بۆ ناوەڕۆک بازبدە

دەستێوەردانی سەربازی لە یەمەن، ٢٠١٥

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
دەستێوەردانی سەربازی لە یەمەن، ٢٠١٥
بەشێکە لەدەستێوەردانی سەربازی لە یەمەن
وڵاتیەمەن
جێیەمەن
لە دوایOperation Restoring Hope
ڕێکەوتی دەستپێکردن٢٦ی ئازاری ٢٠١٥
ڕێکەوتی کۆتاییھاتن٢٢ی نیسانی ٢٠١٥
نەخشەی یەمەن بەپێی وردەکای شەڕەکە

گەردەلوولی بەھێز (بە عەرەبی: عاصفة الحزم)، کردەیەکی سەربازی بوو بۆسەر حووسییەکان یەمەن بەسەرکردایەتی سعودیە و وڵاتە سوننییە ھاوپەیمانەکانی. شەڕەکە لە ٢٥ی ئازاری ٢٠١٥ دەستیپێکرد. ئامانجی ھێرشەکانی گەردەلوولی بەھێز بۆسەر حووسییەکان ئەوەیە کە دەبێت حوسییەکان سەنعا چۆڵ بکەن چەکڕادەستی حکوومەتی یەمەن بکەنەوە کە ھادی مەنسووڕ سەرکردایەتی دەکا. جگە لە سعوودیە ھەر یەکە لە بەحرەین و کوەیت و قەتەر و ئیمارات و میسر و ئەردەن و سوودان و مەغریب بەشدارن ھاوکات ئەمریکاش پاڵپشتی ئەو وڵاتە عەرەبییانە دەکات بۆ ھێرشکردنەی سەر حوسییەکان.

ئۆپراسیۆنی گەردەلوولی یەکلاکەرەوە

[دەستکاری]

بەپێی وتەی دەزگای ھەواڵی سعوودیی ئەلعەرەبیە، عەرەبستانی سعوودیە بە ١٠٠ فڕۆکەی جەنگی و ١٥٠٬٠٠٠ سەرباز بەشداریی لە ئۆپراسیۆنە سەربازییەکەدا کرد. چەندین دەزگای ڕاگەیاندن ڕایان گەیاند کە فڕۆکەکانی میسر، مەغریب، ئوردن، سوودان، کووەیت، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان، قەتەر و بەحرەین تێیدا بەشدار بوون.[١][٢][٣][٤][٥][٦][سەرچاوەی زیاد لە پێویست] میسر پێشتر چوار کەشتیی جەنگی بۆ پاڵپشتی لە گەمارۆدانی دەریاییی سعوودیە ناردبوو.[٧]

کۆتاییھاتنی ئۆپراسیۆنەکە لە ٢١ی نیسانی ٢٠١٥دا ڕا گەیەنرا.[٨]

ھەڵمەتی ئاسمانی

[دەستکاری]

ئازاری ٢٠١٥

[دەستکاری]

لە ئازاری ٢٠١٥دا، لە بەیاننامەیەکی ھاوبەشدا، دەوڵەتانی ئەندامی ئەنجومەنی ھاوکاریی کەنداو (جگە لە عومان) ڕایان گەیاند کە ئەوان بڕیاری دەستێوەردانیان دژی حووسییەکان داوە لەسەر داخوازیی حکوومەتەکەی ھادی.[٩]

ھاوپەیمانییەکە ئاسمانی یەمەنی وەک ناوچەیەکی قەدەغەکراو ڕا گەیاند، کە تێیدا شا سەلمان ڕای گەیاند ھێزی ئاسمانیی شاھانەی سعوودیە کۆنتڕۆڵی تەواوی ئەم ناوچەیەی دەکات.[٤] عەرەبستانی سعوودیە دەستی بە ھێرشە ئاسمانییەکان کرد، کە بەپێی ڕاپۆرتەکان پشتی بە ڕاپۆرتە ھەواڵگرییەکانی ئەمریکا و وێنە چاودێرییەکان بەستبوو بۆ دەستنیشانکردن و پێکانی ئامانجەکان، لەوانەش چەک، فڕۆکەکان[١٠] لەسەر زەوی و بەرگرییە ئاسمانییەکان.[١١]

تۆڕی میدیاییی جەزیرە ڕای گەیاند کە محەممەد عەلی حووسی، فەرماندەیەکی حووسییەکان کە لە شوباتی ٢٠١٥دا وەک سەرۆکی لیژنەی شۆڕشگێڕ دەستنیشانکرابوو، بریندار بووە و سێ فەرماندەی تری حووسی بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکان لە سەنعا کوژراون.[١٢]

ھێرشەکانی ٢٦ی ئازار ھەروەھا بنکەی ئاسمانیی ئەلعەنەدیان پێکاوە، کە دامەزراوەیەکی پێشووی ھێزە تایبەتەکانی ئەمریکا بوو لە پارێزگای لەحج کە لە سەرەتای ھەفتەکەدا لەلایەن حووسییەکانەوە کۆنتڕۆڵ کرابوو.[١٣] بەپێی ڕاپۆرتەکان، ئامانجەکان بریتی بوون لە بنکەی مووشەکیی ژێر کۆنتڕۆڵی حووسییەکان لە سەنعا و عەمباری سووتەمەنییەکەی.[١٤] ھێرشەکان لە شەودا ھەروەھا حووسییەکانیان لە تەعز و سەعدە کردە ئامانج. بە ھەزاران کەس لە سەنعا دژی دەستێوەردانەکە خۆپیشاندانیان کرد، کە سەرۆکی پێشوو عەلی عەبدوڵڵا ساڵحیش ئیدانەی کرد. لە تەعزدا بە ھەزاران کەس بۆ پاڵپشتی لە ھادی و عەرەبستانی سعوودیە ڕژانە سەر شەقامەکان.[١٥]

مەودای ھێرشەکان لە ٢٧ی ئازاردا زیاتر فراوان بوو، بە جۆرێک دامەزراوەی ڕادار لە پارێزگای مەئریب و بنکەیەکی ئاسمانی لە پارێزگای ئەبیەن کەوتنە ژێر ھێرشی ئاسمانییەوە. فەرماندەی ئۆپراسیۆنەکە ڕاپۆرتەکانی پەیوەست بە قوربانیانی سڤیلی ڕەت کردەوە و ڕای گەیاند کە ھێرشە ئامانجییەکان بە وردی ئەنجام دەدرێن.[١٦] ھێرشە زیادەکان لە سەرەتای ڕۆژی دواتردا ئامانجەکانیان لە حودەیدە، سەعدە و ناوچەی سەنعا، ھەروەھا بنکەی سەرەکیی عەلی عەبدوڵڵا ساڵح پێکاوە. پڕوپاگەندەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە ساڵح بۆ سەنحان ھەڵاتووە کە دەکەوێتە دەوروبەری پایتەختی ژێر کۆنتڕۆڵی حووسییەکان.[١٧] بەرفەرماندەیەکی عەدەن ڕای گەیاند کە ھێرشەکانی سعوودیە دامەزراوەیەکی مووشەکی درێژمەودایان وێران کردووە کە لەژێر کۆنتڕۆڵی حووسییەکاندابوو.[١٨]

حووسییەکان بانگەشەی ئەوەیان کرد کە فڕۆکەیەکی ھێزی ئاسمانیی سوودانیان لەسەر باکووری سەنعا خستووەتە خوارەوە و فڕۆکەوانەکەیان لە ٢٨ی ئازاردا بەدیل گرتووە. حکوومەتی سوودان ڕەتی کردەوە کە ھیچ کام لە چوار فڕۆکە جەنگییەکەی بەر تەقە کەوتبێت یان خرابێتە خوارەوە.[٥] لە ڕۆژی پێشتردا، حووسییەکان بانگەشەی ئەوەیان کرد کە درۆنێکی «دوژمنکارانە»ی سعوودیەیان لە سەنعا خستووەتە خوارەوە.[١٩]

ھێرشە ئاسمانییەکان لە سەرەتای ٢٩ی ئازاردا عەمبارێکی چەک، بنکەی ئاسمانیی سەربازی و بارەگای ھێزە تایبەتەکانیان لە سەنعا پێکا. عەمبارێکی چەک لە دەرەوەی سەنعا وێران کرا، ئەمەش زیانی بە فڕۆکەخانەیەک و فڕۆکەکان لەسەر زەوی گەیاند. سەعدە و حودەیدەش کرانە ئامانج. عەمید ئەحمەد عەسیری، وتەبێژی ھاوپەیمانییەکە، ڕای گەیاند کە تۆپخانەکانی سعوودیە و کۆپتەرە جەنگییەکانی ئەپاچی جوڵێندراون بۆ «پاشەکشەپێکردنی» چەکدارانی حووسی کە لەسەر سنووری عەرەبستانی سعوودیە کۆببوونەوە.[٢٠]

لە ٣٠ی ئازاردا، بە لانی کەمەوە ٤٠ کەس بە منداڵانیشەوە کوژران و ٢٠٠ کەس بریندار بوون بەھۆی ھێرشێکی ئاسمانییەوە کە کەمپی ئاوارەکانی ئەلمەزرەقی لە نزیک دامەزراوەیەکی سەربازی لە ناوچەی باکووری حەراز پێکا، بەپێی وتەی ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکان. ھێرشە ئاسمانییەکان ھەروەھا ناوچەکانی نزیک کۆشکی سەرۆکایەتی لە سەنعا، ھەروەھا فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی عەدەنیان پێکا.[٢١][٢٢]

