چیچان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
چیچان
بە ڕووسی: Чеченская Республика
Мечеть "Сердце Чечни".jpg
بەشێکە لەNorth Caucasian Federal District
دامەزران٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣
ناو بە زمانی ڕەسمیНохчийчоь
زمانی ڕەسمیڕووسی، Chechen
سروودی نیشتمانیShtalak's Song
وڵاتڕووسیا
پایتەختGrozny
دابەشکاریی کارگێڕیڕووسیا
Territory claimed byCaucasus Emirate
پۆتانی شوێن٤٣°٢٤′٠″N ٤٥°٤٣′٠″E
نووسینگەی بەڕێوەبردنHead of the Chechen Republic
سەرۆکRamzan Kadyrov
دانیشتووان١٬٤٩٢٬٩٩٢
ناوچەی کاتیMoscow Time
خاوەنیFC Akhmat Grozny
ھاوسنوورە لەگەڵداغستان، Stavropol Krai، Republic of North Ossetia-Alania، Republic of Ingushetia
ڕووبەر١٦٬١٦٥ کیلۆمەتر دووجا
وێبگەhttp://chechnya.gov.ru/
وەسفی ئاڵاflag of Chechnya
وەسفی نیشانCoat of arms of the Chechen Republic
Geography of topicgeography of Chechnya
Economy of topiceconomy of Chechen Republic
Demographics of topicQ4313756
کۆدی تەلەفۆن+7 871
کۆدی تابلۆی ئۆتۆمۆبیل20، 95
ئاڵای چیچان

چیچان یان چیچانیا ناوچەیەکە کە بەشێکە لە ڕووسیا کەدەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای ھەرێمی قەوقاز چیچان زۆرجار بەکۆماری چیچان دەناسرێت لەبەر ئەوەی خاوەنی فیدڕالیین لە ڕووسیا، چیچان ڕووبەرەکەی ١٧٬٣٠٠ کیلۆمەتر دووجایە، ژمارەی چیچانیەکان کە لە ساڵی ٢٠١٦ لە ھەرێمی چیچان نیشتەجێن دەگاتە ١٬٣٩٥٬٦٧٨ کەس[١]، ژمارەیەکی کەمیشیان لە ناوچەکانی تری ڕووسیادا دەژین، چیچانییەکان زمانی خۆیان ھەیە کە پێی دەڵێن چیچانی ھاوکات بە زمانی ڕووسیش دەدوێن، شاری گرۆزنی بە پایتەختی چیچان ناودەبرێت، ئایینی ئیسلام لە چیچان ئاینی یەکەمە.[٢]

ئایین[دەستکاری]

زۆربەی دانیشتوانی چیچان موسڵمانی سوننەن.[٣]

زمان[دەستکاری]

زمانی چیچانی و ڕوسی زمانی دانپێدانراون لە وڵاتدا.[٤]

دانیشتوان[دەستکاری]

شاری گرۆزنی سەرەتا وەک قەڵایەی سەربازی لە ساڵی ١٨١٨ دروستبوو لە ساڵی ١٩٨٩ ژمارەی دانیشتوانی گرۆزنی ٤٠٠ هەزاری تێپەڕاند و لە ساڵی ٢٠١٠ ژمارەیان گەیشتە ٢٧١ هەزار.

وشەی گرۆزنی بە زمانی چیچانی واتە (ڕوباری سونج).

جوگرافیا[دەستکاری]

جوگرافیایی چیچان
نەخشەی بەرز و نزمی چیچان

چیچان دەکەوێتە باشوور ڕوسیاوە و لە باشورەوە وڵاتی جۆرجیایە بەرزترین لوتکە شاخی ئەلبرۆس بەرزیەکەی ١٨،٤٨١ پێیە دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای شیشان.

ڕوبەری چیچان ١٧,٣٠٠ کیلۆمتر دوجایە.[٥]

داهاتە سروشتیەکان[دەستکاری]

بترۆل نەوت بە داهاتی سەرەکی چیچان دادەنرێت زۆربەی نەوت لە پایتەختی چیچانە لە ناوەڕاستی وڵات.

کێشەی چیچانیەکان و ڕووسەکان[دەستکاری]

کێشەی چیچان مێژووییەکی درێژی ھەیە، ئەوەش لەوەوە ھات کەلەساڵی ١٧٢٢ ڕووسیا دەستی گرت بەسەر بەشی باکوری قەفقاسیا گرت، لەوکاتەوە خەباتی چەکداری دژی ڕووسیا سەری ھەڵداوە، سەرباری ئەوەی زۆر جار خەباتی چەکداری چیچانییەکان تێکشاوە بەڵام ھەرگیز دەسەڵاتی ڕووسەکان قبووڵ نەکردووە و نەیانھێشتووە ڕووسەکان بەشەکەیان کۆنتڕۆڵ بکات.

لە ساڵی ١٩٩٤ دا لەوکاتەی ھێزەکانی ڕووسەکان چوونە ناویەوە، شەڕەکە دوای دوو ساڵ بەردەوام بوو بەڵام دوایی ئاگربەست ڕاگەیەندرا لەگەڵ ئەوەشدا لە پایزی ساڵی ١٩٩٩ دا جارێکی دیکە شەڕەکە بە قوڕسی دەستی پێکردەوە، بەتێپەڕبوونی کات شەڕەکە خاوبوونەوەی بەخۆوە بینی، لە ئێستادا ھەرێمی چیچان چووەتە کەش و بارێکی تەواو جیاوازەوە بە جۆرێک کە ھیچ شەڕ و مەترسیەک بوونی نەماوە لە ناوچەکەدا و بەڵکو لە زۆر ڕووەوە پێشکەوتنی بە خۆیەوە بینیووە و دانیشتوانەکەی لە ژیان و گوزەرانێکی زۆر خۆش و ئارامدان بە بەراورد بە زۆربەی ھەرێمەکانی تر لە ڕووسیا.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ "Wayback Machine" (PDF). web.archive.org. 2017-10-11. Retrieved 2021-06-15.
  2. ^ "North Caucasus Profile". Political Holidays. Archived from the original on ٢٠ی ئایاری ٢٠٢١. Retrieved 2021-06-15. Check date values in: |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= (help) Archived ٢٠ی ئایاری ٢٠٢١, لە وەیبەک مەشین.
  3. ^ "Wayback Machine". web.archive.org. 2012-09-05. Retrieved 2021-06-15.
  4. ^ "وەشانی ئەرشیڤکراو". Archived from the original on ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧. Retrieved ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١. Check date values in: |access-date=, |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= (help) Archived ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧, لە وەیبەک مەشین.
  5. ^ "3. ТЕРРИТОРИЯ, ЧИСЛО РАЙОНОВ, НАСЕЛЕННЫХ ПУНКТОВ И СЕЛЬСКИХ АДМИНИСТРАЦИЙ ПО СУБЪЕКТАМ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ". perepis2002.ru. Retrieved 2021-06-15.