کارەساتی چێرنۆبڵ

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
هەڵکەوتەی جوگرافی چێرنۆبڵ
نەخشەیەکی پیسبوونی سیزیۆم-١٣٧ لە ١٩٩٦، دە ساڵ پاش کارەساتی چێرنۆبڵ.
کارلێکەری ژمارە چواری چێرنۆبڵ، ٢٠٠٩

کارەساتی چێرنۆبڵ[١] (بە ئینگلیزی Chernobyl disaster) کارەساتێکی ناوکی بوو کە لە ٢٦ ی نیسانی ١٩٨٦ لە وێستگەی وزەی ناوکی چێرنۆبڵ لە پریپیات، ئوکراینا ڕوویدا. ئەو ڕووداوە بە یەکێک لە گەورەترین کارەساتەکان لە مێژووی وزەی ناوکی دادەنرێت. بەهۆیەوە تەنۆچکەی تیشکدەر بەسەر چەندین بەشی یەکێتیی سۆڤیەت، ئەورووپای ڕۆژهەڵات،سکاندیناڤیا، شانشینی یەکگرتوو و ڕۆژهەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا باری. بەشێکی گەورەی ئوکراینا، بیلاڕووس و ڕووسیا بە خراپی پیسبوون. ئەوەش بووە هۆی ئەوەی نزیکەی ٣٥٠،٠٠٠ کەس بگوازرێنەوە بۆ شوێنی دیکە.[٢][٣]

هۆکار[دەستکاری]

پێشهاتەکە کاتێک ڕوویدا کە چەند کرێکارێک سەلامەتی کارلێکەری ژمارە چواریان تاقیدەکردەوە  و ئامێرەکانی تایبەت بە ڕێگەگرتن لە تەقینەوەی کارلێکەرەکە کوژاندرابوونەوە. لەو کاتەدا کارلێکەرەکە تووشی هەڵکشانێکی زۆری وزە بوو. ئەوەش بووە هۆی ئەوەی کە لوولەی کارلێکەرەکە بتەقێتەوە. بە هۆی ئەو تەقینەوەیە، بڕێکی زۆر لە ماددەی تیشکدەر و سووتەمەنی وەشێندرا ناو بەرگەهەوا. ئەوەش بووە هۆی چەند کێشەیەکی دیکەی تەکنیکی و ئاگری لێکەوتەوە. ئاگرەکە بڵاوکردنەوەی ماددە تیشکدەرەکانی زۆرتر کرد، کە بەهۆی دووکەڵی ئاگرەکە دەگوازرانەوە ناو بەرگەهەوا.

قوربانیان و زیانەکان[دەستکاری]

گرانە کە ژمارەی قوربانیانی کارەساتەکە بزانرێت. ڕاپۆرتێکی ٢٠٠٥ ی ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی ئەتۆمی ئاماژەی بە ٥٦ مردنی ڕاستەوخۆ کردووە، کە زۆربەیان کرێکاری وێستگەکە یاخود ئاگرکوژێنەوە بوون. ڕاپۆرتەکە ئاماژە بەوە دەکات کە نزیکەی ٤٠٠٠ کەس لەوانەیە بەهۆی نەخۆشی درێژخایەن کە بە هۆی کارەساتەکە تووشی بوون بمرن. بەڵام هەندێک لایەن تێبینیان لەسەر ڕاپۆرتەکە هەیە. وە هەروەها کارەساتەکە چەندین نەخۆشی تووشی دانیشتوانی ناوچەکە کردووە کە دیارترینیان شێرپەنجەی تایرۆیدە.

وە هەروەها خاوێنکردنەوەی ئەو شوێنانەی بە هۆی کارەساتەکەوە پیسبوون نزیکەی ١٨ ملیار ڕوبل (کە دەیکردە ١٨ ملیار دۆلاری ئەمەریکی لەو کاتەدا) زیانی لە یەکێتیی سۆڤیەت داوە[٤]. وە سەدان ملیار دۆلاری دیکەش لەلایەن بیلاڕووس، ئوکڕاینا و ڕووسیا لە ٣٠ ساڵی ڕابردوودا خەرج کراوە بۆ خاوێنکردنەوەی ناوچە پیسبووەکان و دابینکردنی چاودێری تەندرووستی بۆ ئەوکەسانەی کەوتبوونە ژێر کاریگەری کارەساتەکە، بە شێوەیەک لەو ماوەیەدا بەشێکی دیاری بوودجەی بیلاڕووس و ئوکراین بۆ قەرەبووکردنەوە و چارەسەرکردنی کێشەکانی دوای کارەساتەکە تەرخانکراوە.

بەستەری دەرەکی[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ ئینگلیزی :Chernobyl disaster
  2. ^ The Human Consequences of the Chernobyl Nuclear Accident Archived ١ی شوباتی ٢٠١٧, at the Wayback Machine. لاپەڕە ٣٢، خشتەی ٢.٢
  3. ^ The Human Consequences of the Chernobyl Nuclear Accident Archived ١ی شوباتی ٢٠١٧, at the Wayback Machine. ،لاپەڕە ٦٦
  4. ^ چاوپێکەوتنێکی میکایل گۆرباچێڤی کەناڵی دیسکەڤەری لە ١٩ شوبات ی ٢٠١٤ بە ناوی The Battle of Chernobyl Archived ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧, at the Wayback Machine. لە یووتیووب