بۆ ناوەڕۆک بازبدە

مەحموود ئەحمەدینەژاد

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
مەحموود ئەحمەدینەژاد
بە فارسی: محمود احمدی‌نژاد
لەدایکبوون (١٩٥٦-١٠-٢٨) ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٦ (تەمەن ٦٩ ساڵ)
ئارادان، ئێران
باوکAhmad Ahmadinejad
دایکFatemeh Beygom Ghaderi
ھاوسەرAzam Farahi
زمانی زگماکیزمانی فارسی
زمانەکانی ئاخاوتنزمانی فارسی
زمانی نووسینزمانی فارسی
پیشەمامۆستای زانکۆ، ئەندازیار
شوێنی کارکردنزانکۆی زانست و پیشەسازیی ئێران
پەروەردەزانکۆی زانست و پیشەسازیی ئێران
پلەی ئەکادیمیMaster of Science in Engineering
دانیشتوویتاران
ئەندامی حیزبیAlliance of Builders of Islamic Iran، Society of Devotees of the Islamic Revolution
کاندید لە ھەڵبژاردنی2005 Iranian presidential election، 2009 Iranian presidential election
ئایینشیعە
ئەندامیAlliance of Builders of Islamic Iran

مەحموود ئەحمەدینەژاد (٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٦) شەشەمین سەرۆک کۆماری پێشووی کۆماری ئیسلامیی ئێرانە. ماوە‌یە‌ک پارێزگاری ئەردەوێڵ بووە نە‌ژاد لە‌ خوولی دووە‌می سە‌رۆکایە‌تی بە ٢٤ ملیۆن و ٥٩٧ دە‌نگ سە‌رکە‌وت دووبارە بۆ پۆستی سە‌رۆکایە‌تی بە‌ دوو خول لە ٢٠٠٥ تا ٢٠١٣ لە‌ پۆستی سە‌رۆکایە‌تیدا بوو.

ژیانی پێشینە و خوێندن

[دەستکاری]

مەحموود ئەحمەدینەژاد لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٦ لە گوندی ئارادان، نزیک گەرمسار لە پارێزگای سمنان لە ئێرانی پەھلەوی لەدایکبووە. دایکی، خانم، سەیدە بوو، کە نازناوێکی شانازییە و دەدرێت بەوانەی کە پێیان وایە نەوەی ڕاستەوخۆی خوێنی پێغەمبەری ئیسلام محەممەدن.[١] باوکی، ئەحمەد، بەقاڵ و سەرتاشێکی فارس بوو، و موسڵمانێکی شیعەی ئایینی بوو کە وانەی قورئانی دەگوتەوە.[١]

کاتێک مەحموود تەمەنی یەک ساڵ بوو، خێزانەکەی گواستیانەوە بۆ تاران. باوکی مەحموود ناوی خێزانەکەیانی لە «سابۆرجیان»[٢] یان «سەباغیان» (بە فارسی: صباغیان) بۆ ئەحمەدینەژاد لە ساڵی ١٩٦٠دا گۆڕی بۆ ئەوەی لە جیاکاری دووربکەونەوە کاتێک خێزانەکە گواستیانەوە بۆ شارەکە. «سابۆڕ» بە فارسی بە واتای ڕەنگکەری داو دێت، پیشەیەکی باو بوو لە پیشەسازی فەرشی سمناندا. «ئەحمەدینەژاد» لێکدراوێکە لە «ئەحمەدی» و «نەژاد». ئەحمەد ناوی باوکی بوو. پاشگری «نەژاد» لە فارسیدا بە واتای ڕەگەز دێت، بۆیە زاراوەی ئەحمەدی نەژاد بە واتای «نەژادی ئەحمەد» دێت. بەپێی چاوپێکەوتنەکان لەگەڵ خزمەکانی ئەحمەدی نەژاد، باوکی، کە لەو کاتەدا وەک دوکاندارێک کاری دەکرد، خانووەکەی لە تاران فرۆشت و خانوویەکی بچووکتر کڕی، و پارە زیادەکەی بەخشی بە خێرخوازی و کەسانی ھەژار.[٣]

