پەندی پێشینان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

پەندی پێشینان ھەر یەکەیان وانەیەکی جوان بەدەستەوە دەدەن، کە سەیری دەکەین بە ھەموو لایەنێکی ژیان شۆر بوونەوە و لە ھەموو بارێکدا پەندگێڕەوە مەبەستی وشیارکردنەوەو فێرکردنی بەرامبەرکەیەتی بۆ ئەوەی بەرامبەرەکەی جارێکی تر ھەمان ھەڵەی پێشوو دووبارە نەکاتەوە، یان گەر ویستی کارێک بکات بزانی لە کوێوە دەست پێبکات و؟ چۆن؟.

زۆرجار ئەو پەندگێڕەوانە پیرەپیاو یان پیرەژنی قسەزان و ئاقڵ بوونە، ھەستیان بەپێداویستی بەرامبەرەکانیان کردووە، بۆیە لەو دەرگاوە بۆی ھاتوونە، کە بۆ بەرامبەریان بەگرنگ زانیووە، ھەمیشە ھەوڵیان داوە ئەو پەندەیان لە گوێی بەرامبەردا بچەقێنین، کە ئێمە (سەری ڕەشمان لەبەر ھەتاوێ سپی نەکردووە) و خۆدەزانین دنیا چ باسە، ئیتر قسەکانیان ھێندە بەرێ وجێ بووە، پەندەکانیان ھێندە نەستەق و لە دڵ شیرین بووە دەستبەجێ کاری خۆیان کردووە پەندی پێشینان بەشێکە لە ئەدەبی فۆلکلۆر.

پێناسە[دەستکاری]

پەندی پێشینان بریتیە لە چەند قسەیەکی کورتی کوردی پەتی، کە پێکەوە نووسێنراون، واتایەکی بەرزیان پەیدا کردووە. مەبەست لە پەند ئەو گوتەیەیە، کە زۆر بڵاوبۆتەوە و لە ھەموو لایەکەوە باوە، ئەمەش یان لەبەر ئەوەی بیرێکی فەلسەفی قووڵ بە خۆوە دەگرێت، یانیش لە بەرئەوەی گوزارشت لە بنەڕەتێکی عەقیدەیی دەکات، کە ئەمە زۆر جار بە دانایی (حیکمەت) یش ناودەبرێت.

چەند نموونەیەک لە پەندی پێشینان[دەستکاری]

پەند ھەیە دێرە شیعرێکە، پەندیش ھەیە ڕستەیەکی ساکاری واتادارە.

