کۆریا

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

پۆتانەکان: ٣٨°١٩′N ١٢٧°١٤′E / ٣٨.٣١٧°N ١٢٧.٢٣٣°E / 38.317; 127.233

کۆریا
한국 (کۆریی باکوور)
조선 (کۆریی باشوور)
(و گەورەترین شار) سێئول
زمان کۆری
دەوڵەتانی خاوەن‌سەروەری  کۆریای باکوور
 کۆریای باشوور
ڕێبەران
 -  سەرۆکی کۆریای باشوور پاک گن ھێ
 -  سەرکردەی باڵای کۆریای باکوور کیم جۆنگ ئون
ڕووبەر
 -  سەرجەم ٢١٩٬١٤٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە [١][٢]
٨٤٬٦١٠ مایلی چوارگۆشە 
 -  ئاو (%) ٢٫٨
ژمارەی دانیشتوان
 -  بەراوردی ٢٠١٠ ٧٤٫٠٠٠٫٠٠٠[٣] 
 -  چڕی ٣٢٨٫٤٩ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە 
٨٥٠٫٧کەس لە مایلی چوارگۆشە
دراو وۆنی کۆریی باکوور ()
وۆنی کۆریی باشوور ()
ناوچەی کاتی KST (UTC+٩)

کۆریا ناوچەیەکی جوگرافیە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی ئاسیاوە. کۆریا دابەشکراوە لە نێوان دوو دەوڵەتدا کە ئەوانیش کۆریای باکوور و کۆریای باشوورە. ھەر دوو دەوڵەتەکە نیمچەدوورگەیەک پێک دەھێنن کە لە باکووری رۆژاواوە لەگەڵ چین و لە باکووری رۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ڕووسیا ھاوسنوورە. لە رۆژھەڵاتەوە دەریای ژاپۆن لە ژاپۆن و ھەروەھا دەریای چینی رۆژھەڵات لە تایوان جیای دەکاتەوە.

نووسینی چینی لە کۆریا و ھەروەھا ئایینی بوزی لەسەدەکانی ٣-٤ پێش زاین دەورێکی کاریگەری بینی لە مێژووی کۆریادا، کە ئەو کاتە کۆریا لە لایەن زیاتر لە ٣ دەوڵەتەوە بەرێوە براوە ئەوانیش: گۆریۆ، شیلا، بایکجی و دایجو. ئەم دەوڵەتانە بە شێوەیھکی بھردەوام لە بەربەرەکانێدابوون. لە سەدەی ١٣ھەم مەغۆلەکان دەستیان گرت بەسەر ھەمو کۆریادا و کردیان بە وڵاتێکی شوێنکەوتوی خۆیان، کە ئەمەش بووە ھۆی دامەزراندنی دەوڵەتی جۆسۆن لەساڵی ١٣٩٢، کە ئاشتی و ئارامی ھەموو وڵاتی گرتەوە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٠٠ ساڵ. سەردەمی زێرینی جۆسۆن لە سەردەمی پاشا سیجۆندا بوو کە وڵاتەکە پێشکەوتنی زۆری بەخۆوە بینی لە ڕووی نووسین و دروستکردنی ڕۆژمێری تایبەت بەخۆیان و ھەروەھا چەندین پێشکەوتن لەبوارەکانی تردا.

لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٩ھەمدا ژاپۆن چاوی بڕیە سەر کۆریاو توانی دەست بەسەر ھەموو کۆریادا بگرێت تاکو کۆتای ھاتنی شەڕی جیھانیی دووەم لەساکی ١٩٤٥ ز. ەدوای کۆتای ھاتنی جانگ یەکێتی سۆڤیەت و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا رێککەوتن لەسەر خۆبەدەستەوەدانی ھەموو ھێزە ژاپۆنیەکان لەو ناوچانەدا بە مەبەستی سزادانی ژاپۆن لەدوای جەنگەکە. کە ئەمەش بوو بە ھۆی دابەشکردنی کۆریا بۆ دوو بەش «کۆریای باکوور» کە بەدەست یەکێتی سۆڤیەتەوە بوو و «کۆریای باشوور» کە بە دەست ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکاوە بوو، کە کێبرکێ لە نێوان ھەر دوو حکوومەتەکەدا دروستب وو کە بووە ھۆی دروستبوونی بیروڕای سیاسی لە نێوان ھەر دوو لادا کە ئەمەش بوووە ھۆی لەیەکجیابونەوەی دوو کیانی سیاسی جیاواز کە ئەوانیش کۆریای باکوور و کۆریای باشوور ژمارەی كۆی شارەكانی كۆریایی باشور 85 شارە.

پەراوێزەکان[دەستکاری]

  1. ^ Castello-Cortes 1996, North Korea، پ. 413.
  2. ^ Castello-Cortes 1996, South Korea، پ. 498.
  3. ^ "거주인구 5000만명 돌파...세계 24위". KR: MT. وەرگیراوە لە 2012-05-22. 

سەرچاوەکان[دەستکاری]

ویکیپیدیای عەرەبی