دژپێڵ
دژپێڵ
دێزفوول، دزپێڵ، دزپیل | |
|---|---|
| دزفول | |
     چەند دیمەنێکی دژپێڵ | |
| وڵات |  ئێران |
| پارێزگا | خووزستان |
| شارستان | دژپێڵ |
| ناوچە | ناوەندی |
| بەرزایی | ١٤٣ مەتر (٤٦٩ پێ) |
| ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٦) | |
| • سەرجەم | ٢٦٤٬٧٠٩ |
| زمان و ئایین | |
| • زمان | بەختیاری، فارسی، عەرەبی |
| • ئایین | ئیسلام (شیعە) |
| کۆدی تەلەفۆن | ٠٦١ |
دژپێڵ یان دێزفوول شارێک لە پارێزگای خووزستانە کە لە باشووری ڕۆژاوای ئێراندا ھەڵکەوتووە. ڕووبەری ئەم شارە ٤٧٦٢ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە.[١][٢] لە ساڵی ٢٠١٦، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٢٦٤،٧٠٩ کەس بووە.[٣]
مێژوو
[دەستکاری]دێزفوول یەکێک لە کۆنترین شارەکانی پارێزگای خووزستانە. بە بۆچوونی کنە و پشکنینەکانی مێژوونووس و شوێنەوارناسی ئەڵمانی واڵتەر ھینتس، «ئاوان» (پایتەختی یەکەم بنەماڵەی ئیلام، بنەماڵەی ئاوان) لە دێزفوول ھەڵکەوتبوو.
وا بڕوا دەکرێت ناوی دێزفوول پەیوەندی بە پردێکی ساسانییەوە ھەبێت کە بەسەر ئاو-ی دێزدا لە لایەن شاپووری دووەمەوە دروست کراوە. ساسانییەکان ھەروەھا قەڵایەکیان لە نزیکییەوە بۆ پاراستنی پردەکە دروست کرد. ئەم ناوچەیە، کە پردەکە و قەڵاکە دەگرێتەوە، لە کۆتاییدا بوو بە شاری دێژ-پۆڵ یان دێزفوول، ئەگەرچی ئەم ناوە تا سەدەی ١٢ بە شێوەیەکی باو بەکارنەدەھێنرا.[٤] لە سەدەی ١٠دا، نووسەر ئیستەخری بە قەنتەرەتولئەندامەش ناوی بردووە. ھەروەھا بە قەسرولڕووناوش دەناسرا. بناغە بەردینەکەی پردەکە تا ئێستاش دیارە، لە کاتێکدا بەشی سەرەوەی لە سەردەمە سەرەتایییەکانی ئیسلامی، سەلجووقی و قاجاڕدا چەندین جار بە خشت سەرلەنوێ دروست کراوەتەوە. لە سەدەی ١٤دا، حەمدوڵڵا مستەوفی وەک پردێک بە درێژیی ٥٢٠ ھەنگاو و پانیی ١٥ ھەنگاو بە ٤٢ تاقەوە وەسفی کردووە. شەڕەفەددین یەزدی، کە لە ساڵانی ٧٩٥/١٣٩٣ سەردانی ناوچەکەی کردبوو، ھەروەھا وەسفێکی وردی پێشکەش کردووە.[٤]
بە بۆچوونی جۆرج کورزۆن، کە لە کۆتاییی سەدەی ١٩دا سەردانی ناوچەکەی کردبوو، پیشەسازیی سەرەکیی ناوخۆیی لە دێزفوولدا نیل بوو، بە ١٢٠ کارگە لە شارەکەدا. چاندنی نیل لە سەرەتای سەدەی ١٩دا دەستی پێ کرد. دێزفوول ھەروەھا بە پێنووسە قامیشە نایابەکانی بەناوبانگ بوو.[٤]
جوگرافیا
[دەستکاری]دێزفوول ٦٥٠ کیلۆمەتر لە تارانی پایتەختی وڵات و ١٥٥ کیلۆمەتر لە ئەھوازی ناوەندی پارێزگای خووزستانەوە دوورە. شارەکە ٣٠٠ کیلۆمەتر لە کەنداوی فارسەوە دوورە و لە بەرزیی ١٤٣ مەتردایە.
