شەبیحە

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
شەبیحە
شبيحة
بەشدار لە شەڕی ناوخۆیی سووریا
ساڵانی چالاکیی۱۹٨۰ – ۲۰۱۲[١]
گرووپەکان
سەرکردەکانفەواز ئەسەد[٣]
موندەهیر ئەسەد[٣]
[٤]
زەینۆ بیری  Executed (سەرکردە لە حەلەب)[٥]
ئەیمەن جابێر (سەرکردە لە لازقییە)
محەممەد ئەسەد  (سەرکردە لە قەردەحە)
هێز٥٠٠٠–١٠٠٠٠ (٢٠١١)[٢]
بووە بە ھێزی بەرگری نیشتیمانی سووریا[١][٦][٧]
هاوپەیمانان سووریا
دوژمنانسووریا سوپای ئازادی سووریا
بەرەی نوسرە
دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام
ئەحراری شام
جەنگەکان/شەڕەکانشەڕی حەلەب (۲۰۱۲-۲۰۱٦)
Rif Dimashq clashes (November 2011–March 2012)[٨]
Battle of Tremseh[٩]
Rif Dimashq offensive[٨]

شەبیحە بریتین لە گرووپێکی چەکداری نارێکخراو بەیاسا و سیستەم کە گەرمتر لە سوپای سووریا بەرگریان لە بەشار ئەسەد سەرۆکی سووریا و ڕژێمەکەی کردووە و بەدرندانەترین شێوە نەیارانی ئەسەدیان لە خۆپێشاندان و لە جەنگەکان و بێ جیاوازی لەناوبردووە.

مانای شەبیحە[دەستکاری]

وشەی شەبیحە ڕەنگە بەواتای تارمایی بێت بەو ھۆیەی کە ئەرکەکانیان بە نھێنی بەجێ دەگەیەنن بەبێ ئەوەی کەس بیانبینێت و بە ھامان شێوەی تارمایی ترس لە دڵی خەڵکی دەچێنن، بەڵام ھەندێک دەڵێن مانایەکی تری ھەیە ئەویش جۆرە ئەشکەنجەدانێکە کە ڕژێمەکان پێڕەوی دەکەن و بەزۆری لەلایەن ڕژێمی سووریا بەکار دێت.

لەلایەکی تر ھەندێک ھۆکارەکەی بۆ بەکارھێنانی ئۆتۆمبێلی لە جۆری مارسیدس کە بە شەبەح ناسراوە دەگەڕێننەوە، ھەندێکیش بۆ مانایەکی وشەکە واتە کەتە یان درێژ یان تاوانکار دەگەڕێننەوە بەگشتیش ئەوانە ھەموویان ڕاستن.[٦]

وشەی شەبیحە ھەمان واتای بەڵتەجییەی لە میسر، واتە شەقاوەی خۆمانی ھەیە کە لە بەرامبەر بڕێک پارە کاری ئازار و ئەشکەنجە جێبەجێ دەکەن کە ھەمان مانای بەکرێگیراویش دەدات لە ھەندێک شوێنی تردا.

مێژوو[دەستکاری]

تا ئێستا دیار نییە بەوردی کە کەی شەبیحە دروست بووە، بەڵام دەرکەوتنیان بە ھاتنی خێزانی ئەسەدەوە بەستراوەتەوە، ھەروەھا دیاریش نییە کە کێ دایمەزراندووە، بەڵام ھەندێک دەڵێن کە خۆی دروست بووە و پێشتر دوور لە حکوومەت کاری قاچاغی مادەی ھۆشبەر و ئاودیوکردنیان لە سنوورەکاندا کردووە، بەڵام دواتر لەلایەن ڕژێمی سووریاوە ڕێک خراون و کاری تایبەتیان بۆ کردووە و ھەندێک بە تیمەکانی مەرگ یان مافیا ناویان دەبەن.

بە گشتی ئەوان بۆیەکەم جار لە کۆتای حەفتاکان و سەرەتای ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو دەر کەوتن بە تایبەتی لە ناوچە کەناراوییەکانی وەک لازقییە و تەرتووس کە کاری قاچاغی خۆراک و ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان و چەک و مادەی ھۆشبەریان کردووە، تەنانەت کاتێک سووریا چووە ناو لبنان ئەوانی بەکار ھێنا.

زۆرینەی شەبیحەکان سەر بە تایفەی عەلەوی بەشار ئەسەدن و ئەوەش وای کردووە کە پێوەندیان بەھێز بێت، بەتایبەتی لە ناوچەی لازقییە کە ئالمەخلووفی تیادایە کە خاڵوانی بەشار ئەسەدن، ئەوان خاوەن دەسەڵاتێکی فرەوان و لە سەرووی یاساکان و ھێزی تایبەتی خێزانی فەرمانڕەوای سووریان.