لە ساڵی ١٩٧٦دا، ئەحمەدینەژاد بەشداری تاقیکردنەوەی نیشتمانیی چوونە ناو زانکۆی ئێرانی کرد. بەپێی ژیاننامەی خۆنووسی، لەو ساڵەدا پلەی ١٣٢ەمی لە نێوان ٤٠٠،٠٠٠ بەشداربوودا بەدەستھێنا،[٤] و دوای ماوەیەکی کەم لە زانکۆی زانست و تەکنەلۆژیای ئێران کە لە تاران ھەڵکەوتووە، وەک خوێندکاری بەکالۆریۆس لە ئەندازیاریی شارستانی ناوی تۆمار کرد. ئەو دواتر لە ساڵی ١٩٩٧دا بڕوانامەی دکتۆرای لە ئەندازیاری و پلاندانانی گواستنەوە لە زانکۆی زانست و تەکنەلۆژیای ئێران بەدەستھێنا، کاتێک پارێزگاری پارێزگای ئەردەوێڵ بوو، کە لە باکووری ڕۆژاوای وڵاتەکە ھەڵکەوتووە.[ژێدەر پێویستە]

کاروانە کارگێڕی و ئەکادیمییەکان

[دەستکاری]

ھەندێک وردەکاری ژیانی ئەحمەدینەژاد لە ماوەی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا بە ئاشکرا نازانرێن، بەڵام زانراوە کە چەندین پۆستی کارگێڕی لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران ھەبووە.[٥]

زۆرێک لە ڕاپۆرتەکان دەڵێن دوای ئەوەی سەددام حوسێن فەرمانی ھێرشی عێراق بۆ سەر ئێرانی دا، ئەحمەدینەژاد پەیوەندی بە سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامییەوە کردووە[ژێدەر پێویستە] و لە دەزگای ھەواڵگری و ئاسایشی ئەواندا کاری کردووە،[ژێدەر پێویستە] بەڵام ڕاوێژکارەکەی موجتەبا سەمارە ھاشمی گوتوویەتی: «ئەو ھەرگیز نەبووەتە ئەندام یان ئەندامێکی فەرمیی سوپای پاسداران»، بەڵکو وەک خۆبەخشێکی وەک بەسیجی بووە.[٦]

ئەحمەدینەژاد لە ساڵی ١٩٨٦ لە بەرنامەیەکی ماستەر لە زانست لە زانکۆکەی خۆی وەرگیرا. لە ساڵی ١٩٨٩ وەک مامۆستا چووە ناو دەستەی مامۆستایانی ئەوێ،[٧] و لە ساڵی ١٩٩٧ بڕوانامەی دکتۆرای لە ئەندازیاریی شارستانی و پلاندانانی گواستنەوەی ھاتووچۆ بەدەستھێنا.

کاروانی سیاسیی سەرەتا

[دەستکاری]

دوای شۆڕشی ئیسلامی، ئەحمەدینەژاد بوو بە ئەندامی دەفتەری بەھێزکردنی یەکگرتوویی، ڕێکخراوێک کە پەرەی پێدرابوو بۆ ڕێگری لەوەی خوێندکاران ھاوسۆزی بنوێنن یان ھاوپەیمانی بکەن لەگەڵ ڕێکخراوی چەکداری نوێی موجاھیدینی خەلق.