شارەکە لە بناری چیاکانی زاگرۆس ھەڵکەوتووە و مێژوویەکی ھەیە کە بۆ سەردەمی ساسانی دەگەڕێتەوە. ناوچەی دەوروبەری دێزفوول بۆ ماوەی ٥٠٠٠ ساڵ ماڵی شارستانییەتەکان بووە.[٥]
دێزفوول لەسەر ڕێگای سەرەکیی باکوور–باشوور لە تارانەوە بۆ ئەھواز ھەڵکەوتووە. ھێڵی سەرەکیی شەمەندەفەر لە تارانەوە بۆ کەنداوی فارس ١٥ کیلۆمەتر (٩ میل) لە دێزفوولەوە دوورە، لە دیوەکەی تری ڕووباری دێز.
کەشوھەوا
[دەستکاری]دێزفوول خاوەنی کەشوھەوای نیمچەوشکی گەرم (پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن BSh) بە ھاوینانی زۆر گەرم و زستانانی مامناوەند. بارانبارین لە زۆربەی باشووری ئێران زیاترە، بەڵام بە تەواوی سنووردارە بە ماوەی نێوان تشرینی دووەم تا نیسان، ھەندێک جار بە ھەورەبرووسکەوە، ئەگەرچی لە ھەندێک کاتدا دەتوانێت لە ٢٥٠ ملیمەتر لە مانگێکدا یان ٦٠٠ ملیمەتر لە ساڵێکدا تێپەڕ بکات.[٦] تۆز لە ناوچەکەدا زۆر باوە و زۆربەی کات لە ھاویندا ڕوو دەدات.[٧]
بەفربارین لەم شارەدا ڕووداوێکی زۆر دەگمەنە. بەڵام لە ساڵی ٢٠٢٠دا، بۆ یەکەمجار، شاری دێزفوول شاھیدی بەفربارین بوو.[٨]
| زانیاریی کەشوھەوا بۆ «دێزفوول (ئامارەکان بۆ ١٩٦١–٢٠١٠)» | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| مانگی زایینی | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ساڵ |
| بەرزترین پلەی تۆمارکراو | ٢٨٫٥ (٨٣) |
٢٩٫٠ (٨٤) |
٣٧٫٥ (١٠٠) |
٤٢٫٥ (١٠٩) |
٤٨٫٤ (١١٩) |
٥٠٫٠ (١٢٢) |
٥٣٫٦ (١٢٨) |
٥٢٫٠ (١٢٦) |
٤٩٫٨ (١٢٢) |
٤٣٫٥ (١١٠) |
٣٥٫٠ (٩٥) |
٣٠٫٢ (٨٦) |
٥٣٫٦ (١٢٨) |
| نێونجی بەرزترین پلە | ١٧٫٢ (٦٣) |
١٩٫٦ (٦٧) |
٢٤٫١ (٧٥) |
٣٠٫٠ (٨٦) |
٣٧٫٥ (١٠٠) |
٤٣٫٧ (١١١) |
٤٦٫٠ (١١٥) |
٤٤٫٩ (١١٣) |
٤١٫٧ (١٠٧) |
٣٤٫٨ (٩٥) |
٢٦٫٢ (٧٩) |
١٩٫٣ (٦٧) |
٣٢٫٠٨ (٨٩٫٨) |
| نێونجی ڕۆژانە | ١٠٫٨ (٥١) |
١٣٫٢ (٥٦) |
١٧٫٣ (٦٣) |
٢٢٫٨ (٧٣) |
٢٩٫٩ (٨٦) |
٣٥٫١ (٩٥) |
٣٧٫٠ (٩٩) |
٣٥٫٨ (٩٦) |
٣٢٫٠ (٩٠) |
٢٥٫٦ (٧٨) |
١٧٫٩ (٦٤) |
١٢٫٥ (٥٥) |
٢٤٫١٦ (٧٥٫٥) |
| نێونجی کەمترین پلە | ٥٫٣ (٤٢) |
٦٫٨ (٤٤) |
١٠٫٠ (٥٠) |
١٤٫٧ (٥٨) |
٢٠٫٥ (٦٩) |
٢٣٫٨ (٧٥) |
٢٦٫٢ (٧٩) |
٢٥٫٥ (٧٨) |
٢١٫١ (٧٠) |
١٦٫٢ (٦١) |
١٠٫٨ (٥١) |
٦٫٨ (٤٤) |
١٥٫٦٤ (٦٠٫١) |
| کەمترین پلەی تۆمارکراو | −٩٫٠ (١٦) |
−٤٫٠ (٢٥) |
−٢٫٠ (٢٨) |
٣٫٠ (٣٧) |
١٠٫٠ (٥٠) |
١٦٫٠ (٦١) |
١٩٫٠ (٦٦) |
١٦٫٥ (٦٢) |
١٠٫٠ (٥٠) |
٦٫٠ (٤٣) |
١٫٠ (٣٤) |
−٢٫٠ (٢٨) |
−٩ (١٦) |
| نێونجی باران بارین میلیمەتر | ١٠٠٫٦ (٣٫٩٦) |
٦٠٫٠ (٢٫٣٦) |
٥٠٫٢ (١٫٩٨) |
٣٤٫٥ (١٫٣٦) |
٩٫٢ (٠٫٣٦) |
٠٫٠ (٠) |
٠٫٢ (٠٫٠١) |
٠٫٠ (٠) |
٠٫٠ (٠) |
٧٫٤ (٠٫٢٩) |
٣٩٫١ (١٫٥٤) |
٨٣٫٢ (٣٫٢٨) |
٣٨٤٫٤ (١٥٫١٤) |
