆچکەی(حدیملا)و لەوێ نیشتەجێ بووەو ناوبانگی دەرکردووە بە تەقواو ڕاستگۆیی ودینداری،ولەوێدا بەردەوام فەرمانی کردووە بەچاکەو ڕێگری کردووە لەخراپەو داوای کردووە لەکاربەدەستان کە حوکمەکانی خودا جێبەجێ بکەن لەسەر ئەو کەسانەی دەستدرێژی دەکەنە سەر خەڵک وخەڵکی ئەزیەت دەدەن،بۆیە زۆرێک لە دوژمنان وستەمکاران داوایان کردووە محمدی کوڕی عبدالوھاب بکوژرێت ولێی ڕزگارببن،دوای ئەوەی محمد ئاگاداربۆوە لەنیەتی خراپی ئەوکەسانە کۆچی کردووە بۆ شارۆچکەی پێشوتری(العینیە)و لەلایەن ئەمیری ناوچەکە(عپمان کوڕی محمد)پێشوازی لێکراوەو ڕێزی زۆری لێگیراوەو پێشی گوت:دەست بکە بەبانگەوازکردن بۆخوداو ئێمەش لەگەڵتداین،وە محمدی کوڕی عبدالوھاب دەستی کردووە بەتێگەیاندنی ڕێگای ڕاستەقینەی ئیسلام لەخەڵکی دوور لەبیدعەو شیرک وئەفسانە،تاوای لێھات لەناوچەکانی تر ناوبانگی دەرکردو خەڵکی لەھەموو شوێنێک دەھاتن ولەکۆڕو ووتارو دەرسەکانی ئامادەدەبوون وسوودیان وەردەگرت،ئەویش بەزانستە فراوانەکەی خۆی خەڵکی بانگ دەکرد بۆڕێگای ڕاست ونووری ڕاستەقینەی ئیسلام،بۆیە خەڵکی لەدەورەی کۆبونەوەو زۆریان خۆشدەویست وئەویش بەشەرعی ڕاستەقینەی خودا حوکمی دەکرد لەنێوان پەیڕەوانی خۆیدا.

بۆیە کاتێ ئەمیری ناوچەی(الإحسا‌و)ئاگاداربوویەوە لە ھەواڵی محمدی کوڕی عبدالوھاب ترسا لەدەسەڵاتی وھەوڵیدا لەناوی ببات وفەرمانی ڕاگواستنی درەکرد بەرەوناوچەی(الدرعیە) بەڵام ئەمیری ناوچەکە(محمدی کوڕی سعود)پیاوێکی چاک بووەو سەردانی محمدی کوڕی عبدالوھابی کرد لەماڵەکەیداو پێی گووت:ئەی شێخ دڵخۆشبە بە سەرکەوتن وئەمن،شیخ محمدی کوڕی عبدالوھابیش فەرموی:تۆش دڵخۆشبە بەسەرکەوتن وبەخشندەیی وسوپاسگوزاری،چونکە ئەوە دینی خودایەو ھەرکەسێ سەریبخات خوای گەورە سەری دەخات...گوتی ئەی شیخ ئێمە بەیعەتت پێدەدەین لەسەر دینی خواو پێغەمبەرو جیھاد لەپێناوی خوادا،بەڵام دەترسین ئەگەر سەرمان خستی وخوای گەورە بەسەر دوژمنانی ئیسلام زاڵی کردی ئەوا غەیری خاکی ئێمە ھەڵبژێری و کۆچ بکەی بۆ شوێنێکی تر،ئەویش گوتی نەخێر منیش بەیعەتت پێدەدەم لەسەر خوێن بەخوێن و ھەرگیز لە شاری تۆ دەرناچم.

