حووسییەکان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

پیشتیوان بە خوا (گەنجانی باوەڕدار)
انصار الله (الشباب المؤمن)
بەشدار لە شەڕی ناوخۆیی یەمەن, شۆرشی یەمەن شەڕی ناوخۆیی سووریا[١]
Houthis Logo.png
دورشمەکانی"خواگەورەیە، مردن بۆ ئەمریکا، مردن بۆ ئیسرائیل، نەحلەت لە جوولەکەکان، سەرکەوتن بۆ ئیسلامە"[٢][٣]
ساڵانی چالاکیی ۱۹۹۳
ئایدۆلۆژیا زەیدی شیعە
سەرکردەکان حوسێن بەدرەدین حووسی کوژراوە لەساڵی ٢٠٠٤
عەبدولمەلیک حووسی
شوێنگەسەرەکییەکان سەعدە، یەمەن
ناوچەی
ئۆپەراسیۆنەکان
باکووری یەمەن، باشووری رۆژھەڵاتی عەرەبستانی سعوودی
هێز ١٠٠٬٠٠٠[٤]
هاوپەیمانان  ئێران
حیزبوڵڵا، سوپای سوریا
دوژمنان یەمەن حکومەتی یەمەن
ھۆزی حاشەد
Logo of the Yemeni Congregation for Reform (al-Islah).svg ئەل ئیسلاح (یەمەن)
جەنگەکان/شەڕەکان شەڕی ناوخۆیی یەمەن
شەڕی ناوخۆیی سوریا[٥][٦]

حووسیەکان کە بە بزووتنەوەی گەنجانی باوەڕداریش ناسراون، بزووتنەوەیێکی سیاسی ئایینین کە ناوچەی سعدە لە یەمەن بنکەی سەرەکییانە. ئەم بزووتنەوەیە لە ساڵی ١٩٩٢ لە لایەن حوسێن حووسی لە دژی حکوومەتی یەمەن دامەزراوە

بیرو باوەریان[دەستکاری]

باوەڕی حوسیەکان لەسەر شیعەی زەیدی دامەزراوە، پێشتر بیست مەزهەبی جیاوازبون ئیستا تەنها چوار دانەیان ماوە ئەوانیش(الهادویه‌، السالمیه‌، الجارودیه‌، الصالحیه‌) مەزهەبی زۆرینەی باکوری یەمەن هادویەکانە، حوسیەکان لە ژێر کاریگەری نوسیەنەکانی بەدرەدین ئەلحوسی دان کە یەکێکە لە زاناکانی مەزهەبی زەیدی و دژی مەزهەبی سونی ئەحەمەدى کوڕی حەنبەل لە یەکێک لە نوسراوەکانیدا ئەڵێت: ئێمە باوەر و فکر و هەڵسوکەوتمان لەسەر مەزهەبی زەیدە کە ئیمام زیەید کوری عەلیە کوری زین العابدین ی کوری حسین ی ئیمام علی ئەبو تالبە. لەساڵی ٧٦ کۆچی لە مەدینە لەدایک بوە زیاد لە ١٨ کتێبی نوسیوە لە بواری شەریعەت و شەرحی حەدیسدا، لە ساڵی ١٢٢ کۆچی شەهید کراوە.

چالاکى سیاسییان[دەستکاری]