| نێونجی ژمارەی ڕۆژە باراناوییەکان | ٩٫٩ | ٨٫١ | ٨٫١ | ٦٫٥ | ٣٫٠ | ٠٫٠ | ٠٫١ | ٠٫٠ | ٠٫٠ | ٢٫١ | ٦٫٢ | ٨٫٠ | ٥٢ |
| نێونجی شێی ڕێژەیی (٪) | ٧٥ | ٦٨ | ٥٩ | ٤٩ | ٣٢ | ٢٢ | ٢٤ | ٢٨ | ٢٩ | ٤٠ | ٥٩ | ٧٣ | ٤٦٫٥ |
| نێونجی مانگانەی سەعاتەکانی ھەتاوی بوون | ١٣١٫٦ | ١٥٨٫٤ | ١٩٢٫٣ | ٢١٧٫٧ | ٢٧٢٫٥ | ٣٢٥٫٦ | ٣٢٢٫٧ | ٣١٧٫٠ | ٢٩١٫٣ | ٢٣٤٫٨ | ١٥٨٫٢ | ١٢١٫٩ | ٢٬٧٤٤ |
| سەرچاوەی یەکەم: NOAA (١٩٦١–١٩٩٠) [٧] | |||||||||||||
| سەرچاوەی دووەم: IRIMO[٩] | |||||||||||||
| زانیاریی کەشوھەوا بۆ دێزفوول [٧] | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| مانگ | کانوونی دووەم | شوبات | ئادار | نیسان | ئایار | حوزەیران | تەممووز | ئاب | ئەیلوول | تشرینی یەکەم | تشرینی دووەم | کانوونی یەکەم | ساڵ |
| ژمارەی ئەو ڕۆژانەی کەمترین پلەی گەرمی ≤ ٠٫٠ °C (٣٢٫٠ °F) | 3.0 | 0.7 | 0.4 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0.9 | 5.0 |
| تێکڕای ژمارەی ڕۆژانی ھەورەبرووسکە | 1.6 | 1.6 | 2.7 | 3.0 | 2.0 | 0.1 | 0.1 | 0.1 | 0.0 | 1.6 | 2.7 | 2.1 | 17.6 |
| تێکڕای ژمارەی ڕۆژانی تۆزاوی | 2.2 | 4.4 | 8.2 | 9.5 | 14.6 | 17.5 | 19.2 | 16.7 | 10.8 | 8.9 | 3.7 | 2.2 | 118 |
پێشانگا
[دەستکاری]
مزگەوتی جەماعەتی دژپێڵ
ئەمانەش ببینە
[دەستکاری]سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ بەختیاری، سەعی (١٣٩٣ هەتاوی). جوگرافیا. تاران: ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی. لاپەڕە ٤٢. ژپنک ٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢.
{{cite book}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە:|ساڵ=(یارمەتی)ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ساڵ (بەستەر) - ↑ «ئاراس». aras.bradost.net. لە ٩ی ئایاری ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ «سەرژمێریی کۆماری ئیسلامیی ئێران، ١٣٩٥ (٢٠١٦)» (ئێکسڵ). کۆماری ئیسلامی ئێران.
- 1 2 3 «Welcome to Encyclopaedia Iranica».
- ↑ «"دزفول" شهری از سپیده دم تاریخ».
- ↑ «اداره کل هواشناسی استان چهارمحال و بختیاری». www.chaharmahalmet.ir. لە ٢ی نیسانی ٢٠١٨ ھێنراوە.
- 1 2 3 «Dezful Climate Normals 1961-1990». National Oceanic and Atmospheric Administration. لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ «بارش برف در خوزستان مردم را غافلگیر کرد - تسنیم». خبرگزاری تسنیم | Tasnim (بە فارسی). لە ٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «Statistics of synoptic stations: Dezful (40795)». Chaharmahalmet. Iran Meteorological Organization. لە ڕەسەنەکە لە ١٧ی شوباتی ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