کۆگای خۆراکی دامەزراوەی ئابووریی یەمەن لە حودەیدە بەھۆی سێ ھێرشی ھاوپەیمانان لە ٣١ی ئازاردا وێران کرا. ھێرشە ئاسمانییەکان تەنیا بۆ خاکی یەمەن سنووردار نەبوون. بەپێی وتەی ئەو دانیشتووانەی کە بە بەلەم بۆ جیبووتی ھەڵاتوون، مووشەکەکان ماڵەکانی سەر دوورگەی پێریم (مەیون)یان پێکاوە.[٢٣]

نیسانی ٢٠١٥

[دەستکاری]
وێرانکاری لە سەنعا دوای ھێرشی ئاسمانی لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٥دا
وێرانکاری لە گەڕەکەکانی نیشتەجێبوون لە نزیک چیای عەتان
ناوەندی بازرگانیی وێرانکراو

بە دەیان قوربانی لە ئەنجامی تەقینەوەیەک لە کارگەیەکی شیرەمەنی و ڕۆن لە حودەیدەدا کەوتەوە، کە بە شێوەی جیاواز خراوەتە پاڵ ھێرشێکی ئاسمانی یان مووشەکێک لە بنکەیەکی سەربازیی نزیکەوە لە ١ی نیساندا. سەرچاوە پزیشکییەکان ٢٥ گیانلەدەستدانیان ڕاگەیاند، لە کاتێکدا سوپای یەمەن ڕای گەیاند کە ٣٧ کەس کوژراون و ٨٠ کەس بریندار بوون.[٢٤] ھێرشە ئاسمانییەکان ھەروەھا ئامانجەکانیان لە سەعدە لە ١ی نیساندا پێکا.[٢٥]

سەرەڕای بەردەوامیی ھێرشە ئاسمانییەکان، حووسییەکان و یەکە ھاوپەیمانەکانیان بە پاڵپشتیی تانک و تۆپخانە قورسەکان بەردەوام بوون لە پێشڕەویکردن بەرەو ناوەڕاستی عەدەن.[٢٦][٢٧] حووسییەکان لە ٢ی نیساندا دەستیان بەسەر کۆشکی سەرۆکایەتیدا گرت، بەڵام بەپێی ڕاپۆرتەکان دوای ھێرشە ئاسمانییەکانی شەو، لە سەرەتای ڕۆژی دواتردا پاشەکشەیان کرد.[٢٨] فڕۆکەکانی ھاوپەیمانان ھەروەھا چەک و یارمەتیی پزیشکییان بۆ شەڕکەرانی لایەنگری ھادی لە عەدەن فڕێ دایە خوارەوە.[٢٩]

کۆمیتەی نێونەتەوەییی خاچی سوور (ICRC) لە ٥ی نیساندا ڕای گەیاند کە مۆڵەتی لە ھاوپەیمانانەوە وەرگرتووە بۆ ناردنی پێداویستییە پزیشکییەکان و کارمەندانی فریاگوزاری بۆ سەنعا و چاوەڕوانی مۆڵەتە بۆ ناردنی تیمێکی نەشتەرگەری بە بەلەم بۆ عەدەن. ھاوپەیمانییەکە ڕای گەیاند کە دەستەیەکی تایبەتی بۆ ھەماھەنگیکردنی گەیاندنی یارمەتییەکان بۆ یەمەن دامەزراندووە.[٣٠]

لە ٦ی نیساندا، ھێرشە ئاسمانییەکان پێش خۆرئاوابوون دەستیان پێکرد و ئامانجەکانیان لە ڕۆژاوای سەنعا، سەعدە و پارێزگای دالێ پێکاوە، کە ڕێگایەکی دابینکردنی پێداویستی بوو بۆ حووسییەکان لە شەڕی عەدەندا.[٣١]

ھێرشە ئاسمانییەکانی ٧ی نیسان بنکەیەکی پاسەوانی کۆماری لە پارێزگای ئیب پێکاوە، کە بووە ھۆی برینداربوونی ٢٥ سەرباز. سەرچاوە یەمەنییەکان ڕایان گەیاند کە سێ منداڵ لە خوێندنگەیەکی نزیک بەھۆی ھێرشەکەوە کوژراون، لە کاتێکدا شەش منداڵ بریندار بوون.[٣٢][٣٣]

پەرلەمانی پاکستان لە ١٠ی نیساندا دەنگی دژی ھەنگاوی سەربازی دا، سەرەڕای داواکارییەک لە لایەن عەرەبستانی سعوودیەوە کە پەیوەندی بە ھاوپەیمانییەکەوە بکات.[٣٤]

ھێرشە ئاسمانییەکانی ١٢ی نیسان دژی بنکەی لیوای ٢٢ی پاسەوانی کۆماریی یەمەن لە پارێزگای تەعز، ھەم لیواکە و ھەم گوندێکی نزیکیان پێکاوە کە ئەندامانی کەمینەی ئەخەدەم تێیدا نیشتەجێ بوون، کە بووە ھۆی کوژرانی ھەشت مەدەنی و برینداربوونی زیاتر لە دە کەسی تر.[٣٥] لە ١٧ی نیساندا، ھەم وتەبێژی ھاوپەیمانیی ئەنجومەنی ھاوکاریی کەنداو لە ڕێگەی تەلەڤیزیۆنی فەرمیی ئەلئەخبارییەی سعوودیەوە و ھەم فەرماندەیەکی چەکدارانی لایەنگری ھادی لەسەر زەوی ڕایان گەیاند کە ھێرشە ئاسمانییەکان چڕتر بوونەتەوە، و سەرنجیان خستووەتە سەر سەنعا و تەعز.[٣٦] یەکێک لە ھێرشەکان بۆ سەر کۆشکی کۆماری لە تەعز بووە ھۆی کوژرانی ١٩ چەکداری لایەنگری حووسییەکان.[٣٧]

گرووپە نەتەوەیی-ئایینییەکان لە ساڵی ٢٠٠٢دا. پەیڕەوانی شیعەی زەیدی لە نێوان ٣٥٪ تا ٤٢٫١٪ی موسڵمانانی یەمەن پێکدەھێنن.[٣٨]

ڕۆڵی دەریایی

[دەستکاری]

میسر و عەرەبستانی سعوودیە کەشتیگەلی جەنگیی ئامادەکراویان بۆ پاڵپشتی لە ئۆپراسیۆنەکانی ھاوپەیمانان تەرخان کرد.[٣٩] سۆمالیا ئاسمان و ئاوە ناوچەیییەکانی خۆی پێشکەش کرد.[٤٠] چوار کەشتیی کەشتیگەلی میسری دوای دەستپێکردنی ئۆپراسیۆنەکان بەرەو کەنداوی عەدەن بەڕێکەوتن.[١٣] ڕیاز داوای مۆڵەتی کرد بۆ بەکارھێنانی ئاسمان و ئاوەکانی سۆمالیا بۆ ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنەکان.[٤١] لە ٢٧ی ئازاردا، سوپای میسر ڕای گەیاند کە فەیلەقێک لە کەشتییە جەنگییەکانی میسر و سعوودیە لە گەرووی باب المندب جێگیر بوون.[١٦] سوپای سعوودیە ھەڕەشەی تێکشکاندنی ھەر کەشتییەکی کرد کە ھەوڵ بدات بچێتە ناو بەندەرەکەوە.[٤٢]

کەشتیگەلی شاھانەی سعوودیە لە ٢٨ی ئازاردا دیپلۆماتکاران و کارمەندانی نەتەوە یەکگرتووەکانی لە عەدەنەوە بۆ جەددە گواستەوە.[٤٣]

شاھدحاڵەکان بە ڕۆیتەرزیان ڕای گەیاند کە کەشتییە جەنگییەکانی میسر بنکەکانی حووسییەکانیان بۆردومان کردووە کاتێک لە ٣٠ی ئازاردا ھەوڵی پێشڕەویکردنیان داوە بەرەو عەدەن.[٤٤] کەشتییە جەنگییەکان جارێکی تر لە دەوروبەری ١ی نیساندا تەقەیان لە پێگەکانی حووسی لە فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی عەدەن کردەوە.[٢٥]

وەزیری دەرەوەی جیبووتی مەحموود عەلی یوسف ڕای گەیاند کە حووسییەکان چەکی قورس و بەلەمی ھێرشبەری خێرایان لەسەر پێریم و دوورگەیەکی بچووکتری گەرووی باب المندب جێگیر کردووە. ئەو ھۆشداریی دا کە «ئەگەری شەڕ لە گەرووی باب المندب زۆر ڕاستەقینەیە» و ڕای گەیاند کە ئەم چەکانە «مەترسییەکی گەورە» بۆ سەر وڵاتەکەی، ھاتوچۆی کەشتیوانیی بازرگانی و کەشتییە سەربازییەکان دروست دەکەن. داوای لە ھاوپەیمانییەکە کرد کە دوورگەکان پاک بکەنەوە، کە وەک خۆی وتی مووشەک و تۆپی دوورمەودایان تێدایە.[٤٥]

