داغستان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
کۆماری داغستان
کۆماری
Республика Дагестан
ئاڵای کۆماری داغستان
Flag
Coat of arms of کۆماری داغستان
Coat of arms
سروود: سروودی نیشتمانیی کۆماری داغستان
جێگەی داغستان لە ڕووسیادا (سوور)
جێگەی داغستان لە ڕووسیادا (سوور)
ھەڵکەوتەی  داغستان  (سەوزی تیرە) لە ئەورووپا  (سەوز)
ھەڵکەوتەی  داغستان  (سەوزی تیرە)

لە ئەورووپا  (سەوز)

وڵاتڕووسیا
ناوچەی فێدراڵیقەوقازی باکوور[١]
ناوچەی ئابووریقەوقازی باکوور[٢]
دامەزراندن٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٢١[٣]
پایتەختمەخاچکالا
دەسەڵات
 • جەستەکۆماری خۆبەڕێوەبەر[٤]
 • سەرۆک کۆمار[٤]سێرگەی مێلیکۆڤ
ڕووبەر[٥]
 • ھەموو٥٠٬٣٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە (١٩٬٤٠٠ میلی چوارگۆشە)
پلە لە ڕووبەردا٥٢ەم
ژمارەی دانیشتووان (سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠)[٦]
 • ھەموو٢٩١٠٢٤٩
 • بەراورد (2018)[٧]٣٬٠٦٣٬٨٨٥ (+٥٫٣%)
 • پلە١٢ەم
 • چڕی٥٨ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (١٥٠ کەس لە میلی چوارگۆشە)
 • شاری٤٥٫٢٪
 • لادێیی٥٤٫٨٪
ناوچەی کاتی[٨] (UTC٣)
کۆدی ISO 3166RU-DA
Vehicle registration٠٥
زمانە فەرمییەکانڕووسی;[٩] [١٠][١١]
وێبگەhttp://www.e-dag.ru/
دیوارێکی قەڵای وێران کراو
لادێیەکی بەجێ ھێشتراوە
دۆڵی ڕووباری کارا کۆیسوو

داغستان (بە ڕووسی: Дагеста́н)، بەناوی فەرمی کۆماری داغستان (بە ڕووسی: Респу́блика Дагеста́н)، کۆمارێکە لە ڕووسیا و لەقەراخی دەریای کاسپیەن ھەڵکەوتووە، لە قەوقازی باکوور و ئەورووپای ڕۆژھەڵاتە. ئەم ناوچەیە لە باکووری قەوقازی گەورە ھەڵکەوتووە و بەشێک لە ناوچەی فێدراڵیی قەوقازی باکوورە. ئەم کۆمارە بە باشووری ترین نووکی ڕووسیا ناسراوە. کۆماری داغستان لەگەڵ وڵاتەکانی ئازەربایجان و گورجستان لە باشوور و ڕۆژاوای باشووردا سنووری ھەیە و ھەروەھا لەگەڵ کۆمارەکانی ڕووسیا چیچان و کاڵمیکیا لە ڕۆژاوا و باکووردا ھاوسنوورە. شاری مەخاچکالا پایتەخت و گەورەترین شاری ئەم ناوچەیە.

ڕووبەری ئەم ناوچەیە ٥٠٬٣٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە بەرامبەر لەگەڵ ١٩٬٤٠٠ مایلی چوارگۆشەیە، ھەروەھا نزیکەی ٣٬١٠٠٬٠٠٠ دانیشتوو،[١٢] زیاتر لە ٣٠ نەتەوە و ٨١ نیشتمانی تێدا دەژین.[١٣] داغستان یەکێک لە جۆراوجۆرترین زمانەکان و نەتەوەکانی کۆمارەکانی ڕووسیایە.[١٤] دانیشتووەکانی کۆماری داغستان زیاتر بە زمانەکانی قەوقازی باکوور و تورکی دەدوێن.[١٣] بەم حاڵە ڕووسی زمانی یەکەم و فەڕەسیش زمانی کۆمارەکەیە.[١٥]

وشەناسی[دەستکاری]

وشەی داغستان لە دوو زمانی تورکی و فارسی پێکھاتووە. "داغ" لە وشەی تورکی بەمانای "کێو" و "ـستان" لە وشەی فارسی بەمانای "ناوچە" پێکھاتووە.