باسل ئەسەد برای بەشار بەر لە مردنی لە ١٩٩٤دا ئەو کاتەی فەرماندەی گاردی کۆماری سووریا بوو ھەوڵی دا دەسەڵاتیان کەم بکاتەوە لە ترسی بوونیان بە ھێزێکی ھاوتا بۆ سووپای سووریا و کەمرکردنەوەی دەسەڵاتی ئەو خێزانانە بەسەر شەبیحەکانەوە، دوای ئەوە ڕۆڵی ئەوان لاوازی زۆری تێ کەوت تا کاتی دروستبوونی شۆڕشی سووریا و بەرپابوونی جەنگی مان و نەمانی ئەسەد لەو وڵاتە کە دووبارە ڕۆڵی فرەوان کردنەوە.

بۆ ھەر گرووپێکی شەبیحەکانی ئەسەد فەرماندەیەکیان ھەیە کە بە «موعەلیم» دەناسرێت، ئەو پلانیان بۆ دادڕێژێت و کاروباریان ڕێک دەخات، ھاوکات بازنەی پێوەندییە لەگەڵ سەرکردەی باڵا کە یەکێکە لە خێزانی ئەسەد، تەنانەت ھەندێک جار ئەو موعەلیمە یەکێکە لە خێزانی ئەسەد و لە ناودارتینیشیان محەممەد تۆفیق ئەسەد «شێخی جەبەل» کە ئامۆزای بەشار ئەسەدە.

ئەو ئامۆزایەی ئەسەد لە ئاڵۆزییەکانی سووریا ڕۆڵی گەورەی ھەبوو وەک یەکێک لە بەھێزترین پیاوەکانی ئەسەد لە لازقییە کە گرووپێکی گەورەی شەبیحەی ھەبوو، کە ھەروەھا ناوی بە بازرگانیکردن و قاچاغی مادەی ھۆشبەر و چەک و پارچەی شوێنەوارەوە بەستراوەتەوە، بۆیە ئەو بە یەکێک لە دامەزرێنەرانی باندەکانی شەبیحە دادەنرێت، ئەگەرچی دەگوترێ کە ئەو لە ئازاری ٢٠١٥ کوژراوە، بەڵام گومان ھەیە بەوەی ئەسەد خۆی کوشتبێتی بەھۆی فرەوانبوونی دەسەڵاتەکانی.

ژمارەی شەبیحەکان[دەستکاری]

ژمارەی وردی شەبیحەکان لە سووریا دیار نییە بەتایبەتی کە ئەوان زۆرینەیان لەوانەن لە زیندان بەھۆی تاوانکاری دەرچوون، کە حکوومەتی سووریا بەمەبەست تاوانکارانی عەلەوی لە زیندانەکان دەردەکات و بۆ ئەنجامدانی شەڕ و کوشتن مەشقیان پێ دەکات، ئەگەرچی حکوومەت بوونی پێوەندی لەگەڵیاندا ڕەت دەکاتەوە، سەرەڕای ئەوەش بەپێی ھەندێک قەبڵاندن ژمارەیان ١٠ ھەزار دیاری کراوە و ھەندێکی تریش بە ٥٠ ھەزاریان دادەنێن.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ ی ا "Insight: Battered by war, Syrian army creates its own replacement". Reuters. 21 April 2013. لە ڕێکەوتی ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ ھێنراوە. 
  2. ^ ی ا Cooper (2015), p. ٢١.
  3. ^ ی ا Cooper (2015), p. ٢٠.
  4. ^ داڕێژە:Citeنومیر ئەلئەسەد news
  5. ^ "Executions Reported as Syria Civilian Crisis Looms". Wall Street Journal. 1 August 2012. لە ڕێکەوتی ٢٦ی ئایاری ٢٠١٣ ھێنراوە. 
  6. ^ ی ا https://www.thestar.com/news/world/2012/06/15/inside_syrias_shabiha_death_squads.html The Star.com] Archived 12 November 2017[Date mismatch] لە وەیبەک مەشین.
  7. ^ "شەبیحە له‌ سوریا: لایه‌نگری حکومەت، توندوتیژی بەکۆمەڵ". www.kurdistanc.com. لە ڕێکەوتی 2021-01-15 ھێنراوە. 
  8. ^ ی ا Daniel Miller (2012-10-25). "Four young girls among the victims of brutal massacre in a Damascus suburb". Daily Mail. London. لە ڕێکەوتی 2013-09-03 ھێنراوە. 
  9. ^ "Syrian Army Denies Using Heavy Artillery in Tremesh Assault". ABC News Radio. July 16, 2012. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە November 26, 2012. لە ڕێکەوتی August 9, 2018 ھێنراوە.