دیاردەی پەرشبوونەوەی کۆمپتن

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
فۆتۆنێک بە درێژە شەپۆلێ دێت لای چەپەوە، فۆتۆنێکی نوێ دەردەکات بە درێژە شەپۆلێکی نوێ و بە گۆشەیەیەکی دیاریکراو.

ئەم دیاردەیە مەبەست لەوەیە کاتێک فۆتۆنێک کەمێک ووزە دەدات بە ئەلیکترۆنو ئەلیکترۆنیش دەست دەکات بە لادان (جووڵە) بەم دیاردەیە دەوترێت پەرشبوونەوەی کۆمپتن. لە سەدەی ٢٠ی پێشوودا لێکۆڵینەوەکان دەربارەی کارلێکی نێوان تیشکی ئێکس و ماددە لە ڕێگە بوو بۆ سەلماندنی، ئەویش دەوترا کاتێک تیشکێکی ئێکس دەدرێت لە ئەتۆمێک، تیشکەکەش ئەلیکترۆن دەردەکات و پەڕشی دەکاتەوە بە گۆشەیەک. کارۆموگناتیزی کلاسیکی ھەستی بەوە کرد کە دەبێت درێژە شەپۆلی تیشکی پەڕشبوو یەکسان بێت بە درێژە شەپۆلی سەرەتای. چەند تاقیکردنەوەیەک دەریان خستوە کە درێژە شەپۆلی تیشکی پەرشبوو زیاترە لە درێژە شەپۆلی سەرەتایی.

لە ساڵی ١٩٢٣ دا زانا کۆمپتن چەند پەڕەیەکی بڵاوکردەوە کە تێیدا باسی دیاردەکەی کردووە بە بەکارھێنانی ئەو تێبینیەی ماکس پلانک کە دەڵێ دانەوە لەگەڵ جووڵە لە بیردۆزی ڕێژەیی (ئاینشتاین)، کۆمپتن پەیونەدیەکی دۆزیەوە لە نێوان بڕی ئەو لادانەی درێژە شەپۆلێک لەگەڵ ئەو گۆشەیەی پیی بڵاودەبێتەوە کە ھاوکێشەکەشی بەم شێوەیە بوو؛

ی - ی*= (ح / ب * خ)(١- ھتاد)

کاتێک:

بەم پەیوەندیە دەوترێت درێژە شەپۆلی کۆمپتن: ح\ب * خ