ھونەر

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

هونەر بووارێکی هەمەڕەنگی چالاکییەکانی مرۆڤه‌ وە بەرهەمەکانی ئەو چالاکییانەیە؛ ئەم گوتارە بە پلەی یەکەم تیشک دەخاتە سەر هونەری بینراو، کە درووستکردنی وێنەکان و تەنەکان لەخۆ دەگرێت لە ڕشتەکانی سەر بە وێنەکێشی، .پەیکەرسازیی، چاپەمەنی، وێنەگریی و هەروەها میدیا بینراوەکانی تر. زۆربەی جار بیناسازییش بە یەکێک لە هونەرە بینراوه‌کان دادەنرێت؛ گەرچی، وەک هونەرە ڕازاوه‌کان، لە سازکردنی بیچمەکانەوە دەگلێت کە تێیدا لەبەرچاوگرتنی کردارییانەی بەکارهێنان بنچینەییە — بەشێوەیەک کە ئاسایی سەر بە وێنەکێشیی نییە، بۆ نموونه‌ موزیکا، شانۆ، فیلم، سەما و هونه‌ره‌‌ نوواندنه‌کانی تر، هەروەها وێژە و میدیاکانی تر وەک میدیای کارلێکردوو کە دەچنە ژێر پێناسەیەکی فراوانتری هونەر یاخود هونەرەکانەوە. هەتاکو سەدەی ١٧، هونەر بۆ هەر جۆرێک لە لێزانیی و کارامەیی دەگەڕایەوە وە جیانەکرابوویەوە لە پیشەگەریی یا زانستەکان، بەڵام لە بەکارهێنانە مۆدێرنەکەیدا دووای سه‌ده‌ی ١٧، که‌ تێیدا لەبەرچاوگرتنی ئیسته‌تیکا باڵاترینە، هونه‌ره‌ جوانه‌کان جیاکراوەتەوە و ناسراوه‌ته‌وه‌ لە شارەزاییە وەدەست هاتووه‌ گشتییه‌کان، وه‌ک هونەرە ڕازاوه‌کان و هونه‌ره‌ به‌کاربه‌ره‌کان. هونەر لە ڕووی لاسایی (وه‌ک نووێنه‌ری بوویه‌ر)، دەربڕین، ئاڵوگۆڕی سۆز، یان چۆنایه‌تییه‌کانی ترەوە دەناسرێتەوه‌. لە ماوەی ڕۆمانتیکدا، هونەر وەک "توانایەکی تایبەتی مێشکی مرۆڤ دەبینرا کە لەگەڵ ئایین و زانستدا پۆلێن بکرێت". هەرچەندە پێناسەی ئەوەی کە هونه‌ر پێکده‌هێنێت جێی ناکۆکییه‌، وە بەدرێژایی کات گۆڕانی بەسەردا هاتووە، پێناسە گشتییەکان ئاماژە بە بیرۆکه‌ی ئه‌و شاره‌زاییه‌ خه‌یاڵیی و به‌هره‌مه‌ندانه‌یه‌‌ ده‌که‌ن که‌ له‌ ئا‌فراندن و توانای مرۆڤه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت. ‌ سروشتی هونەر و چەمکە په‌یوه‌سته‌کانی وەک داهێنان و لێکدانه‌وه‌، له‌ لقێکی فه‌لسه‌فه‌دا شرۆڤه‌ ده‌کرێن که‌ به‌ ئیسته‌تیکا ناسراوه‌. ناوه‌رۆک 1 هونەری داهێنەرانە و هونەرە جوانەکان 2 مێژوو 3 شێوه‌کان، ژانره‌کان، میدیا و شێوازه‌کان

 3.1 پیشه‌ و لێزانیی

4 مه‌به‌ستی هونه‌ر

 4.1 ئه‌رکه‌ ناهاندراوه‌کانی هونه‌ر
 4.2 ئه‌رکه‌ هاندراوه‌کانی هونه‌ر

5 ده‌ستپێگه‌شتنی هه‌مووان 6 جیاوازییه‌کان 7 بیردۆزه‌ 8 پۆلێنی ناکۆکییه‌کان

 8.1 داوه‌ریی به‌ها

9 زیاتر ببینه‌ 10 تێبینییه‌کان 11 سه‌رچاوه‌دانان 12 زیاتر بخوێنه‌وه‌ 13 به‌سته‌ره‌ده‌ره‌کییه‌کان‌