ئەحمەدینەژاد بۆ یەکەمجار پۆستی سیاسی وەک پارێزگاری دانەنراو بۆ ھەردوو ماکۆ و خۆی لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ماوەی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا وەرگرت.[ژێدەر پێویستە] ئەو لە کۆتاییدا بۆ ماوەی دوو ساڵ بوو بە ڕاوێژکاری پارێزگاری گشتیی پارێزگای کوردستان.[٧] لە ماوەی خوێندنی دکتۆراکەی لە تاران، وەک پارێزگاری گشتیی پارێزگای ئەردەوێڵی تازە پێکھێنراو لە ١٩٩٣ەوە تا ئەوکاتەی محەممەد خاتەمی لە ساڵی ١٩٩٧ لەکارەکەی لای برد، دەستنیشانکرا، کە دواتر گەڕایەوە بۆ وانەگوتنەوە.[٧]

سەرۆکی شارەوانیی تاران (٢٠٠٣–٢٠٠٥)

[دەستکاری]
ئەحمەدینەژاد لە ٢٠٠٣

کێبڕکێی ھەڵبژاردنی سەرۆکی شارەوانیی ٢٠٠٣ لە تاران کاندیدە پارێزگارەکانی لە ھاوپەیمانیی ئاوەدانکەرانی ئێرانی ئیسلامی بۆ ئەنجومەنی شاری تاران ھەڵبژارد. ئەنجومەنەکە ئەحمەدینەژادی وەک سەرۆکی شارەوانی دەستنیشان کرد.[ژێدەر پێویستە]

وەک سەرۆکی شارەوانی، ئەو گۆڕانکارییانەی ھەڵوەشاندەوە کە لەلایەن سەرۆک شارەوانییە میانڕەو و ڕیفۆرمخوازەکانی پێشووترەوە کرابوون. ئەو جەختی ئایینی خستە سەر چالاکییەکانی ئەو ناوەندە کولتوورییانەی کە ئەوان دایانمەزراندبوو، جیاکردنەوەی ئەسانسۆری بۆ پیاوان و ژنان لە نووسینگەکانی شارەوانی بڵاوکردەوە، و پێشنیاری کرد کە ئەو کەسانەی لە جەنگی ئێران و عێراقدا کوژراون لە مەیدانە سەرەکییەکانی شاری تاراندا بنێژرێن. ئەو ھەروەھا کاری کرد بۆ باشترکردنی سیستەمی ھاتووچۆ و جەختی خستە سەر خێرخوازی، وەک دابەشکردنی شۆربای بێبەرامبەر بەسەر ھەژاراندا.[ژێدەر پێویستە]

دوای ھەڵبژاردنی بۆ سەرۆکایەتی، دەستلەکارکێشانەوەی ئەحمەدینەژاد وەک سەرۆکی شارەوانیی تاران لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ قبوڵ کرا. دوای دوو ساڵ وەک سەرۆکی شارەوانی، ئەحمەدینەژاد یەکێک بوو لە ٦٥ فیناڵیست بۆ سەرۆک شارەوانیی جیھان لە ساڵی ٢٠٠٥، کە لە نێوان \٥٥٠ کاندید ھەڵبژێردرابوون، تەنھا نۆیان خەڵکی ئاسیا بوون.[٨] ئەو لە نێوان سێ کاندیدە بەھێزەکەدا بوو بۆ لیستی دە کەسی یەکەم، بەڵام دەستلەکارکێشانەوەکەی وای لێکرد مەرجەکانی تێدا نەمێنێت.[٨]

ژیانی تایبەتی

[دەستکاری]

ئەحمەدینەژاد ھاوسەرگیری کردووە، و کچێک و دوو کوڕی ھەیە.[٩] کوڕە گەورەکەی لە ساڵی ٢٠٠٨دا لەگەڵ کچێکی ئیسفەندیار ڕەحیم مەشایی ھاوسەرگیری کرد.[١٠][١١]