لە ٤ی نیساندا، سەرۆکی میسر عەبدولفەتاح سیسی پاراستنی کەشتیوانیی دەریای سوور و مسۆگەرکردنی ئاسایشی باب المندبی وەک «پێشینەیەکی سەرەکی بۆ ئاسایشی نیشتمانیی میسر» ناو برد.[٤٦]

لە ١٥ی نیساندا، وتەبێژی ھاوپەیمانییەکە، عەمید ئەحمەد ئەلععسیری، ڕای گەیاند کە کەشتییە جەنگییەکانیان سەرنجیان خستووەتە سەر پاراستنی ڕێڕەوەکانی کەشتیوانی و پشکنینی ئەو کەشتییانەی بەرەو بەندەرەکان دەچن بۆ دۆزینەوەی ئەو بارانەی کە بۆ حووسییەکان نێردراون.[٤٧]

کەشتیگەلی ئەمریکا پاڵپشتیی پێشکەش بە گەمارۆدانی دەریایی کرد، بە ڕاگرتن و پشکنینی ئەو کەشتییانەی کە گومانیان لێ دەکرا چەکی ئێرانی بۆ حووسییەکان بگوازنەوە.[٤٨] لە ٢١ی نیساندا، ویلایەتە یەکگرتووەکان ڕای گەیاند کە کەشتیی جەنگی لە ئاوەکانی یەمەندا بڵاو دەکاتەوە بۆ چاودێریکردنی کەشتییە ئێرانییەکان.[٤٩] ئەمریکا بە تایبەتی ئاماژەی بە کاروانێکی کەشتیی ئێرانی کرد، کە دەسەڵاتدارانی ئەمریکا ڕایان گەیاندبوو دەکرێت چەک بۆ شەڕکەرانی حووسی بگوازنەوە بە پێچەوانەی سزاکانی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە.[٥٠] ئەمریکا ڕای گەیاند کە کاروانە ئێرانییەکە لە ٢٣ی نیساندا ئاراستەی خۆی گۆڕیوە.[٥١]

پێکدادانی زەمینی

[دەستکاری]

سوودان ڕای گەیاند کە ھێزی زەمینی لە عەرەبستانی سعوودیە جێگیر دەکات.[٥٢] ھێزە تایبەتەکانی ھێزی بەرگریی بەحرەین، تاقمی فەرمانی ١١، ھەروەھا بۆ یەمەن جوڵێندران.[٥٣]

لە نێوان ٣١ی ئازار و نیساندا، بەپێی ڕاپۆرتەکان ھێزەکانی سعوودیە و حووسییەکان تەقەی تۆپخانە و مووشەکیان لەسەر سنووری نێوان سعوودیە و یەمەن ئاڵوگۆڕ کردووە.[٢٢][٥٤] پاسەوانێکی سنووری سعوودیە لە ٢ی نیساندا کوژرا، کە یەکەم قوربانیی پشتڕاستکراوەی ھاوپەیمانان بوو لەم ھەڵمەتەدا.[٥٥] لە دوای ئەوەشەوە دوو سەربازی تر لە ڕۆژی دواتردا کوژران.[٥٦] شۆفێرێکی بارھەڵگری میسری بەھۆی تۆپبارانی حووسییەکانەوە کوژرا.[٥٧]

بەپێی ڕاپۆرتەکان عەرەبستانی سعوودیە لە ٣ی نیساندا دەستی بە لابردنی بەشەکانی پەرژینی پەرژینی سنووریی سعوودیە–یەمەن کرد بە درێژاییی سنوورەکەی لەگەڵ پارێزگاکانی سەعدە و حەججە. مەبەستی لابردنەکە لەو کاتەدا ڕوون نەبوو.[٥٨]

لە ١٢ی نیساندا، ئەندامانی ھۆزی تەخیا ھێرشێکیان کردە سەر بنکەیەکی سعوودیە دوای ئەوەی چەندین ئەندامی ھۆزەکە بەھۆی ھێرشێکی ئاسامانییەوە گیانیان لەدەستدا. چەک و تەقەمەنییەکان بردران.[٥٩][٦٠][٦١]

لە ١٩ی نیساندا، کاتێک سەرکردەی حووسییەکان عەبدولمەلیک حووسی سعوودیەی تۆمەتبار کرد بەوەی پلانی داگیرکردنی یەمەنی ھەیە،[٦٢] عەسیری بانگەشەی ئەوەی کرد کە ھێزەکانی ھاوپەیمانان زانیارییان ھەیە سەبارەت بە پلانی حووسییەکان بۆ بەزاندنی سنووری سعوودیە.[٦٣] پاسەوانێکی سنووری سعوودیە لە ١٩ی نیساندا گیانی لەدەستدا و دوو کەسی تر بەھۆی تەقە و تۆپبارانی ھاوەن لەسەر سنوورەکە بریندار بوون.[٦٤]

پاڵپشتی و پارەدارکردنی دەرەکی

[دەستکاری]
فڕۆکە جەنگییەکانی یۆرۆفایتەر تایفۆنی عەرەبستانی سعوودیە کە لەلایەن بەریتانیاوە دابینکراون، ڕۆڵێکی سەرەکی لە ھەڵمەتی بۆردومانی سەرکردایەتیی سعوودیە لە یەمەندا دەگێڕن.[٦٥]
کەشتیگەلی ئەمریکا بە شێوەیەکی چالاک بەشداریی لە گەمارۆدانی دەریاییی سەرکردایەتیی سعوودیەدا کردووە،[٦٦] کە ڕێکخراوە مرۆیییەکان دەڵێن فاکتەری سەرەکیی سەرھەڵدانی برسییەتی بووە لە یەمەندا.[٦٧]

لە ئازاری ٢٠١٥دا، سەرۆک باراک ئۆباما ڕا گەیاند کە ڕێگەی بە ھێزەکانی ئەمریکا داوە پاڵپشتیی لۆجیستی و ھەواڵگری پێشکەش بە سعوودییەکان بکەن لە دەستێوەردانە سەربازییەکەیاندا لە یەمەن.[٦٨] جێگری وەزیری دەرەوەی ئەوکات ئەنتۆنی بڵینکن ڕای گەیاند: «وەک بەشێک لەو ھەوڵە، گەیاندنی چەکمان خێرا کردووە، ئاڵوگۆڕی ھەواڵگریمان زیاد کردووە، و شانەیەکی پلاندانانی ھاوبەشمان لە ناوەندی ئۆپراسیۆنی سعوودیەدا دامەزراندووە».[٦٩]

ھێزەکانی ناتۆ وەک شانشینی یەکگرتوو و ویلایەتە یەکگرتووەکان پاڵپشتی لە دەستێوەردانی سەرکردایەتیی عەرەبستانی سعوودیە لە یەمەندا دەکەن، بە پلەی یەکەم لە ڕێگەی فرۆشتنی چەک و ھاوکاریی تەکنیکییەوە.[٧٠] فەڕەنساش چەکی بە عەرەبستانی سعوودیە فرۆشتووە.[٧١] ڕێکخەری فریاگوزاریی پزیشکانی بێسنوور (MSF) کارلین کلایەر، ئەمریکا، فەڕەنسا و بەریتانیای بە بەشێک لە ھاوپەیمانیی سەرکردایەتیی سعوودیە ناوبرد، کە گەمارۆی چەکیان سەپاند و ڕێگرییان لە ھەموو کەشتییەکان کرد لە چوونە ناو یەمەنەوە بە پێداویستییەکانەوە.[٧٢] گرووپەکانی داکۆکیکار لە مافەکان ڕەخنەیان لەم وڵاتانە گرتووە بەھۆی دابینکردنی چەک، و ھاوپەیمانییەکە تۆمەتبار دەکەن بە بەکارھێنانی چەکەکانی ھێشوویی، کە لە زۆربەی وڵاتاندا قەدەغەن.[٧٣] ئۆکسفام ئاماژەی بەوە کردووە کە بەپێی ڕاپۆرتەکان ئەڵمانیا, ئێران و ڕووسیاش چەکیان بە ھێزە ناکۆکەکان فرۆشتووە.[٧٤] تاریق ڕێبڵ، بەرپرسی بەرنامەکانی یەمەن لە ڕێکخراوی ئۆکسفام، ڕای گەیاند: «قورسە بڵێین چەکێک کە بە عەرەبستانی سعوودیە فرۆشراوە بە جۆرێک لە یەمەندا بەکارناھێنرێت، یان ئەگەر لە یەمەندا بەکارنەھێنرێت ڕێگە بە وڵاتەکە دەدات چەکی تر لە یەمەندا بەکاربھێنێت».[٧٠] ڕێکخراوی لێبوردنی نێونەتەوەیی داوای لە ئەمریکا و بەریتانیا کرد کە دابینکردنی چەک بۆ عەرەبستانی سعوودیە و ھاوپەیمانیی سەرکردایەتیی سعوودیە ڕابگرن.[٧٥] لە ٣ی ئابی ٢٠١٩دا، ڕاپۆرتێکی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕای گەیاند کە ئەمریکا، بەریتانیا و فەڕەنسا دەکرێت ھاوبەش بن لە ئەنجامدانی تاوانەکانی جەنگ لە یەمەندا بەھۆی فرۆشتنی چەک و پێشکەشکردنی پاڵپشتی بۆ ھاوپەیمانیی سەرکردایەتیی سعوودیە کە تۆمەتباری کردووە بە بەکارھێنانی برسیانکردنی سڤیلەکان وەک تاکتیکێکی جەنگ.[٧٦][٧٧]

