سترادیان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
سترادیان
Steradian.svg
ھێڵکاریییە نواندنێکی ۱ سترادیان.
گۆیەکە نیوەتیرەی بازنە (r)ی ھەیە، وە لەم حاڵەتە ڕووبەر (A)ەکە تیشکی خراوەتە سەر کە ڕووی پینە (r2)یە. گۆشەی (ڕەق) بە قەوارەکە Ω یەکسانە ([A/r2] sr) کە ۱ سترادیانە لەم نموونە. تەواوی گۆیەکە گۆشەیەکی بە قەوارەی ھەیە کە (4π sr)ە
زانیارییەکانی یەکە
سیستمی یەکە یەکەی داڕێژراوی سیستەمی نێودەوڵەتی (SI)
یەکەیەکە لە گۆشەی بە قەوارە
ھێما sr 

سترادیان (ھێما: sr) یان گۆشەی نیوەتیرەییی دووجا[١][٢] (بە ئینگلیزی: Steradian)، یەکەی گۆشەی بە قەوارە (ڕەق یان پتەو) ە لە سیستەمی نێودەوڵەتی (SI). بەکارھێنراوە لە ئەندازەی سێ-دووری، وە ھاوشێوەی ڕادیان (گۆشەی نیوەتیرەیی) یە کە گۆشەی پلەینە (planar angles) دەپێوێت. ناوەکەی داڕێژراوە (وەرگیراوە) لە ئامێری دووبڵندگۆی یۆنانی بۆ "ڕەق" و نیوەتیرەی بازنەی لاتین بۆ "تیشک، گورزە".

سترادیان، وەک ڕادیان، یەکەیەکی بێ ڕەھەندە، بەشێوەیەکی بنچینەیی چونکە گۆشەیێکی بە قەوارە ڕێژەیەکە لەنێوان ڕووبەرە درێژبووەوەکە بە ژێریدا و دووجای دوورییەکەی لە لوتکەکەیەوە: ھەردوو سەرەی کەرت و ژێرەی کەرتەکەی ئەم ڕێژەیە درێژیی دووری دووجا دەکات (واتە L2/L2 = 1، بێ ڕەھەند). بەسوودە، لەگەڵ ئەوەشدا، تا نێوان بڕە بێ ڕەھەندەکانی سرووشتێکی جیاواز جیابکاتەوە، بۆیە ھێمای "sr" بەکارھێنراوە تا گۆشەیەکی پتەو (ڕەق) دەربخات. بۆ نموونە: دەتوانێت توندیی تیشکاوەر بپێوێت لە واتەکان لە ھەر سترادیان (W•sr−1). سترادیان لەمەوپێش یەکەیەکی سەرباریی سیستەمی نێودەوڵەتی (SI) بوو، بەڵام ئەم جۆرە ھەڵوەشێنرابوویەوە لە ۱۹۹٥ و سترادیان ئێستا ھەژمارکراوە یەکەیەکی داڕێژراوی سیستەمی نێودەوڵەتی (SI)یە.

پێناسە[دەستکاری]

بڕگەی قووچەک (۱) و کڵاوەی گۆیی (۲) کە گۆشەیەکی پتەوی یەک سترادیان لەناو گۆیەک درێژبووەتەوە بە ژێریدا

سترادیانێک دەتوانرێ پێناسە بکرێ وەکو گۆشەیەکی (پتەو) بە قەوارەی درێژبووەوە بە ژێر بنکەکەدا بە یەکەی گۆ بۆ یەکەی ڕووبەری ڕوو لەسەری. بۆ گۆیەکی گشتی نیوەتیرەی بازنە (r)ە، ھەر بەشێکی ڕووی گۆی گشتی لەگەڵ ڕووبەرە درێژبووەوەکان بە ژێریدا یەک سترادیانە (A = r2).[٣]

گۆشەی پتەو بەستراوە بە ڕووبەری گۆشە پتەوەکە کە گۆیەک دەبڕێت:

لەو شوێنە
(A) ڕووبەری ڕووی کڵاوەی گۆییەکەیە، ،
(r) نیوەتیرەی بازنەی گۆیەکەیە، وە
(sr) یەکەکەیە، سترادیان.

چونکە ڕووبەری ڕوو (A)ی گۆیەک (4πr2)یە، پێناسەکە وا دەگەیەنێت کە گۆیە پێوانەیەک (4π  ≈ 12.56637) سترادیانن. لەلایەن ھەمان مشتومڕ، زۆرترین گۆشەی پتەو کە دەتوانێت درێژبێتەوە بە ژێردا لە ھەر خاڵێک بێت (4π sr)ە.