لایەنگرانی ئەحمەدینەژاد ئەو بە پیاوێکی سادە دەزانن کە ژیانێکی کەمفێر بەسەر دەبات.[١٢] وەک سەرۆک کۆمار، ویستی لە ھەمان ئەو خانووەی تاراندا بەردەوام بێت لە ژیان کە خێزانەکەی تێیدا دەژیان تا ئەو کاتەی ڕاوێژکارانی تەناھی جەختیان کردەوە کە دەبێت بگوازێتەوە. ئەحمەدینەژاد فەرشە کۆنە فارسییەکانی ناو کۆشکی سەرۆکایەتی بۆ مۆزەخانەی فەرش نارد، و لە جیاتی ئەوە فەرشی ھەرزانی بەکارھێنا. دەگوترا کە ئەو کورسی (VIP) لە فڕۆکەی سەرۆکایەتی ڕەتکردووەتەوە، و لە کۆتاییدا فڕۆکەیەکی بارھەڵگری لە جیاتی دانا.[٥][١٣] لەگەڵ بەدەستھێنانی سەرۆکایەتیی ئێران، ئەحمەدینەژاد یەکەم کۆبوونەوەی کابینەکەی لە مەزارگەی ئیمام ڕەزا لە مەشھەد ئەنجامدا، کارێک کە وەک «خواناسانە» ھەژمار کرا.[١٤] ئەو ھەروەھا شوێنێکی زیادەی بۆ ئیمامی ١٢یەم لە کۆبوونەوە ھەفتانەییەکانی کابینەکەیدا دادەنا.[١٥]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. 1 2 Melman، Yossi؛ Javedanfar، Meir (٢٠٠٧). The Nuclear Sphinx of Tehran: Mahmoud Ahmadinejad and the State of Iran. Basic Books. لاپەڕە ١–٣. ژپنک ٩٧٨٠٧٨٦٧١٨٨٧٠.
  2. ↑ Tait، Robert (١ی تەممووزی ٢٠٠٥). «A humble beginning helped to form Iran's new hard man». The Guardian (بە ئینگلیزیی بریتانیایی). ISSN ٠٢٦١-٣٠٧٧. لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  3. ↑ Enteshami، Anoushiravan؛ Zweiri، Mahjoob (٢٠٠٧). Iran and the rise of Neoconservatives, the politics of Tehran's silent Revolution. I. B. Tauris. لاپەڕە ٥٣.
  4. ↑ «Iran's president launches weblog». BBC. ١٤ی ئابی ٢٠٠٦. لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
  5. 1 2 Lee، Jon (٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩). «Can Iran Change? High stakes in Mahmoud Ahmadinejad's reelection campaign». New Yorker. لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١١ ھێنراوە.
  6. ↑ Bozorgmehr، Najmeh (٣٠ی ئایاری ٢٠٠٨). «Interview transcript: Mojtaba Samareh-Hashemi». Financial Times. لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
  7. 1 2 3 Hassan، Hussein D. (١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧). «Profile and Statements of President Mahmoud Ahmadinejad» (PDF). Library of Congress. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
  8. 1 2 «World Mayor: World Mayor 2005 finalists». www.worldmayor.com. لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  9. ↑ «Bio: Ahmadinejad». JPost. ١٦ی ئایاری ٢٠٠٦. لە ڕەسەنەکە لە ١٨ی تەممووزی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١١ ھێنراوە.
  10. ↑ Esfandiar Rahim Mashaei: Iran's Next President? Kourosh Rahimkhani PBS 31 March 2011
  11. ↑ «A loyal liability». The Majalla. ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠. لە ڕەسەنەکە لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  12. ↑ «Khamenei offers implicit support to Ahmadinejad». AFP. ١٢ی ئایاری ٢٠٠٩. لە ڕەسەنەکە لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠ ھێنراوە.
  13. ↑ «Africa can Learn from President Mahmoud Ahmadinejad». The African Executive. لە ڕەسەنەکە لە ٧ی تەممووزی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە.
  14. ↑ Escobar، Pepe (١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥). «Travels in Ahmadinejadland». Asia Times. لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥.{{cite news}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: unfit URL (بەستەر)
  15. ↑ «A modern history of Iran». The Economist. ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧. لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=مەحموود_ئەحمەدینەژاد&oldid=1574854»