لە ساڵی ٢٠١٦دا، حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان بە بەھای ١٫٣ ملیار دۆلار چەکی بە عەرەبستانی سعوودیە فرۆشت، سەرەڕای نیگەرانییەکانی بەرپرسان لەوەی کە دەکرێت بەھۆی پاڵپشتیکردنی لە ھاوپەیمانیی سەرکردایەتیی عەرەبستانی سعوودیە لە یەمەندا تێوەگلان لە تاوانەکانی جەنگدا دروست ببێت. پارێزگەرانی حکوومەتی ئەمریکا نەیانتوانی بگەنە ئەنجامێک کە ئایا پاڵپشتیی ئەمریکا بۆ ھاوپەیمانییەکە، ئەوان دەکاتە ھاوپەیمانی شەڕکەر بەپێی یاسای نێونەتەوەیی.[٧٨]

بەپێی ڕاپۆرتەکان، فرۆشتنی چەک لەلایەن شانشینی یەکگرتووەوە بە عەرەبستانی سعوودیە و میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان لە ساڵی ٢٠١٩دا بە بڕی ١ ملیار پاوەند بەرزبووەتەوە، کە ئەمەش بەرزبوونەوەی ٣٠٠٪ە بە بەراورد بە ساڵی ٢٠١٨. وتەبێژی کەمپەینی دژی بازرگانیی چەک ئاندرو سمیس سەرکۆنەی ئەم بەرزبوونەوەیەی کرد و جەختی لەوە کردەوە کە پیشەسازیی چەکی بەریتانیا «لەلایەن پێشێلکارانی مافەکانی مرۆڤ، ستەمکاران و دیکتاتۆریەتەکانەوە کۆنترۆڵ کراوە».[٧٩] بەپێی ئامارە فەرمییەکانی وەزارەتی بازرگانیی نێونەتەوەیی (DIT)، کۆمپانیا بەریتانییەکان، بە تایبەتی BAE Systems، لە ساڵی ٢٠١٩دا بە بەھای ١١ ملیار پاوەند چەکیان ھەناردە کردووە، بەمەش بوونەتە دووەم گەورەترین ھەناردەکاری چەک لە دوای ویلایەتە یەکگرتووەکان.[٨٠] ئەگەرچی بڕیاری دادگایەک لە حوزەیرانی ٢٠١٩دا فرۆشتنی چەکی بەریتانیای بە سعوودییەکان ڕاگرت کە دەکرێت لە یەمەندا بەکاربھێنرێت، بەڵام ئەم جۆرە فرۆشتنانە لە حوزەیراندا لە دوای پێداچوونەوەیەک لەلایەن حکوومەتی بەریتانیاوە دەستیان پێکردەوە.[٨١]

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا بە یاسادانەرانی ڕا گەیاند کە پلانی ھەیە مۆڵەت بە ڕەیتیۆن بدات مووشەکی زیرەکی ڕێنماییکراو بە بەھای ٤٧٨ ملیۆن دۆلار بە عەرەبستانی سعوودیە بفرۆشێت و بەرھەمھێنانەکەی لە ناو وڵاتەکەدا بەرفراوان بکات، سەرەڕای تۆماری مافەکانی مرۆڤی شانشینەکە و ناڕەزایەتیی یاسادانەرانی ھەردوو پارتی دیموکرات و کۆماری.[٨٢] لە ٤ی شوباتی ٢٠٢١دا، سەرۆکی نوێ جۆ بایدن کۆتاییھێنانی بە پاڵپشتیی ئەمریکا بۆ ئۆپراسیۆنەکانی سەرکردایەتیی سعوودیە لە یەمەندا ڕا گەیاند.[٨٣] بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، فرۆشتنی چەکی ئەمریکا بەردەوام بووە.[٨٤][٨٥]

لە سەرەتای حوزەیرانی ٢٠٢٠دا، حکوومەتی فەڕەنسا ڕاپۆرتێکی لەسەر ھەناردەکردنی چەکی ساڵی ٢٠١٩ بڵاوکردەوە، کە تێیدا فرۆشتنی ١٫٤ ملیار یۆرۆ چەک بە عەرەبستانی سعوودیە ئەنجامدراوە. ڕێکخراوی چاودێریی مافەکانی مرۆڤ (HRW) داوای لە دەسەڵاتدارانی فەڕەنسا کرد کە فرۆشتنی چەک بە سعوودیە ڕابگرن، چونکە وڵاتەکە بە تاوانی جەنگی پێشبینیکراو و پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لە یەمەندا تۆمەتبار کرابوو.[٨٦] لە تەممووزی ٢٠٢٠دا، ڕێکخراوی لێبوردنی نێونەتەوەیی ئاشکرای کرد کە فەڕەنسا پاڵپشتی لە ناوەندێکی سەربازیی تایبەت کردووە بۆ مەشق پێکردنی ھێزەکانی سعوودیە و لە ڕووی دارایی و ڕامیارییەوە پاڵپشتی لێ کردووە. بەپێی ڕاپۆرتەکە، فەڕەنسا پلانی ھەبووە سەربازانی سعوودیە لەسەر بەکارھێنانی کۆتا وەشانەکانی چەکەکان مەشق پێ بکات کە پێشتر لە ململانێی یەمەندا بەکارھێنراون. ناوەندی مەشقکردنەکە لە شارۆچکەی کۆمێرسی لە پارێزگای موز بە پارەی باجدەرانی فەڕەنسی دامەزراوە، کە ئەمەش پێشێلکردنی پەیماننامە نێونەتەوەیییەکانە.[٨٧][٨٨]

لە ئەیلوولی ٢٠٢٠دا، پانێڵێکی نەتەوە یەکگرتووەکان کەنەدای لە پێڕستی ئەو وڵاتانەدا دانا کە بەشداربوون لە گەرمکردنی جەنگی یەمەندا. لە دوای ئەوە، ٣٩ ڕێکخراوی مافەکانی مرۆڤ، گرووپەکانی کۆنتڕۆڵکردنی چەک و سەندیکا کرێکارییەکان، لەوانەش ھاوپەیمانیی خزمەتگوزاریی گشتیی کەنەدا، نامەیەکی ھاوبەشیان بۆ سەرۆک وەزیرانی کەنەدا جەستن ترودۆ نارد و داوایان لێ کرد کە ھەناردەکردنی چەک بۆ عەرەبستانی سعوودیە کۆتایی پێ بھێنێت.[٨٩]

بەپێی وتەی پزیشکانی بێسنوور، ھاوپەیمانیی سەرکردایەتیی سعوودیە چەکێکی زیرەکی ڕێنماییکراوی دروستکراوی ئەمریکای لە ھێرشێکی ئاسمانیدا بۆ سەر ناوەندێکی دەستبەسەرکردن لە سەعدە لە باکووری ڕۆژاوای یەمەن بەکارھێناوە کە بووەتە ھۆی کوژرانی لانی کەم ٨٠ کەس و برینداربوونی زیاتر لە ٢٠٠ کەس. ئەو بۆمبە لێزەرییەی کە لە ھێرشەکەدا بەکارھێنراوە، لەلایەن کۆمپانیای بەرگریی ئەمریکی ڕەیتیۆنەوە دروست کرابوو.[٩٠]

لە ٢ی شوباتی ٢٠٢٢دا، دوای زنجیرەیەک ھێرشی مووشەکی لەلایەن یاخیبووانی یەمەنەوە، ئەمریکا ڕای گەیاند کە کەشتییەکی جەنگیی مووشەکی ڕێنماییکراو و فڕۆکەی جەنگیی پێشکەوتوو بڵاو دەکاتەوە بۆ یارمەتیدان لە پاراستنی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان.[٩١]

لە ٦ی شوباتی ٢٠٢٢دا، فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا گەیشتە میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان بۆ بەدواداچوون بۆ ڕاگەیاندنەکانی پێشووی پنتاگۆن بۆ یارمەتیدانی وڵاتەکە لە بەھێزکردنی بەرگرییەکانی دوای ھێرشەکانی یەمەن لەلایەن یاخیبووانی پاڵپشتیکراوی ئێرانەوە.[٩٢]

لە شیکردنەوەیەکی ھاوبەشی حوزەیرانی ٢٠٢٢دا، ڕۆژنامەی واشینگتن پۆست بە ھاوکاری لەگەڵ ڕێکخراوی چاودێریی ھێزی ئەمنی (Security Force Monitor) کە ڕێکخراوێکی توێژینەوەیە لە پەیمانگای مافەکانی مرۆڤی کۆلێژی یاسای کۆڵۆمبیا، بڵاوی کردەوە کە ویلایەتە یەکگرتووەکان پاڵپشتیی زۆربەی فەیلەقەکانی ھێزی ئاسمانیی ھاوپەیمانیی سەرکردایەتیی سعوودیەی کردووە. بەشێکی زۆری ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان لەلایەن فڕۆکە گەشەپێدراو, چاککراو و فرۆشراوەکانی کۆمپانیا ئەمریکییەکانەوە ئەنجامدراون و لەلایەن فڕۆکەوانە مەشقپێکراوەکانەوە لەلایەن سوپای ئەمریکاوە فڕێندراون. لە کۆی ٣٩ یەکەی ھێزی ئاسمانیی ھاوپەیمانییەکە کە دەیانتوانی ھێرشی ئاسمانی ئەنجام بدەن، ٣٨ یەکەیان بەپێی پێشبینییەکان سوودمەند بوون لە گرێبەستە پەسەندکراوەکانی ئەمریکا، و لەو حەوت ساڵەی لە سەرەتای دەستپێکردنی ھەڵمەتی بۆردومانەکەوە تێپەڕیوە، ئەمریکا ٢١٣ گرێبەستی لە کۆی ٩٠٢ گرێبەستی گشتی پەسەند کردووە کە بە ئەگەرێکی زۆرەوە خزمەتیان بە یەکەکانی ھێزی ئاسمانیی ھاوپەیمانییەکە گەیاندووە.[٩٣][٩٤]

لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢دا، ڕاپۆرتێکی ناوخۆیی نووسینگەی لێپرسینەوەی حکوومەتی ئەمریکا (GAO) بڵاوکرایەوە کە تێیدا گەیشتە ئەو دەرئەنجامەی کە وەزارەتی دەرەوە و وەزارەتی بەرگری نەیانتوانیوە بە دروستی ھەڵسەنگاندن بۆ تۆمەتەکانی تاوانی جەنگ دژی ھاوپەیمانیی سەرکردایەتیی سعوودیە بکەن و بە تەواوی چاودێریی گیانلەدەستدانی سڤیلی دروستبوو بەھۆی چەکە دروستکراوەکانی ئەمریکاوە نەکردووە. ڕاپۆرتەکە گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە بۆشاییی قورس لە چاودێریی حکوومەتی ئەمریکادا ھەیە لەسەر چۆنیەتیی بەکارھێنانی ئەو چەکانەی بە عەرەبستانی سعوودیە و میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان فرۆشراون.[٩٥]

ھاوبەشیی لە قەیرانی مرۆیی وڵاتەکەدا دەکەن. ھاووڵاتیی یەمەنی ئەیمەن محەممەد ساڵح سەنھبانی داوایەکی یاسایی دژی عەرەبستانی سعوودیە، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان، وەزارەتی دەرەوە و بەرگریی ئەمریکا، ڕەیتیۆن، لۆکھید مارتن و جەنەراڵ داینامیکس تۆمار کرد، و ئەوانی بە پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لە یەمەندا تۆمەتبار کرد. لە وتارێکی ڕادا کە لە ڕۆژنامەی گاردیان لە ئازاری ٢٠٢٣دا بڵاوکرایەوە، ئەو وتی کە خێزانەکەی، بە بووکەکەشیەوە، لە ڕۆژی ھاوسەرگیریەکەیدا بەھۆی ھێرشێکی مووشەکیی عەرەبستانی سعوودیە و میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٥دا کۆمەڵکوژ کراون. ئەیمەن محەممەد ھەروەھا ئەمریکای بە ھاوبەشی لەو کارەساتە و تاوانەکانی جەنگ لە یەمەندا تۆمەتبار کرد. ئەو داوای لە سەرۆک بایدن کرد بەڵێنی کەمپەینی ھەڵبژاردنی خۆی جێجێ بکات و فرۆشتنی چەک بە عەرەبستانی سعوودیە ڕابگرێت.[٩٦]

ئەلقاعیدە و دەوڵەتی ئیسلامی

[دەستکاری]

ھەم ئەلقاعیدە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی (AQAP) و ھەم دەوڵەتی ئیسلامی پێش دەستێوەردانی سەرکردایەتیی سعوودیە لە یەمەندا بوونیان ھەبوو. ڕێکخراوی ئەلقاعیدە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی بۆ ماوەیەک کۆنتڕۆڵی ناوچە فراوانەکانی کردبوو، لە کاتێکدا دەوڵەتی ئیسلامی بەرپرسیارێتیی خۆی لە دوو تەقینەوەی ھاوکات لە سەنعا لە مانگی دواتردا ڕاگەیاند کە بووە ھۆی کوژرانی ١٤٠ کەس و برینداربوونی سەدانی تر.[٩٧]

ھەردوو گرووپەکە ململانێکەیان بۆ بەرفراوانکردن و چەسپاندنی پێگەی خۆیان بەکارھێنا، کە ڕاستییەکە لەلایەن پنتاگۆنەوە پەسەند کراوە.[٩٨] حووسییەکان شەڕی دژی ئەلقاعیدە لە نیمچەدوورگەی عەرەبییان ڕاگرت بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی میلیشیا یەمەنییە ڕکابەرەکان لە ھەمان کاتدا کە لەلایەن ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانانەوە دەپێکران؛[٩٨][٩٩] سەرچاوەیەک ئاماژە بەوە دەکات کە سەربازانی یەمەنی لە باشووردا لە بنکەکانی خۆیاندا مانەوە لەبری ڕووبەڕووبوونەوەی چەکدارانی ئەلقاعیدە، لە ترسی ھێرشە ئاسمانییەکانی سعوودیە لەسەر ھەر جوڵەیەکی سەربازی.[١٠٠] چەندین پرسیار ھەن لەسەر توانای وڵاتەکە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی کێشەی توندڕەوی بەھۆی وێرانبوونی ژێرخانی سەرەکی کە بەھۆی جەنگەوە دروست بووە.[١٠٠]

لە ماوەی چەند ھەفتەیەک لە دەستپێکردنی جەنگی ناوخۆی یەمەندا، ئەلقاعیدە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی ئاژاوەکەی قۆستەوە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی شاری بەندەری باشووری ڕۆژھەڵاتی موکەلا، لەگەڵ ژێرخانی سەربازی، گواستنەوە، و ئابووریی نزیکی.[١٠١] زنجیرەیەک ھەڵاتن لە زیندانەکان لەلایەن ئەلقاعیدەوە—ئەوان زیندانی موکەلایان لە ٣٠٠ زیندانی خاڵی کردەوە و ١٬٢٠٠ زیندانیان لە حوزەیرانی ٢٠١٥دا لە زیندانی ناوەندیی تەعز ئازاد کرد—کە تێیدا جیھادییە زیندانیکراوەکانی ھەموو پلەکانیان ئازاد کرد.[١٠٢][١٠٣] ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە زیندانەکانی یەمەن، لە ساڵانی پێشوودا، بەپێی زانیارییەکان ببوونە «ئەکادیمیای جیھادیی ڕاستەقینە»، چونکە چەکدارە کۆنەکان لە خانەکاندا لە تەنیشت تاوانبارە گەنجە ئاسایییەکان جێگیر دەکران.[١٠٠]

ھەڵمەتی ھاوپەیمانان دژی حووسییەکان لە عەدەن لە تەممووزی ٢٠١٥ و ئاژاوەی دواتر بووە ھۆی زیادبوونی بوونی ئەلقاعیدە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی و دەوڵەتی ئیسلامی لە شارەکەدا.[١٠٤] دانیشتووانی عەدەن ڕووبەڕووی شەپۆلێک لە تەقینەوە و تەقەکردن بوونەوە کە ڕێگرییان لە ھەوڵەکانی جێگیرکردنی بارودۆخەکە دەکرد.[١٠٥] ڕێکخراوی ئەلقاعیدە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی دەستی کرد بە ئەنجامدانی تیرۆرکردنی دادوەران، بەرپرسانی ئەمنی و پۆلیس.[١٠٦]

لە ٢٦ی ئابی ٢٠١٥دا، باب سیمپڵ، ئەندازیارێکی نەوتی بەریتانی کە ڕفێندرابوو و وەک بارمتە لەلایەن ئەلقاعیدەوە لە یەمەن ڕاگیرابوو، لەلایەن ھێزە چەکدارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکانەوە دوای ١٨ مانگ لە زیندانیکردن ئازاد کرا.[١٠٧]

لە سەرەتای شوباتی ٢٠١٦دا، ئەلقاعیدە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی شاری عەزانی کۆنتڕۆڵ کردەوە، کە شارێکی گرنگی بازرگانییە لە پارێزگای شەبووە.[١٠٨] چەند ھەفتەیەک دواتر، چەکدارانی ئەلقاعیدە و ھێزەکانی ھاوپەیمانیی سەرکردایەتیی سعوودیە لە شەڕکردن دژی ئامانجێکی ھاوبەشدا بینران؛ کە حووسییەکان بوون.[١٠٩] بەڵام بارودۆخەکە لە عەدەن جیاوازە، ھێزەکانی ئەلقاعیدە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی/داعش و لایەنگرانی ھادی کە لە تەعز دژی دوژمنێکی ھاوبەش دەجەنگان، لە عەدەن دوژمنی یەکترن. لە ٢٩ی شوباتی ٢٠١٦دا، ئۆتۆمبێلێکی خۆکوژ بووە ھۆی کوژرانی ٤ سەربازی لایەنگری ھادی لە ناوچەی شێخ عوسمان لە عەدەن، ئەو شارەی کە ھادی وەک پایتەختی کاتی بەکاری دەھێنێت.[١١٠]

بە ھاوکاری لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان ڕۆڵێکی پێشەنگی ھەبووە لە شەڕی دژی بوونی ئەلقاعیدە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی و دەوڵەتی ئیسلامی لە یەمەندا.[١١١] لە نیسانی ٢٠١٦دا، ھێزە چەکدارەکانی میرنشینە یەکگرتووەکان یارمەتیی ھێزەکانی یەمەنیان دا لە وەرگرتنەوەی شاری موکەلا لە دەستی ئەلقاعیدە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی لە کاتی شەڕی موکەلادا.[١١٢][١١٣] لە ئابی ٢٠١٧دا، ھێزە چەکدارەکانی میرنشینە یەکگرتووەکان پاڵپشتیی ھێرشێکی سوپای یەمەنیان کرد دژی ئەلقاعیدە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی لە پارێزگای شەبووە.[١١٤]

