ئیندریا گاندی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
ئیندریا گاندی
بە هیندی: इन्दिरा प्रियदर्शिनी गान्धी
Face detail, Premier Indira Gandhi (Congrespartij), Bestanddeelnr 929-0811 (cropped).jpg
لەدایکبوون١٩ی تشرینی دووەمی ١٩١٧
Allahabad، ھیندستان
مردن٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٤(١٩٨٤-10-٣١) (٦٦ ساڵ ژیاوە)
نیوودێلھی، ھیندستان
ناوی کاتی لەدایکبوون
کوژراوە بەدەستیSatwant Singh، Beant Singh
شوێنی ناشتنRaj Ghat and associated memorials
باوکجەواھرلەعل نەھرۆ
دایکKamala Nehru
ھاوسەرFeroze Gandhi
منداڵRajiv Gandhi، Sanjay Gandhi
خزمەکانSonia Gandhi
خێزانNehru–Gandhi family
پیشەسیاسەتوان
ئەندامیNational Flag Presentation Committee
پەروەردەSomerville College، Visva-Bharati University، Badminton School
دانیشتووینیوودێلھی، Raebareli
ئەندامی حیزبی سیاسیIndian National Congress
Candidacy in election1980 Indian general election، 1977 Indian general election
گرووپی ڕەگەزیKashmiri Pandit
ئایینھیندوویزم

ئیندریا پریادراشینی گاندی (Indira Gandhi؛ لە دایکبووی ١٩ی تشرینی دووەمی ١٩١٧ - مردووی ٣١ی تشریننی یەکەمی ١٩٨٤) کەسایەتیی ژنە سیاسەتوانی هیندی و یەکێک لە کەسایەتییە گەورەکانی ناو حیزبی کۆنگرێسی هیندی.[١] ئەو یەکەمین و تاکە ژنە سەرۆک وەزیران بووە لە هیندستان. ئەو کچی جەواھرلەعل نەھرۆ، یەکەم سەرۆک وەزیرانی هیندستان بوو. ئیندریا لە ماوەی ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٩٦٦ بۆ ٣١ی تشریننی یەکەمی ١٩٨٤ (مردن)، سێیەمین سەرۆکوەزیرانی هیندستان بوو. ئەو دووەم زۆرترین مانەوەی هەبووە لەم پۆستەدا لەدوای باوکی.[٢]

لەماوەی کارکردنی جەواھرلەعل نەھرۆ وەک سەرۆک وەزیرانی هیندستان لە ماوەی ١٩٤٧ بۆ ١٩٦٤، ئینندریا وەک یاریدەدەرێکی سەرەکی بوو بۆ باوکی، هەروەها هاوسەفەری بوو لەکۆمەڵێک گەشت بۆ وڵاتانی دەرەوە.[٣] لە ساڵی ١٩٥٩، ئینریا گاندی بووە سەرۆکی حیزبی کۆنگرێسی هیندی. لەدوای مردنی باوکی لە ساڵی ١٩٦٤، ئەو بووە ئەندام لە ئەنجوومەنی باڵای بەڕێوەبردن ناسراو بە ڕاجیا سابها. هەروەها بووە ئەندام لە کابینەی وەزارەتی بەهادور شاستری وەک وەزیری زانیاری و پەخشکردن.[٤] لە سەرەتاکانی ١٩٦٦، لەدوای مردنی سەرۆکوەزیران لال بەهادور شاستری، ئیندریا گاندی لە هەڵبژاردنی ڕێبەرایەتیی حیزبەکەی بەسەر مۆراجی دێسای سەرکەوت، بەمەش بووە سێیەمین سەرۆکوەزیرانی هیندستان.

سەردەمی سەرۆکوەزیرانی ئیندریا بە سەردەمی ناتەبایی و ناکۆییە سیاسییەکان ناسرا، هەروەها بە ناوەندیکردنی بڕیاردانی حکوومی. ئەو لەگەڵ پاکستان کەوتە جەنگێک، لەو جەنگەدا ئیندریا پشتگیری لە بزووتنەوە جووداخوازییەکانی ڕۆژهەڵاتی پاکستان دەکرد، کە دواتر سەرکەوتنیان بەدەستهێنا و وڵاتی بەنگلادیشی لی درووست بوو، هەر لەم جەنگەدا هیندستانی کردە یەکێکە لە زلهێز و وڵاتە کاریگەرەکانی ناوچەکە (بەتایبەت لە باشووری ئاسیا). لە ماوەی ١٩٧٥ بۆ ١٩٧٧، ئیندریا گاندی باری لەناکاوی ڕاگەیاند بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی لەگەڵ جوداخوازەکانی وڵات هەروەها لەو سەردەمە میدیاکان سانسۆریان کەوتە سەر.[٥] لە ساڵی ١٩٨٠، کۆنتڕۆڵی دەسەڵاتی بەتەواوی گەڕایەوە دەست خۆی، ئەمەش لەدوای بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنێکی ئازادانە. دوای ئەوەی ئیندریا گاندی بڕیاریدا کە هێزی چەکدار ببردرێتە ناو پەرستگای زێڕ لە ئەمریتسار. لە میانەی ئۆپەراسیۆنی ئەستێرەی شین، ئەوا پاسەوانە تایبەتەکەی خۆی کە سیخێکی نانسیۆنالیست بوو، ئیندریای لە ڕۆژی ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٤ تیرۆر کرد.

لە ساڵی ١٩٩٩، بەپێی دەنگدانی ڕاپرسییەک لە تۆڕی بی بی سی، ئەوا ئیندریا گاندی ناوی وەک کەسایەتی ژنی میلینیۆم هات.[٦] ئیندریا ناوی وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین ژنە کەسایەتییەکانی سەددەی بیستەم هات بەپێی گۆڤاری تایم.[٧][٨]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Ghose، Sagarika (18 November 2017). "19th November 2017: 100 years of Indira Gandhi. She was the mother of every Indian supremo". The Times of India. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 22 January 2019. لە ڕێکەوتی ٠٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  2. ^ Tandon، P.D. (21 May 2001). "The truth about Indira". Outlook India. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 12 June 2018. لە ڕێکەوتی ٠١ی حوزەیرانی ٢٠١٨ ھێنراوە. 
  3. ^ "Indira Gandhi – India's democrat with an authoritarian bent". DW. 19 November 2017. 
  4. ^ "Smt. Indira Gandhi". Indian National Congress. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 7 October 2019. لە ڕێکەوتی ٠٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە. 
  5. ^ "The darkest phase in Indira's tenure as PM – Emergency!". The Economic Times. 
  6. ^ "BBC Indira Gandhi 'greatest woman'". BBC News. لە ڕێکەوتی ١٩ی تەممووزی ٢٠١٧ ھێنراوە. 
  7. ^ "Indira Gandhi, Amrit Kaur named by TIME among '100 Women of the Year'". The Economic Times. 5 March 2020. 
  8. ^ "1976: Indira Gandhi". Time. 5 March 2020.