تایبەتمەندیی دیکە[دەستکاری]

لەوەتەی (A = r2)، یەکسانە لەگەڵ ڕووبەری کڵاوەی گۆیییەک (A = 2πrh) (چۆن (h) بنکەیە بۆ "height" بەرزییەکەی کڵاوەکە)، وە پەیوەندییەکە h/r = 1/ دەبەستن. لەبەرئەوە یەک سترادیان یەکسانە (دەگونجێ) لەگەڵ ڕووتەختەکە (واتە گۆشەی نیوەتیرەیی) گۆشەی پانە-بڕگەکەی قوچەکێکی سادە درێژبووەتەوە بە ژێر گۆشە ڕاستەکەدا (2θ)، لەگەڵ (θ)ی دراو لەلایەن:

ئەم گۆشەیە بەرامبەر دەبێت بۆ کونە گۆشە ڕاست (تەخت) ەکەی
(2θ ≈ 1.144 rad or 65.54°).

ھەروەھا سترادیانێک یەکسان دەبێت بە ڕووبەرە گۆیییەکەی گۆشەیەکی فرەلا کە گۆشەیەکی بێ ئەندازەی ھەیە بە ۱ سترادیان، بۆ (1/)ی گۆیەکی تەواو، یان بۆ ((180/π)2 ≈ 3282.80635) پلە دووجاکان (deg2).

گۆشە پتەوەکەی قوچەکێک بۆ پانە-بڕگە درێژبووەوەکان بە ژێر گۆشەی (2θ)کەدا:

یە.

پێک چوون بۆ گۆشەی نیوەتیرەیی[دەستکاری]

لە دوو ڕەھەند، گۆشەیەک بەستراوە بە درێژیی کەوانە بازنەییەکە کە ماوەکانی:

لەو شوێنە
(l) درێژیی کەوانەیە،
(r) نیوەتیرەی بازنەی بازنەکەیە، وە
(rad) (گۆشەی نیوەتیرەیی) ڕادیانە.

ھەروەھا لە سێ ڕەھەند، گۆشە پتەوەکە بەستراوە بە رووبەری ڕووە گۆیییەکە کە ماوەکانی:

لەو شوێنە
(A) ڕووبەری ڕووی کڵاوە گۆیییەکەیە،
(2πrh
(r) نیوەتیرەی بازنەکەی گۆیییەکەیە، وە
(sr) (گۆشەی نیوەتیرەیی دووجا) سترادیانە.

یەک-دووری بازنەیی پێوانە یەکەکانی ڕادیانەکان یان پلەکانی ھەیە، لەکاتێکدا دوو-دووری گۆیی پێوانە ئاشکرایە، سترادیانن. لە ڕەھەندە باڵاکانی بواری بیرکاری، یەکەکان بۆ گۆشە پتەوە لێکچووەکان بە ئاشکرایی ناونەنراون. کاتێک بەکارھێنران، ئاڵووێڵیان لەگەڵ کرد بە پێکچوونیان بۆ کێشە بازنەیییەکان یان گۆییەکان. ئەوە، وەک ڕێژەیەکی پەیوەندیداری توندە بە یەکەی گۆیی زیاد لە ئەندازە وەرگیراو لەلایەن گۆشەیەکی گشتی ھەیە، یان ڕێژەیەکی پەیوەندیداری توندی ھەیە بە خاڵدانان بە ئاشکرا لە کۆردیناتەکان (تان و پۆکان) ی گۆیی.

دوو ئەوەندەی سیستەمی نێودەوڵەتی[دەستکاری]

گۆیەکی تەواوی درێژبووەوە بە ژێردا (4π  ≈ 12.56637) سترادیانن، بۆیە دوو ئەوەندە گەورەترە لە دێکاسترادیان کە بە دەگمەن بەکارھێنراون.

ھەر مەودایەکی لە ڕادەبەدەری ڕووبەرە تەواوەکەی گۆیەک پێویستە تەنھا پەیوەندی بێت لەگەڵ non-Euclidean، ئەندازەی گۆیی. ھەروەھا لەمەودوا ئاسایییانە پێوستە تەنھا لە بواری شیکردنەوەی بێشوێن. وەک، گۆشە بە قەوارەکان لەسەر (4π) بە دەگمەن لە سنوور بەدەر بەکارھێنراون لە وێژەکە.

ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

پەڕاوێزەکان[دەستکاری]

  1. ^ Stutzman، Warren L؛ Thiele، Gary A (2012-05-22). "square%20radian"&pg=PA51#v=onepage&q=steradian%20"square%20radian"&f=false Antenna Theory and Design. ISBN 978-0-470-57664-9. 
  2. ^ Woolard، Edgar (2012-12-02). "square%20radian"&pg=PA11#v=onepage&q=steradian%20"square%20radian"&f=false Spherical Astronomy. ISBN 978-0-323-14912-9. 
  3. ^ "Steradian", McGraw-Hill Dictionary of Scientific and Technical Terms, fifth edition, Sybil P. Parker, editor in chief. McGraw-Hill, 1997. ISBN 0-07-052433-5.

سەرچاوەکان[دەستکاری]