سەرۆکی شاند یان باڵیۆزی میرنشینە یەکگرتووەکان بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان، یووسف عوتەیبە، لە وتارێکی ڕا لە ڕۆژنامەی واشینگتن پۆستدا وتی کە دەستێوەردانەکە بوونی ئەلقاعیدە لە نیمچەدوورگەی عەرەبیی لە یەمەندا بۆ لاوازترین خاڵی لە ساڵی ٢٠١٢ەوە کەم کردووەتەوە و چەندین ناوچە کە پێشتر لەژێر کۆنتڕۆڵی ئەواندا بوون، ڕزگارکراون.[١١٥] باڵیۆزەکە ڕای گەیاند کە زیاتر لە ٢٬٠٠٠ چەکدار لە مەیدانی جەنگدا نەھێڵدراون، و ئەو ناوچانەی پێشتر لەژێر کۆنتڕۆڵیاندا بووە ئێستا خاوەن ئاسایشی باشتر و یارمەتیی مرۆیی و پەرەپێدانی باشترن وەک شاری بەندەری موکەلا و ناوچە ڕزگارکراوەکانی تر.[١١٥] لێکۆڵینەوەیەکی دەزگای ئەسۆشێتد پرێس ئاماژەی بەوە کردووە کە ھاوپەیمانیی سەربازی لە یەمەن بە شێوەیەکی چالاک بوونی ئەلقاعیدە لە نیمچەدوورگەی عەرەبیی کەم کردووەتەوە بەبێ دەستێوەردانی سەربازی، لەبری ئەوە بە پێشکەشکردنی ڕێککەوتن پێیان و تەنانەت بە شێوەیەکی چالاک وەرگرتنیان لە ناو ھاوپەیمانییەکەدا چونکە «ئەوان وەک جەنگاوەری ناوازە تەماشا دەکرێن».[١١٦] ژەنەڕاڵی میرنشینە یەکگرتووەکان موسەلەم ئەلڕەشیدی وەڵامی ئەم تۆمەتانەی دایەوە بە ڕاگەیاندنی ئەوەی کە ئەلقاعیدە گفتوگۆی لەگەڵدا ناکرێت و ئاماژەی بەوە کرد کە چەندین سەربازی ئەو لەلایەن ئەوانەوە کوژراون.[١١٧]

سوپای میرنشینە یەکگرتووەکان ڕای گەیاند کە تۆمەتەکانی ڕێگەدان بە جێھێشتنی ناوچەکە لەلایەن ئەلقاعیدە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی بە پارەی کاشەوە ناکۆکە لەگەڵ ئامانجی سەرەکیی ئەوان بۆ بێبەشکردنی ئەلقاعیدە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی لە ھێزی دارایییەکەی.[١١٨] بیرۆکەی وەرگرتن یان پێدانی پارە بە ئەلقاعیدە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی لەلایەن ھاوپەیمانییەکەوە بە تەواوی لەلایەن پنتاگۆنی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە ڕەتکرایەوە، بە جۆرێک وتەبێژی پنتاگۆن کۆڵۆنێل ڕۆبێرت مانینگ سەرچاوەی ھەواڵەکەی بە «تەواو درۆ» ناو برد.[١١٩] پارێزگاری حەزرەمەوت فەرەج ئەلبەحسەنی، ئەو تۆمەتانەی ڕەت کردەوە کە ئەلقاعیدە چوونەتە ناو ڕیزەکانی ھاوپەیمانییەکەوە، بە ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە ئەگەر ئەوە ڕاست بووایە، شانەی نووستوو دروست دەبوو و ئەو دەبووە «یەکەم کەس کە بکوژرێت». بەپێی ڕۆژنامەی ئیندیپێندێنت، چالاکییەکانی ئەلقاعیدە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی لەسەر میدیای کۆمەڵایەتی و ھەروەھا ژمارەی ھێرشە تیرۆریستییەکانیان لە دوای دەستێوەردانی میرنشینە یەکگرتووەکانەوە کەم بووەتەوە.[١١٨]

لە کانوونی دووەمی ٢٠١٩دا، کەناڵی سی ئێن ئێن ڕای گەیاند کە عەرەبستانی سعوودیە و میرنشینە یەکگرتووەکان کەرەستەی سەربازیی دروستکراوی ئەمریکایان لەوانەش ئۆتۆمبێل پێشکەش بە گرووپەکانی سەر بە ئەلقاعیدە لە یەمەندا کردووە.[١٢٠][١٢١]

لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩دا، ھێزە تایبەتەکانی سعوودیە ڕایان گەیاند کە فەرماندەی لقی یەمەنی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)، ئەبوو ئوسامە ئەلموھاجیریان لە ٣ی حوزەیراندا لەگەڵ ئەندامانی تر بەڕێوەبەری دارایی_ سەرەکیی ڕێکخراوەکە دەستگیر کردووە.[١٢٢]

