ئەمپێر

ئەمپێر
ئامەتر
زانیارییەکانی یەکە
سیستمی یەکە	یەکەی SI
ھێما	A
ناونراوە دوای	ئاندریە ماری ئەمپێر

ئەمپێر (بە ئینگلیزی: Ampere) یەکەی پێوانی تەزووی کارەبایییە لە دەزگای ئێس ئای کە بە ناوی فیزیکزانی خەڵکی وڵاتی فەڕەنسا ئاندریە ماری ئەمپێر ناو نراوە.

پێناسە

ئەگەر لە دوو تەلی ناسک و درێژ و ھاوبەر کە بە دووری یەک مەتر لە یەک و لە جێگایەکی ڤاکیووم دان، تەزووی بەرامبەر و لە یەک ئاراستە ڕەت کەین بە شێوەیەک کە بە یەک مەتر لە یەکێک لە تەلەکان بە ھێزێک بەرامبەر $2\times 10^{-7}$ فشار بێنین، تەزوویەک کە لە ھەر یەک لە تەلەکان ڕەت دەبێت بەرامبەر یەک ئەمپێرە. یەک ئەمپێر ھەروەھا بەرامبەر یەک کۆڵن لە چرکەیەک دایە.

پەیوەندییەکان و یاساکان

ڕوونکردنەوەی چۆنییەتیی پێوانەکردنی ئەمپێرمەتر. کاتێک تەزوو لە ناو لوولەکەکەدا زیاد دەکات، ناوکە ئاسنینەکە زیاتر بەرەو لوولەکەکە ڕادەکێشرێت کە دەبێتە ھۆی ئەوەی نیشاندەرەکە زیاتر بەرەو لای ڕاست بڕوات. خوێندنەوەکەش بە ئەمپێر دەبێت.

ئەنجامی لێکدانی ئەمپێر لە ڤۆڵتییە لە ڕێگەی گەیەنەرێکەوە بڕی وزەی کارەبایی دەدات کە بە ناو گەیەنەرەکەدا تێپەڕیوە:

١ وات = ١ ڤۆڵت × ١ ئەمپێر.

تایبەتمەندییە فیزیایییەکانی ماددە لە ڕێگەی گەیاندنی بۆ کارەبا دەربڕینی بۆ دەکرێت بەو ئەمپێرەی کە ماددەکە بەرگەی دەگرێت بەبێ توانەوە.

تەزوو بە یەکەی ئەمپێر دەپێورێت، و ڤۆڵتییە بە یەکەی ڤۆڵت دەپێورێت.

و بەپێی یاسای ئۆم:

١ ئەمپێر = ١ ڤۆڵت / ئۆم

کە ئۆم بریتییە لە بەرگریی کارەبایی (بۆ نموونە بۆ تەلێک یان بۆ گەیەنەرێکی کارەبایی بە شێوەیەکی گشتی).