ڕێبەرە ئایینی زەیدی كە لە كۆنەوە بە ئیمام ناودەبرێن، تا شۆڕشی خەلقی ساڵی ١٩٦٢ دەسەڵاتداری وڵاتی یەمەن بوون. دوای بەهێزبوونی سوننەكان، زیدەكان دەسەڵاتێكی ئەوتۆیان نەما، بەڵام بەردەوام ناڕازیبوون و بەدوای هەلێك بۆ بەدەوستەوەگرتنی دووبارەی دەسەڵاتدا بوون. لەو دواییەدا بنەماڵەیەكی خاوەن دەسەڵات بەناوی حوسی، توانی سەركردایەتی شیعەكانی ناو یەمەن بكات و،حوسییەكان كە ئێستا بوونەتە گرووپێكی بەهێزی یەمەن و جگە لەوەی رووبەڕووی سوپای یەمەن دەبنەوە لەچەند لایەكی دیكەشەوە جەنگیان لەگەڵ باڵە جیاوازەكانی ئەلقاعیدە و هەروەها چەند هۆزێكی دیكەی یەمەنی دەستپێكردووە كە دژ بە حوسییەكان چالاكییان هەیە. حوسییەكان لە هەمانكاتیشدا لە ناوچەكانی سەنعا و دەوروبەریشی رووبەڕووی گرووپی چەكدارانی دیكە و یەكە سەربازییەكانی پارتی ئیسلاحی یەمەنی بوونەتەوە، كە باڵێكی سەربازی سەر بە كۆمەڵی ئیخوان موسلمینی یەمەنن.حوسیەکان رۆڵێکی گرنگ و بەرچاویان هەبو لە راپەرینی خەڵکی یەمەن کە ناسراوە بە بەهاری عەرەبی لە ساڵی ٢٠١١. لە سەنعای پایتەخت و پارێزگای سەعدە توانیان دەست بەسەر شەپۆلی نارەزایەتیەکاندا بگرن حسێن حوسی‌ كه‌ پێگه‌ی‌ جه‌ماوه‌ری‌ خۆی‌ له‌نێو خه‌ڵكانی‌ بێئومێد‌و هه‌ژارانی‌ پارێزگای‌ سه‌عده‌ بنیاد نابو تا ده‌هات پێگه‌كه‌ی‌ به‌هێزتر ده‌بو، سه‌رباری‌ كاركردنی‌ له‌سه‌ر خاڵه‌ لاوازه‌كانی‌ حكومه‌تی‌ سه‌نعا وه‌ك نه‌بونی‌ خوێندنگه‌‌و نه‌خۆشخانه‌ی‌‌و خزمه‌تگوزارییه‌ سه‌ره‌تاییه‌كان له‌ ناوچه‌كه‌دا، خۆی‌ سه‌رپه‌ر‌شتی‌ پرۆژه‌یه‌كی‌ كرد بۆ هێنانی‌ ئاوی‌ خواردنه‌وه‌ له‌پارێزگاكه‌دا هه‌روه‌ها دابینكردنی‌ كاره‌با، ئه‌م كارانه‌ی‌ هێنده‌ی‌ تر ئه‌وی‌ وه‌ك رێبه‌رێك له‌ پارێزگای‌ سه‌عده‌ نیشاندا. ئێستایش شەڕی حكوومەتی ناوەندی ئەو وڵاتە دەكەن. پەیڕەوانی بنەماڵەكەی حوسیی لە ساڵی ٢٠٠٤ ەوە شەڕی دەسەڵاتی ناوەندیان دەست پێ كرد. عەلی عەبدوڵڵا ساڵح سەركۆماری ئەوكاتی یەمەن كە خۆی زەیدیە، بە تیرۆریست ناوی بردن و، هەوڵی دا سەركوتیان بكات. لەوكاتەوە تا ئێستا بە هەزاران حوسی كوژراون و بە سەدان هەزار كەسیشیان ئاوارە بوونە. بەڵام ژمارەیەكی زۆری هێزی سەربازیی حكوومەتەكەی یەمەنیش كوژراون. كاتێك شۆڕشە یەك بەدوای یەكەكانی بەهاری عەرەبی لە وڵاتە عەرەبییەكان سەری هەڵدا، عەلی عەبدوڵڵا ساڵحیش دەسەڵاتەكەی خۆی لەدەستدا، حوسییەكان دەسەڵاتیان زیاتر بوو. كاتێك عەبد ربە مەنسور لە لایەن خەڵكی یەمەنەوە پۆستی سەركۆماریی پێ سپێردرا، بارودۆخی ئابووریی و سیاسیی یەمەن لە قەیرانێكی گەورەدا بوو و، حكوومەتی ناوەندیش دەسەڵاتێكی ئەوتۆی نەبوو. حوسییەكان دەسەڵاتیان زیاتر بوو و، تەنانەت ئەو خێڵانەی نزیك بە ئەنساروڵڵایش بوون، پاڵپشتی حوسییەكانیان دەكرد و، تەنات لایەنگرانی عەلی عەبەدوڵڵا ساڵح سەركۆماری پێشووی یەمەنیش پاڵپشتی حوسییەكانیان كرد. حوسییەكان ناوچەیەكی بەربڵاوی یەمەنیان داگیر كرد حوسییەكان ئەیلوولی ٢٠١٤ سەنعای پایتەختی یەمەنیان داگیر كرد و، كانوونی دووەمی ٢٠١٥ ـەیش زۆر بە ئاسانی دزەیان كردە ناو كۆشكی سەركۆماریی. حوسییەكان پەرلەمانیان هەڵوەشاندەوە و، دەسەڵاتی سوپاشیان بەدەستەوە گرت. هادی، سەركۆماری یەمەنیش بە ناچاری دەسەڵاتەكەی بۆ شاری عدن گواستەوە، بەڵام دوای ئەوەی حوسییەكان لەوشارە نزیك بوونەوە، بەرەو عەرەبستانی سعوودی ڕای كرد.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Solomon, Ariel Ben (31 May 2013). "Report: Yemen Houthis fighting for Assad in Syria". The Jerusalem Post. لە ڕێکەوتی ٠٦ حوزەیران ٢٠١٣ ھێنراوە. 
  2. ^ Baron, Adam (30 October 2012). "Yemenis suspect Iran's hand in rise of Shiite rebels". Christian Science Monitor. لە ڕێکەوتی ٢٠ حوزەیران ٢٠١٤ ھێنراوە. 
  3. ^ "Houthis celebrate birth of Prophet Muhammad". Al Jazeera. 25 January 2013. لە ڕێکەوتی ١٢ تەممووز ٢٠١٤ ھێنراوە. 
  4. ^ Houthis Kill 24 in North Yemen, 27, November, 2011
  5. ^ http://digital.ahram.org.eg/articles.aspx?Serial=86494&eid=836[بەستەری مردوو]
  6. ^ ARIEL BEN SOLOMON (31 May 2013). "Report: Yemen Houthis fighting for Assad in Syria". Jerusalem Post. لە ڕێکەوتی ٠٥ حوزەیران ٢٠١٣ ھێنراوە.