لە نیسانی ٢٠٢٠دا، ڕۆژنامەنووسی یەمەنی سەڵاح بن لەغبەر بەڵگەنامەگەلێکی بڵاوکردەوە کە ھاوکاریی نێوان ھاوپەیمانیی سەرکردایەتیی سعوودیە و ئەلقاعیدە لە یەمەندا نیشان دەدات: «بەڵگەنامەیەکی فەرمی لە ھۆزی ئەلحومیقانی ھۆشداری دەداتە ھاوپەیمانیی سەرکردایەتیی سعوودیە لە ناردنی چەک بۆ ڕێکخراوە تیرۆریستییەکان لە ڕێگەی حیزبی ڕەشاد، ئیخوان موسلمین و تیرۆریست عەبدولڕەحمان ئەبو حارس ئەلحومیقانی کە سەر بە داعشە».[١٢٣]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ «Factbox: Saudi-led coalition against Yemen's Houthis». Reuters. ١٠ی نیسانی ٢٠١٥. لە ١٨ی نیسانی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  2. ↑ Steve Almasy؛ Jason Hanna (٢٥ی ئازاری ٢٠١٥). «Saudi Arabia launches airstrikes in Yemen». CNN. لە ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  3. ↑ «Saudi and Arab allies bomb Houthi positions in Yemen». ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥. لە ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی ئازاری ٢٠١٤ ھێنراوە.
  4. 1 2 «Saudi warplanes bomb Houthi positions in Yemen». Al Arabiya English. ٢٥ی ئازاری ٢٠١٥. لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  5. 1 2 «Sudan denies plane shot down by Yemen's Houthis». World Bulletin. ٢٨ی ئازاری ٢٠١٥. لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٣٠ی ئازاری ٢٠١٥. لە ٢٨ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.{{cite news}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: unfit URL (بەستەر)
  6. ↑ «Gulf states consider Yemen ground offensive to halt Houthi rebel advance». The Guardian. ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥. لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی ئازاری ٢٠١٤ ھێنراوە.
  7. ↑ «Who is arming the Yemen war? (And is anyone planning to stop?)». Reinventing Peace. ٢٨ی شوباتی ٢٠١٨. لە ٢٤ی شوباتی ٢٠١٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی شوباتی ٢٠١٩ ھێنراوە.
  8. ↑ «Yemen conflict: Saudi Arabia ends air campaign». BBC News. ٢١ی نیسانی ٢٠١٥. لە ١٠ی ئابی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  9. ↑ «Saudi and Arab allies bomb Houthi positions in Yemen». Al Jazeera. ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥. لە ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  10. ↑ «Saudi Arabia launches airstrikes in Yemen». CNN. ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥. لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  11. ↑ DeYoung، Karen (٢٦ی ئازاری ٢٠١٥). «Officials: Saudi-led action relied on U.S. intelligence». The Washington Post. لە ٣ی ئایاری ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  12. ↑ «Saudis launch air campaign to defend Yemen government». Al Jazeera. ٢٥ی ئازاری ٢٠١٥. لە ٢ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  13. 1 2 «Saudi Arabia leads airstrikes against Yemen's Houthi rebels». Al Jazeera America. ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥. لە ٢٩ی ئازاری ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  14. ↑ «Egypt, Jordan and Sudan ready for ground offensive in Yemen.: report». The Globe and Mail. Toronto. ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥. لە ڕەسەنەکە لە ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  15. ↑ «Coalition jets continue to hit Houthi targets in Yemen». Al Jazeera. ٢٧ی ئازاری ٢٠١٥. لە ٢ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  16. 1 2 Yeranian، Edward (٢٧ی ئازاری ٢٠١٥). «Egyptian, Saudi Vessels Approach Yemen Coast». Voice of America. لە ٢٨ی ئازاری ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  17. ↑ «Saudi-led air strikes hit Yemen for third night». Al Jazeera. ٢٨ی ئازاری ٢٠١٥. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  18. ↑ «Saudi operation hit Yemen base holding long-range missiles». World Bulletin. ٢٨ی ئازاری ٢٠١٥. لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٣٠ی ئازاری ٢٠١٥. لە ٢٨ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.{{cite news}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: unfit URL (بەستەر)
  19. ↑ «Yemen's Houthis shoot down drone in Sanaa: TV». Anadolu Agency. لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  20. ↑ «Fresh Saudi-led strikes hit Houthi targets in Yemen». Al Jazeera. ٢٩ی ئازاری ٢٠١٥. لە ٢٥ی ئایاری ٢٠١٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  21. ↑ Al-Haj، Ahmed (٣٠ی ئازاری ٢٠١٥). «Yemeni Rebels Shell Aden as Saudi Launches More Airstrikes». ABC News. لە ١٢ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  22. 1 2 «Dozens killed as Yemen's Houthis shell Aden, Saudi jets bomb airport». The Sydney Morning Herald. ٣١ی ئازاری ٢٠١٥. لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  23. ↑ Elbagir، Nima (٩ی نیسانی ٢٠١٥). «'A window into hell:' Desperate Yemenis flee Saudi airstrikes by boat». CNN. لە ٩ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  24. ↑ «Explosion at Yemen factory kills at least 25: residents, medics». Reuters. ١ی نیسانی ٢٠١٥. لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  25. 1 2 ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "rages" نەدراوە
  26. ↑ al-Mujahed، Ali (١ی نیسانی ٢٠١٥). «Rebel forces push farther into key Yemeni port city of Aden». The Washington Post. لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  27. ↑ «Yemen Houthi fighters backed by tanks reach central Aden». Reuters. ١ی نیسانی ٢٠١٥. لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  28. ↑ «Yemen rebels quit Aden palace after air raids: Senior official». Zee News. ٣ی نیسانی ٢٠١٥. لە ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  29. ↑ «Saudis airdrop arms to Aden defenders, Houthis pull back». Hindustan Times. ٣ی نیسانی ٢٠١٥. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی نیسانی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  30. ↑ «Red Cross given permission to deliver aid to Yemen». Al Jazeera. ٦ی نیسانی ٢٠١٥. لە ٧ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٥ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  31. ↑ «Fierce fighting as rebels move on holdouts in Yemen's Aden». Houston Chronicle. ٦ی نیسانی ٢٠١٥. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی نیسانی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  32. ↑ «Saudi-led airstrikes hit Yemen's south amid ground fighting». Boston Herald. ٧ی نیسانی ٢٠١٥. لە ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  33. ↑ «Yemen says Saudi airstrikes hit school, injuring students». CNN. ٧ی نیسانی ٢٠١٥. لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  34. ↑ Mukhashaf، Mohammed (١٠ی نیسانی ٢٠١٥). «Pakistan declines Saudi call for armed support in Yemen fight». Reuters. لە ١١ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  35. ↑ «Civilians Killed by a Coalition Strike on a Republican Guards Brigade in Taiz». Yemen Times. ١٢ی نیسانی ٢٠١٥. لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  36. ↑ «Al-Qaida in Yemen Takes Massive Weapons Depot From Army». ABC News. Associated Press. ١٧ی نیسانی ٢٠١٥. لە ٢٨ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  37. ↑ Ahmed Al-Haj (١٨ی نیسانی ٢٠١٥). «Yemen militia aligned with President Hadi attacks Houthi-held base». Toronto Star. لە ١٩ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  38. ↑ Day، Stephen W. (٢٠١٢). Regionalism and Rebellion in Yemen: A Troubled National Union. Cambridge University Press. لاپەڕە ٣١. ژپنک ٩٧٨-١-١٠٧-٠٢٢١٥-٧.
  39. ↑ al-Haj، Ahmed (٢٧ی ئازاری ٢٠١٥). «Saudi, Egyptian warships move into strait as Yemen airstrikes widen». Military Times. لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  40. ↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "Ssfpstsciy" نەدراوە
  41. ↑ «Saudi led coalition request Somalia to use its airspace to attack Houthi rebels». Somali Current. ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥. لە ڕەسەنەکە لە ٩ی تەممووزی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە.
  42. ↑ «Saudi-led coalition strikes rebels in Yemen, inflaming tensions in region». CNN. ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥. لە ٢ی ئازاری ٢٠١٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  43. ↑ «Diplomats and U.N. staff flee Yemen as Houthis target Aden». Reuters. ٢٨ی ئازاری ٢٠١٥. لە ٢٨ی ئازاری ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  44. ↑ «Warships shell Houthis outside Yemeni city of Aden -witnesses». Thomson Reuters Foundation. ٣٠ی ئازاری ٢٠١٥. لە ڕەسەنەکە لە ١٤ی تەممووزی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  45. ↑ Richardson، Paul (٢ی نیسانی ٢٠١٥). «Yemeni Rebels Strengthen Positions at Entrance to Red Sea». Bloomberg News. لە ٣ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  46. ↑ «Securing key Yemen strait a priority for Egypt, says Sisi». Times of Oman. ٤ی نیسانی ٢٠١٥. لە ڕەسەنەکە لە ١٦ی نیسانی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  47. ↑ «Day 21 April 15, 2015: Saudi Ministry of Defense Briefing». Saudi Ministry of Defense. ١٥ی نیسانی ٢٠١٥. [بەستەری مردوو]
  48. ↑ Abi-Habib، Maria؛ Entous، Adam (١٢ی نیسانی ٢٠١٥). «U.S. Widens Role in Saudi-led Campaign Against Houthi Rebels in Yemen». The Wall Street Journal. لە ١٣ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  49. ↑ «U.S.: Warships near Yemen create 'options' for dealing with Iranian vessels». CNN. ٢١ی نیسانی ٢٠١٥. لە ٢٣ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  50. ↑ «Daily Press Briefing for 21 April 2015». U.S. Department of State. ٢١ی نیسانی ٢٠١٥. لە ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  51. ↑ Nissenbaum، Dion (٢٣ی نیسانی ٢٠١٥). «Iranian Ships Turn Back After a Warning About Arming Rebels in Yemen». The Wall Street Journal. لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  52. ↑ «Sudan says will take part in Yemen campaign with ground, air forces». Ynetnews. ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥. لە ٢ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  53. ↑ «HRH Crown Prince visits Royal Guard, honours servicemen who participated in Taskforce 11». Bahrain News Agency. ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٧. لە ١٤ی تەممووزی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی تەممووزی ٢٠١٧ ھێنراوە. The Crown Prince presented the military medals awarded by His Majesty the King to the officers, non-commissioned officers, and personnel of the BDF's Special Operations Force (Taskforce 11) in recognition of their dedicated service in Yemen.
  54. ↑ «Heavy clashes on Saudi-Yemeni border; Hadi government pleads for troops». Reuters. ٣١ی ئازاری ٢٠١٥. لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  55. ↑ «Yemen crisis: Rebels storm presidential palace in Aden». BBC News. ٢ی نیسانی ٢٠١٥. لە ٤ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  56. ↑ «Yemeni troops retake provinces as al-Qaeda captures port city of Mukalla». Middle East Eye. ٤ی نیسانی ٢٠١٥. لە ٥ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  57. ↑ «Egyptian truck driver killed by shelling at Yemeni-Saudi border». Al-Ahram. ٣ی نیسانی ٢٠١٥. لە ٧ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  58. ↑ «Saudi-led airstrikes drive Houthis from Aden». Al Jazeera. ٣ی نیسانی ٢٠١٥. لە ٧ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  59. ↑ «القبائل اليمنية تواصل إحكام سيطرتها على مواقع عسكرية سعودية وأسر 17 جندي سعودي – اخبار اليمن الان». لە ٢٧ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  60. ↑ «مصادر "خبر": القبائل اليمنية أسرت 17 ضابطاً وجندياً سعودياً». وكالة خبر للأنباء. ١٢ی نیسانی ٢٠١٥. لە ٢٧ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  61. ↑ «أخبار الصراع اليمني السعودي: قبائل "طخية" تأسر 17 ضابط وجندي سعودي وتقتل 20 آخرين - أخبار متجددة» أخبار الصراع اليمني السعودي: قبائل "طخية" تأسر 17 ضابط وجندي سعودي وتقتل 20 آخرين. أخبار متجددة. أخبار متجددة. ١٣ی نیسانی ٢٠١٥. لە ٢٧ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  62. ↑ «Yemen's Houthi leader accuses Saudi Arabia of seeking to invade». Reuters. ١٩ی نیسانی ٢٠١٥. لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  63. ↑ «Daily Briefing of GCC Coalition spokesman Brig. Gen Ahmed Asiri». SPA. ١٩ی نیسانی ٢٠١٥. لە ٢٧ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  64. ↑ «U.S. warship heads to Yemeni waters to intercept Iranian weapons». Chicago Tribune. ٢٠ی نیسانی ٢٠١٥. لە ٢٦ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  65. ↑ «Saudis' UK-made war jets outnumber RAF's». The Daily Telegraph. ٥ی ئایاری ٢٠١٥.