  • دەوڵەمەندی بەدڵە بە ماڵ نییە، گەورەیی بە عەقڵە بە ساڵ نییە.
  • ئاغای گوندی ڕێی بە گاوانی گوندی دەکەوێ.
  • بار بە لاباران قەت ناگاتە ھەواران.
  • ئیشی بەپینەو پەڕۆ ھەر دەگاتە نیوەڕۆ.
  • جوێن مەدە بە باوکی سەگم، جوێن نەدەم بە باوکی بەگت.
  • ئەگەر بتەوێت لەناو سواران دیاربیت وراغت تێر جۆکە.
  • ئاردی بدە ئاردبێژێ، باھەندێکیش بڕێژێ.
  • ئەو کەسە ژیرە، پیری لە بیرە.
  • قسە زۆر بکڕە، کەم بفرۆشە.
  • دوژمنی زانا، نەک دۆستی نەزان.
  • تاخۆت دۆست نەبی، کەس نابێ بەدۆست، چەپڵە لێ نادرێ بە تەنھا یەک دەست.
  • ئەوەی لەبەر چاوانە، لەبەر دڵانە.
  • دڵ پیر نابێ، چاو تێر نابێ.
  • دوعا بۆ ئەو سفرەیە بکە، کەنانی لێ ئەخۆیی.
  • ئەگەر بووی بە میر، خوا نەکەی لە بیر.
  • ئەڵێن تەنگانە خۆشی لەدوایە، باوەڕم وایە فەرموودەی خوایە.
  • ئەوەی بە بڵندان بڕوانی، بە ناویاندا دەکەوێ.
  • ئارو بە بڕکییەوە جوانە.
  • ڕونی ڕژاو دەکاتە خێری باوکی.
  • بە بەردێک دوو چۆلەکەی کوشت
  • برسێتی ڕەگی ھاری بەدەمەوەیە
  • دار ھەڵبڕە سەگی دز دیارە
  • دوو پشکە لەخۆی بەشکە
  • بۆ ڕیش چوو سمێڵیشی دانا
  • مریشک ھێلکەی قازی کرد قنگی دڕا
  • بە قەد بەڕەکەی خۆت قاچ ڕاکێشە
  • ھەر کەس بە لێفەی خۆی بنوێ
  • کێ خواردوویەتەوەو کێ ی گرتووە
  • بانێکەو دوو ھەوا
  • بەڕە لای تەنکیەوە ئەدڕێ
  • کونە مشکی لێ بووە بە قەیسەری
  • کوێر تا ئەمرێ بەتامای دوو چاوی ساغە
  • کاسەی پڕ ئاشتی ماڵە
  • نان بۆ نانەوا گۆشت بۆ قەساب
  • لە کاتی ڕاوا نەبێت گووی نایەت
  • بەری ڕۆژ بە بێژنگ ناگیرێت
  • تف ھەڵدە ناو چەوانی خۆت ئەگرێتەوە
  • کای کۆن بەبا مەکە
  • گۆزەی تازە ئاوی خۆشە
  • ئەو ماستە بێ موونی یە
  • بەردتل بدە، بێ کار مەبە
  • دۆم بە دانیشتن ماڵی وێرانە
  • سەری بێ دەلاک مەتاشە
  • گۆم تا قووڵ بێت مەلەی خۆشە
  • لە بخۆر مەترسە لە نەخۆر بترسە
  • دەریا بە دەمی سەگ گڵاو نابێت
  • دیوار لەگەڵ تۆمەو پاسار گوێت لێ بێت
  • ھەموو کەس لە شەڕواڵی خۆی دا پیاوە
  • کەس بە دۆی خۆی ناڵێت ترشە
  • دەستە چەورەکەی خۆت بە من مەسڕە
  • مردوو لەوە پاکتر ناشۆرێت
  • دوای کڵاوی با بردوو مەکەوە
  • ئەو ھەویرە ئاو زۆر ئەکێشێت
  • سەری لە بەر ھەتاو سپی نەکردووە
  • من ئەڵێم نێرە ئەو ئەڵێت بیدۆشە
  • قەل بە قەلی وت ڕووت ڕەش بێت
  • چەم بێ چەقەڵ نابێت
  • لە ھەموو ھەورێک باران نابارێت
  • ھەموو سمێڵ سوور ێک ھەمزاغا نیە
  • نان ئەو نانەیە ئەمڕۆ لەخوانە
  • دەستی ماندوو لەسەر سکی تێرە
  • کە زۆر ھات قەوارە بەتاڵە
  • ماڵ لە خۆی نەبوو میوانیش ڕووی تێکرد
  • سەری نایەشێت پەڕۆی لێ بەستووە
  • کەڵەشێریش نەبێت ڕۆژ ئەبێتەوە
  • سەفەرو مەعامەلە سەنگی مەحەکە
  • کاری ئەمڕۆ مەخەرە سبەی
  • گیا لەسەر بنجی خۆی ئەڕوێتەوە
  • بەرد لە جێ ی خۆی سەنگینە
  • دۆم بێت و کڵاش بۆ خۆی دروست کات
  • سەلکی سیری یان قنچکی پیازی
  • ھەموو شتێک بە خوێ، خوێش بە مانا
  • ماسی لە بەحرا سەودا ناکرێت
  • شەل نی یە پێ ی شکاوە
  • قەدری زێڕ لای زەڕەنگەرە
  • نان خۆرت بمرێ بەس مشور خۆرت نەمرێ
  • لە دەگوێز گوێزێک پووچ ئەبێت
  • کە جام پڕ بوو لێ ی ئەڕژێ
  • سەرێکی ھەیەو ھەزار سەودا