ھەندێک لە ناوچەکانی داغستان لە کاتەکانی جۆراوجۆر بە لێزگیستان، ئاواریا و تارکۆڤ دەناسران.[١٦]

لەناو ساڵەکانی ١٨٦٠ و ١٩٢٠، داغستان تەنانەت بە پارێزگای داغستان دەگوترا کە باشووری ڕۆژاوای کۆماری داغستانی ئێستای تێدا بوو. سنوورەکانی ئێستا بە سازبوونی کۆماری خۆبەڕێوەبەری سۆسیالیزمی داغستان لە ساڵی ١٩٢١، بە تێکەڵبوونەوەی ناوچەی ڕۆژاوای پارێزگای تێرێک، کە ناوچەیەکی چیایی نییە بەڵام ڕووباری تێرێکی لە بەشی باشووری دەریای کاسپیەن ھەیە.

ناوەکانی کۆماری داغستان بە زمانە فەرمییەکانی[دەستکاری]

پێشانگا[دەستکاری]

ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Президент Российской Федерации. Указ №849 от 13 мая 2000 г. «О полномочном представителе Президента Российской Федерации в федеральном округе». Вступил в силу 13 мая 2000 г. Опубликован: "Собрание законодательства РФ", No. 20, ст. 2112, 15 мая 2000 г. (President of the Russian Federation. Decree #849 of May 13, 2000 On the Plenipotentiary Representative of the President of the Russian Federation in a Federal District. Effective as of May 13, 2000).
  2. ^ Госстандарт Российской Федерации. №ОК 024-95 27 декабря 1995 г. «Общероссийский классификатор экономических регионов. 2. Экономические районы», в ред. Изменения №5/2001 ОКЭР. (Gosstandart of the Russian Federation. #OK 024-95 December 27, 1995 Russian Classification of Economic Regions. 2. Economic Regions, as amended by the Amendment #5/2001 OKER. ).
  3. ^ Всероссийский Центральный Исполнительный Комитет. Декрет от 20 января 1921 г. «Об Автономной Дагестанской Социалистической Советской Республике». (All-Russian Central Executive Committee. Decree of ٢ی کانوونی دووەمی ١٩٢١ On Autonomous Dagestan Socialist Soviet Republic. ).
  4. ^ ئ ا Constitution, Article 8
  5. ^ Федеральная служба государственной статистики (Federal State Statistics Service) (2004-05-21). "Территория, число районов, населённых пунктов и сельских администраций по субъектам Российской Федерации (Territory, Number of Districts, Inhabited Localities, and Rural Administration by Federal Subjects of the Russian Federation)". Всероссийская перепись населения 2002 года (All-Russia Population Census of 2002) (بە Russian). Federal State Statistics Service. Retrieved 2011-11-01.
  6. ^ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref> ھەڵە؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری 2010Census نەدراوە
  7. ^ "26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года". Retrieved 23 کانوونی دووەم 2019.
  8. ^ "Об исчислении времени". Официальный интернет-портал правовой информации (بە Russian). 3 June 2011. Retrieved 19 January 2019.
  9. ^ Official throughout the Russian Federation according to Article 68.1 of the Constitution of Russia.
  10. ^ According to Article 11 of the Constitution of Dagestan, the official languages of the republic include "Russian and the languages of the peoples of Dagestan"
  11. ^ Solntsev et al. , pp.  XXXIX–XL
  12. ^ "Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации". Главная::Федеральная служба государственной статистики. Retrieved October 24, 2020.
  13. ^ ئ ا "Dagestan". Encyclopedia Britannica. Retrieved October 24, 2020.
  14. ^ Heinrich, Hans-Georg; Lobova, Ludmila; Malashenko, Alexei (2011). Will Russia Become a Muslim Society?. Peter Lang. p. 46. ISBN 978-3-631-60913-2. Retrieved August 6, 2012.
  15. ^ Dalby, Andrew (2004). Dictionary of Languages: The Definitive Reference to More Than 400 Languages. Columbia University Press. p. 59. ISBN 0-231-11569-5. Retrieved August 6, 2012.
  16. ^ Zonn, Igor S.; et al. (2010). The Caspian Sea Encyclopedia. Berlin: Springer. p. 280.

بەستەرە دەرەکییەکان[دەستکاری]