  66. ↑ "U.S. carrier moving off the coast of Yemen to block Iranian arms shipments". USA Today. 20 April 2015.
  67. ↑ McKernan، Bethan (٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨). «Battle rages in Yemen's vital port as showdown looms». The Guardian. The port has been blockaded by the Saudi-led coalition for the past three years, a decision aid organizations say has been the main contributing factor to the famine that threatens to engulf half of Yemen's 28 million population.
  68. ↑ «Saudi Arabia launches air attacks in Yemen». The Washington Post. ٢٥ی ئازاری ٢٠١٥.
  69. ↑ «US steps up arms for Saudi campaign in Yemen». Al Jazeera. ٨ی نیسانی ٢٠١٥. لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
  70. 1 2 Gatehouse، Gabriel (١١ی ئەیلوولی ٢٠١٥). «Inside Yemen's forgotten war». BBC News. لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
  71. ↑ «US: Reject Bomb Sales to Saudi Arabia – Coalition Failure to Investigate Civilian Deaths in Airstrikes on Yemen». Human Rights Watch. ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥. لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
  72. ↑ Kleijer، Karline (٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥). «Yemen: 'The children have a game called airstrike in which they fall to the ground'». The Guardian. لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
  73. ↑ Nichols، Michelle (٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥). «U.N. blames Saudi-led coalition for most attacks on Yemeni civilians». Reuters UK. لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە.
  74. ↑ «UK arms sales fuelling Yemen crisis in potential breach of law says Oxfam». Oxfam UK. ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٥. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
  75. ↑ Sandhu، Serina (٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥). «Amnesty International urges Britain to stop supplying arms to Saudi Arabia – Airstrikes in Yemen have killed thousands of civilians». The Independent. لە ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
  76. ↑ «UN Report on Yemen: US, UK Accomplices to Atrocities, While Inaction Continues». The Real News. ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩. لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە.
  77. ↑ Wintour، Patrick (٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩). «UK, US and France may be complicit in Yemen war crimes – UN report». The Guardian. لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە.
  78. ↑ Strobel، Warren؛ Landay، Jonathan. «Exclusive: As Saudis bombed Yemen, U.S. worried about legal blowback». Reuters.
  79. ↑ «Britain boosts arms sales to repressive regimes by £1bn». The Guardian. ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٠. لە ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  80. ↑ Merat، Arron (١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩). «'The Saudis couldn't do it without us': the UK's true role in Yemen's deadly war». The Guardian (بە ئینگلیزیی بریتانیایی). ISSN ٠٢٦١-٣٠٧٧. لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  81. ↑ «UK remains second biggest arms exporter with £11bn of orders». The Guardian. ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠. لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  82. ↑ Edmondson، Catie (٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠). «Trump Officials Consider Defying Congress to Sell More Weapons to Saudi Arabia». The New York Times. لە ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  83. ↑ «Biden announces end to US support for Saudi-led offensive in Yemen». The Guardian. ٤ی شوباتی ٢٠٢١. لە ٦ی شوباتی ٢٠٢١ ھێنراوە.
  84. ↑ «Biden pledges US support against Houthi attacks to Saudi king» (بە ئینگلیزی). Al Jazeera English. لە ٢١ی ئایاری ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  85. ↑ Bruce Riedel؛ Annelle R. Sheline (١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١). «Biden's broken promise on Yemen» (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). Brookings. لە ٢١ی ئایاری ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  86. ↑ «France Should Halt Arms Exports to Saudi Arabia, Egypt». Human Rights Watch. ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠. لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  87. ↑ «Saudi soldiers are training in military camp in France, says Amnesty». RFI. ٧ی تەممووزی ٢٠٢٠. لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  88. ↑ «France trains Saudi soldiers in military camp to wage war in Yemen: Amnesty International». Daily Sabah. ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠. لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  89. ↑ Chase، Steven (١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠). «Trudeau urged to end arms exports to Saudi Arabia after Canada cited for fueling Yemen war». The Globe and Mail. لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  90. ↑ «Yemen: US-made weapon used in air strike that killed scores in escalation of Saudi-led coalition attacks». Amnesty International. ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢.
  91. ↑ «US to send warship and fighter jets to UAE after Yemen attacks». France 24. Wire News.
  92. ↑ Demirjian، Karouan (٦ی شوباتی ٢٠٢٢). «U.S. looks to build on security guarantees to UAE after Houthi missile attacks». The Washington Post. لە ٦ی شوباتی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  93. ↑ «Saudi-led airstrikes in Yemen have been called war crimes. Many relied on U.S. support». The Washington Post. لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  94. ↑ «Methodology: Connecting US Sales to the Saudi-Emirati Led Coalition». Security Force Monitor. ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢. لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  95. ↑ Wong، Edward (٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢). «U.S. Fails to Assess Civilian Deaths in Yemen War, Internal Report Says». The New York Times. لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  96. ↑ «My family was massacred on my wedding day. I hold the US in part responsible Ayman Mohamed Saleh Al Sanabani». The Guardian. ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣. لە ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  97. ↑ Mendelsohn، Barak (٢١ی ئازاری ٢٠١٥). «Islamic State in Yemen: Why IS is seeking to expand». BBC News. لە ٢٤ی شوباتی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  98. 1 2 Al-batati، Saeed؛ Fahim، Kareem (١٦ی نیسانی ٢٠١٥). «War in Yemen Is Allowing Qaeda Group to Expand». The New York Times. لە ٢٤ی شوباتی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  99. ↑ Salisbury، Peter (٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤). «The Houthis Are Battling al Qaeda Amid a 'Slow-Burning Coup' in Yemen». Vice News. لە ٢٤ی شوباتی ٢٠١٦ ھێنراوە. [T]hey are deadly serious about eradicating AQAP [...] the group's desire to break AQAP's grip on the north of the country remains undimmed.
  100. 1 2 3 Johnsen، Gregory D. (٢ی نیسانی ٢٠١٥). «Al-Qaeda Commander Freed in Yemen Prison Break». BuzzFeed. لە ٤ی شوباتی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  101. ↑ Kirkpatrick، David D.؛ Fahim، Kareem (٢ی نیسانی ٢٠١٥). «Saudi Leaders Have High Hopes for Yemen Airstrikes, but Houthi Attacks Continue». The New York Times. لە ٢ی نیسانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  102. ↑ Alexander، Harriet (٢ی نیسانی ٢٠١٥). «Al-Qaeda frees 300 prisoners in Yemen jail break». The Daily Telegraph. لە ٤ی شوباتی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  103. ↑ «Around 1,200 escape from Yemen prison, including al Qaeda suspects». Reuters. ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥. لە ٤ی شوباتی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  104. ↑ Gardner، Frank (٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥). «Has Yemen war handed Aden to jihadists?». BBC News. لە ٢٤ی شوباتی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  105. ↑ «Yemen clashes kill 6, including 4 family members». Agence France-Presse. ٩ی شوباتی ٢٠١٦. لە ١٠ی شوباتی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
  106. ↑ Ghobari، Mohammed؛ Bayoumy، Yara (٩ی شوباتی ٢٠١٦). «Wave of Aden killings tests Gulf role in Yemen». Reuters. لە ١٢ی ئازاری ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
  107. ↑ «Freed British hostage pays tribute to UAE». emirates246. لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  108. ↑ Asher-Schapiro، Avi (١ی شوباتی ٢٠١٦). «Al Qaeda Is Making Serious Gains Amid Chaos of Yemen's Civil War». Vice News. لە ٢٤ی شوباتی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  109. ↑ «Yemen conflict: Al-Qaeda joins coalition battle for Taiz». BBC News. ٢٢ی شوباتی ٢٠١٦. لە ٢٣ی شوباتی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  110. ↑ «Suicide bombing kills 4 in Yemen's Aden: official». لە ٢٩ی شوباتی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  111. ↑ Ardemagni، Eleonora (٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦). «Uae's military priorities in Yemen: Counterterrorism and the South». .ispionline.it.
  112. ↑ «Yemeni Troops, Backed by United Arab Emirates, Take City From Al Qaeda». The New York Times. ٢٤ی نیسانی ٢٠١٦. لە ٢٥ی نیسانی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
  113. ↑ «The Giant Al Qaeda Defeat That No One's Talking About». Politico. ٢ی ئایاری ٢٠١٦.
  114. ↑ «US puts boots on the ground in Yemen to attack AQAP». Military Times. ٤ی ئابی ٢٠١٧.
  115. 1 2 «The Arab coalition is making progress against extremists in Yemen». The Washington Post. ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨.
  116. ↑ «AP Investigation: US allies, al-Qaida battle rebels in Yemen». The Associated Press. ٧ی ئابی ٢٠١٨.
  117. ↑ «UAE responds to AP report on deals with al-Qaida in Yemen». Associated Press. ١٣ی ئابی ٢٠١٨.
  118. 1 2 Trew، Bel (١٥ی ئابی ٢٠١٨). «Inside the UAE's war on al-Qaeda in Yemen». The Independent.
  119. ↑ «Pentagon denies reports of U.S. allies bribing, recruiting al Qaeda fighters in Yemen». The Washington Times. لە ٢٩ی ئابی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  120. ↑ «Saudi Arabia, UAE gave US arms to al-Qaeda-linked groups: Report». Al Jazeera English.
  121. ↑ «US arms sold to Saudi Arabia and UAE end up in wrong hands». CNN.
  122. ↑ «Saudi forces say they have captured leader of Yemen branch of Islamic State». Reuters. ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩.
  123. ↑ «Yemen: Document exposes Saudi coalition support for Al-Qaeda in Baydah». Middle East Monitor. ٩ی نیسانی ٢٠٢٠.
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە دەستێوەردانی سەربازی لە یەمەن، ٢٠١٥ تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=دەستێوەردانی_سەربازی_لە_یەمەن،_٢٠١٥&oldid=1680212»