  • دەنگی دەھۆڵ لە دوور خۆشە
  • لە کانی یەک ئاوت خواردەوە لێڵی مەکە
  • ھەردووک جاشی ماکەرێکن
  • ئەوەی بەرز بفڕێت نزم ئەنیشێتەوە
  • سوار تا نەگلێ نابێت بە سوار
  • قەرز کۆن ئەبێت نافەوتێت
  • قەرز دوو ماڵ ئاوەدان ئەکاتەوە
  • ماڵی زیاد سەر ناشکێنێت
  • ئاشی نەزان خوا ئەیگێڕێت
  • خوا تا کێو نەبینێت بەفری تێ ناکات
  • بەردی بچووکیش سەر دەشکێنێ
  • چەپڵە بە یەک دەست لێ نادرێت
  • مناڵی بچووکیش خەونی گەورە دەبینێت
  • ھەر کەس دەچێتە قەبری خۆی
  • ماڵی نەخۆری بۆ چەکمە سۆری
  • بزن بۆ شەوێکیش شوێنی خۆی خۆش ئەکات
  • ماست نیە بە دەمتەوە دیار بێت
  • ماڵی قەڵب سەر با خاوەنێتی
  • بانگی موحەمەد بە ئاشکرا خۆشە
  • بەرخی نێر بۆ سەر بڕینە
  • ئەو باوکەی مەلەوان بوو کوڕەکەی ئاو بردی
  • کا ھی خۆت نەبوو کایێنەکە ھی خۆت بوو
  • مریشک ھێلکەش ئەکات و ڕیقنەش ئەکات
  • لە ئاوی خووڕ مەترسە لە ئاوی مەنگ بترسە
  • ئەیەوێت ماسی بگرێت و قاچیشی تەڕ نەبێت
  • لە ئاش زۆری پێچووە، لە ڕێگا پەلە پەلیەتی
  • کە گوورگ پیر بوو ئەبێت بە مەخسەرەی سەگ
  • تا خاوەن ماڵ دزی گرت، دز خاوەن ماڵی گرت
  • ئاش لە خەیاڵێک، ئاشەوان لە خەیاڵێک
  • ڕێوی لە کونی خۆی ھەڵگەڕێتەوە گەڕ ئەبێت
  • لە دەرگای ھەر کەسێکت دا لە دەرگات ئەدەنەوە
  • کەرە مەمرە بەھارە کورتانت بۆ دێت لە شارە
  • گەورە ئاو ئەڕێژێ و بچوکیش قاچی تێوەر ئەدات
  • با لە ھەر کوێیەکەوە بێت ئەو لەوێ شەن ئەکات
  • گۆم تا قووڵ بێت مەلەی خۆشە
  • قسە یان لە شێت یان لە مناڵ
  • لە برسا بمری لە گەڵتا ئەگری نانت ناداتێ
  • مەستی و ڕاستی
  • ئەگەر گوڵ نیت دڕکیش مەبە
  • ساڵی خۆش لە بەھارەکەیدا دیارە
  • بووکێ لەگەڵ تۆمە خەسوو تێبگە
  • چی بچێنیت ئەوە ئەدووریتەوە
  • باری کەر دایم قورسە
  • تەشی ڕێس تەشی ڕێس بێت بەکلکی کەریش بێت ئەی ڕێسێت
  • بەختی لە ھەموو شتێکدا ڕەشە، تەنھا لە شووتی دا سپی یە
  • من ھەر بە پاڵووت ئەکەم و تۆ ھەر ئەبیت بە پاشوو
  • ڕێوی بە کونا نە ئەچوو شتێکیشی بەست بەخۆیەوە
  • گۆشتی لاڕانی خۆت بخۆ مننەتی قەساب ھەڵمەگرە
  • مار ڕقی لە سیرە، سیریش لە بەردەم کونی مار ئەڕوێت
  • کەری دێز حەز بە تۆپینی خۆی و زەرەری ساحێبی ئەکات
  • ئەوەی دەتگرێنێت دۆستە، ئەوەی کە پێت پێ ئەکەنێ دوژمنتە
  • ئەگەر مار جارێک پێوەی دایت خوا بیگرێ، ئەگەر بوو بو دوو جار خوا تۆ بگرێت
  • دار بە تەوری وت گەر کلکت لە خۆم نە بوایە توانای بڕینمت نە دەبوو
  • ھەموو گیانلەبەرێک گۆشتخۆرە بەس ناوی گورگ بەدە
  • بزن ھەمیشە قونی بە دەرەوە بوو کەس ناوی نەدەبرد، مەڕ یەک جار قنی بەدەر کەوت کردیان بە چەپڵە
  • ئەوەندە مەڵێ گوێت لتێ نەگرن، ئەوەندەش گوێ ڕامەگرە سەرت بێتە ژان
  • کەچەڵ کە دەرمانکەر بێت دەرمانی سەری خۆی ئەکات
  • ئەوەی کە بۆ گوو کەر ھەڵ ئەکەوێت بۆ ڕاوکەر ھەڵ ناکەوێت
  • دوو گا لە دۆڵێکتا ڕەنگی یتتەک نەگرن خوی یەک ئەگرن
  • ندی و بدی کورێکیان بوو لە جیاتی ناوک کێریان بڕی
  • ھەتا گوندۆر گوندۆر بوو خزمێ مە گەلەک زۆر بوو، گوندۆر ھاتە بڕانێ خزم ھاتەنە قڕانێ
  • دوای باران فەرەنجیم بۆ چییە
  • ھەموو شت بوو بە دوو دەبێ بە گوو

سەرچاوەکان[دەستکاری]