تەلارسازی

کینکاکوو-جی نموونەیەکە لە بیناسازیی ئاسیایی لە وڵاتی ژاپۆندا

تاج مەحەل نموونەیەکە لە بیناسازیی ھیندی-ئیسلامی لە وڵاتی ھیندستاندا

باوھاوس نموونەیەکە لە بیناسازیی نوێ لە وڵاتی ئاڵمانیادا

تەلارسازی یان بیناسازی (بە لاتین:architectura) بریتییە لە ھونەر و زانستی شێوەکاری و سازکردن. بەرھەمەکانی تەلارسازی، لە قاڵبی کەرەستەکانی بینایی، زۆرتر بە ناوی ھێماکانی کەلتووری و سیاسی و بە ناوی بەرھەمەکانی ھونەری ھەست دەکردرێن. شارستانییە ناسراوەکان زۆرجار بە دەسکەوتەکانی تەلارسازی کە لێیان بە میرات دەمێنێتەوە، دەناسرێن.

بیناسازی زۆرترین پەیوەندیی لەگەڵ ئەندازیاریی شارستانیدا ھەیە و بۆ دروست کردنی پێکھاتەیەکی چاک پێویستە ئەندازیارانی بیناسازی و ئەندازیارانی شارستانی ئەوپەڕی ھاوکاری و تێگەشتنیان لە یەکتر بێت. ھەر کۆمەڵ یان سەردەمێک بیناسازیی تایبەتی خۆی ھەیە کە نیشاندەری فەرھەنگ، ئایین و باوەکانی ئەو کۆمەڵە یان سەردەمەیە.

بیناسازی ھەر کۆمەڵ یان سەردەمێک بە سەر سێ خاڵەوە وەستاوە:

• فەرھەنگی خەڵکی

• ئابووری کۆمەڵ

• سروشتی دەور و بەر وژینگە

جۆرەکانی ناسراوی بیناسازی

• بیناسازیی کۆن: کە لە بەر لە دایک بوونی مەسیح باو بوە.

• بیناسازیی ئاسیایی: کە لە وڵاتە ئاسیاییەکان وەکوو چین، ژاپۆن و ھیندستاندا باوە.

• بیناسازیی ئیسلامی: کە لە وڵاتە ئیسلامیەکاندا وەکوو ئێران، ئیسپانیا، تورکیا و ھیندستاندا باو بوە.

• بیناسازیی ڕێنیسانس: کە لە لە دوای ڕێنیسانس باو بوو.

• بیناسازیی نوێ: کە ئەمڕۆ لە زۆرێک لە وڵاتانی دنیادا باوە.