بەمشێوەیە ئەمیرو شێخ ڕێککەوتن لەسەر سەرخستنی دینی خوداو شێخ محمدی کوڕی عبدالوھاب ھەوڵی دەدا بۆلادانی خورافات وشتە پوچ وبەتاڵە زیادکراوەکان بۆدین ونەھێشتنی ئەو ساحیرو کاھینانەی لەناوچەی(نەجد)خەڵکیان ھەڵدەخەڵەتاندو فێلێیان لەخەڵک دەکرد بەناوی دین ودەیانگوت ئێمە غەیب دەزانین وئەولیای خوداین بەڵام لەڕاستیدا بەردو دارو گۆڕیان دەپەرست وخەڵکیان گومڕادەکرد ولەغەیری خودا دەپاڕانەوە(نعوژباللە)،وە شێخ محمدی کوڕی عبدالوھاب بەھۆی دەرسەکانی فقە وتەفسیروفەرموودەو...ھتد سوودێکی زۆر گەورەی ھەبوو بۆئاگادارکردنەوەو ووریاکردنەوەی خەڵک ودەرخستنی ڕێگای ڕاستەقینەی ئیسلام،بەردەوام نامەی دەنارد بۆئەمیرو دەسەڵاتدارانی ناوچەکان وئامۆژگاری دەکردن بەوەی حوکم بەکتێبی خودا(قورئان)و(فەرموودە)بکەن،تاوای لێھات خەڵکێکی زۆر کاریگەر بوون بەبانگەوازە پاک وڕوون وبێ خەوشەکەی شیخ محمدی کوڕی عبدالوھاب ھەر لەھیندو میسڕوئەفغانستان وشام و...ھتد،وەلەپێناوی سەرخستنی ئەم بانگەوازەدا شێخی گەورەو ئارامگر زۆر ئەزیەت وئازاری کێشاوەو بەدەم(دەعوەو دەرس)و بەچەک وشمشێریش جیھادی کردووە بۆسەرخستنی ھەق وپوچاندنەوەی باتڵ ولەمەشدا لایەنگرانی بنەماڵەی(ال سعود)یارمەتیان دەدا.

محمدی کوڕی عبدالوھاب بۆماوەی پەنجا ساڵ خەریکی دەعوەو بانگەوازو جیھاد بوو لەپێناوی خوادا،لەبەرھەمی بانگەوازی ئەودا جارێکی دیکە نووری گەش وھەقیقەتی ئیسلام گەڕایەوە ناو خەڵک ولەدوای خۆشی مزگەوت وقوتابخانە ئاینیەکان درێژەیان دا بەو ووریابونەوە ئیسلامیەو دوورکەوتنەوە لەشیرک وخورافیات وبیدعە،وە شەیخی گەورە محمدی کوڕی عبدالوھاب لەساڵی ١٢٠٦ە وەفاتی کردووەو منداڵ ونەوەو قوتابی وپشتیوانەکانی لەدوای خۆی بەدڵسۆزانە درێژەدەری دەعوەو بانگەوازی ئەھلی سوننەیان گرتە ئەستۆ کە بەفەزلی خودا تائێستاش ھەر بەردەوامەو ڕۆژ لەدوای ڕۆژ لایەنگرو شوێنکەوتوانی زیاتر دەبن چونکە ڕێگەی ڕاستەقینەی ئیسلامیان گرتۆتەبەر.

ئەم زانا پایەبەرزە ڕەحمەتی خودای لێبێت بەشێوازێکی تایەتی وزۆر سەرنج ڕاکێش ودوێنەر نووسراون وھەموو قسەکانیشی بەبەڵگەی قورئان وسوننەت نوسیوەو شێوەی دواندنەکەی نەرم ونیانی ودڵسۆزیەکی بێ وێنەی تێدا بەدی دەکرێت ولەزۆربەی کتێبەکانیدا بەدوعای چاک بۆخوێنەر دەست پێدەکات وەزۆر جاران نوسیویەتی(اعلم رحمک اللە ) ئینجا دەستی کردووە بەنوسینەکانی،لەناودارترین کتێبەکانی شیخ محمدی کوڕی عبدالوھاب ئەمانەن:١-کشف الشبھات ٢- کتاب التوحید ٣- کتاب اڵاێول الپلاپە ٤ کتاب فچل الإسلام ٥- کتاب الکبائر..... دەیان پەیام وکتێبی تریش.