ئۆتۆمۆبیل

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

ئۆتۆمبیل یان ماشێن ( بە ئینگلیزی: Automobile) ئەو پێڕاگوێزەی کە چەرخی ھەیە و مۆتۆری خۆی ھەڵگرتووە. ئۆتۆمبێل بەو ئامێرانه دەوترێ کە بە بێ یارمەتی و پەیوەندی بە ئامیرێکی دیکەوە و بە هێزی ماشێنی خۆی توانای ڕۆیشتنی هەبێ

Benz-velo.jpg

مانای گشتی و بە کار هێنانی هەڵە[دەستکاری]

دەکرێ بە گشت ئەو ئامێرانه کە سەرچاوەی هێزیان هەیە و بۆخۆیان دەتوانن بڕۆن بوترێ ئۆتۆمبێل. بەڵام لە زمانی ئێمەدا تەنیا لە جیاتی واتای وشەکانی (ماشێن لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان) و ( سەیاره لە باشووری کوردستان) بەکار دێت.


مێژوو[دەستکاری]

لەساڵی (١٨٨٥) (کاڕل بێنز) دەستی کرد بە فرۆشتنی ئۆتۆمبێلەکانی کە لە جۆری (ئۆتۆمبێلی سوتەمەنی) بوون. دوای هەلەکانی توانی تاوەکوو ساڵی (١٨٩٦) ١٣٠ ئۆتۆمبێلی لەو جۆرە بفرۆشێت.دوای درووستکراوەکانی تر درووستکردنی ئۆتۆمبێل گەشەیی سەندوو بەشێوەیەکی خێراتر قۆناغەکانی درووستکردنی ئۆتۆمبێل تەواودەکران. بەڵام ئۆتۆمبێلەکانی ئەو سەردەمە کۆمەڵێک کێشەیان هەبوو، کە بەجۆرێک ئۆتۆمبێلەکانی سەرەتا بە خێراییەکی زۆۆر کەم بەڕێگەدا دەڕۆیشتن و شێوازی سواربوونیان ناڕەحەت کەربوو بۆ سەرنشینان، وەزۆۆر جاریش ئۆتۆمبێلەکان دەشکان، لەکاتێک دا جەند کەسێک لە یەک کاتدا سور بە ئۆتۆمبێلەکە ببان. بەڵام تەکنەلۆژیا پەرەیسەندوو لە ساڵی (١٩٠٩) ئۆتۆمبێلی (ڕۆلس ڕۆیس)ی جۆری (silver ghost) سیستەمێکی ساکاری هایدرۆلیکی بۆ دانرا، کە ئەمەش یەکەمین جاربوو کە ئەم سیستەمە بەکاربهێندرێت، لە ئۆتۆمبێلەکان، بەڵام لەو کاتەدا تەنها کەسانی (دەوڵەمەند) توانای کڕینی ئەو جۆرە ئۆتۆمبێلانەیان هابوو. بەڵام لە ساڵێکی پێشتروو لە ساڵی (١٩٠٨) (هێنری فۆڕد)ی ئەمریکی، توانی کە وابکات کە نرخی ئۆتۆمبێلەکان داببەزێت خلکی زیاتر ببن بە خاوەنی ئۆتۆمبێل، ئەویش بەهۆی دامەزراندی کارگەیەکی تایبەت بوو بە درووستکردنی ئۆتۆمبێل، کە تێیدا نزیکەی زیاتر لە هەزار کرێکار کاریان لەو کارگەیە دەکرد کە ئۆتۆمبێلی بەرهەمدەهێنا، بەڕێژەیەک کە تەنها تاوەکوو ساڵیی (١٩٢٩) ١٥ ملیۆن ئۆتۆمبێلی جۆری (T Ford) فرۆشران. بە نزیکاەیی سەدەیەک پێش ئێستا بە گشتی ڕێژەی گشت ئۆتۆمبێلەکان، نزیکەی (٢٠٠٠٠٠) درووستکرابوون، باڵام لە ئێستادا لەهەر ڕۆژێکدا زیاتر لەو ڕێژەیە (٢٠٠٠٠٠) ئۆتۆمبێل درووستدەکرێت.

بەرهەم هێنان[دەستکاری]

یەکەم ئامێر کە دەتوانین ناوی بنێین ئامێری گواستنەوە لە ساڵی ١٦٧٨ و بە دەستی فێردیناند فێربیست، بانگخوازی مەسیحی بەلژیکی داڕێژرا و بەرهەن هات کە بە هەڵم کاری دەکرد، ئەو ئۆتۆمبێله ٦٥ سەنتی مەتر درێژ بوو و بۆ سەرگەرمی ئیمپراتۆری چین بەرهەم هاتبوو.

یەکەم ئامێری گواستنەوە لە ساڵی ١٦٧٨ و بە دەستی فێردیناند فێربیست بەرهەم هاتوە

داهێنانی ئۆتۆمبێل بە کاری کارل بێنز دەزانرێ. ئەو لە ساڵی ١٨٨٥ دا توانی یەکەم ئۆتۆمبێل کە بە مەکینەی شەوتانی دابهێنێ. لە ساڵی ١٨٨٨ هاوسەری کارل، بێرتا بێنز یەکەم سەفەری ئۆتۆمبێلی کرد کە ١٠٦ کیلۆمەتری پێوا.

کارڵ بێنز، داهێنەری یەکەم ئۆتۆمبێلی مۆدێرن
بێرتا بێنز, شۆفێری یەکەم سەفەری درێژ بە ئۆتۆمۆبیل

چەند بڕگەی گرینگ لە پێش وەچوونی پڕۆسەی پێشکەوتی ئۆتۆمبێلەکان:

  • ساڵی ۱۷٦۷ زایینی: بەرهەمهێنانی یەکەم ئۆتۆمبێل کە توانای کەڵک لێ وەرگرتنی هەبێ بە دەستی کان.
  • ساڵی ۱۸۷٦ زایینی: بەرهەمهێنانی مەکینەی چوار کاته بە دستی ئێتۆ و لانگێن
  • ساڵی ۱۸۸۳ زایینی: بەرهەمهێنانی مۆتۆر کاربوراتوردار به دەوری زۆر بە دەستی دیملێر
  • ساڵی ۱۸۸٤ زایینی: بەرهەمهێنانی یەکەم مۆتۆر سایکڵ بە هێزی ٢/١ ئەسپی هەبوو هەڵم بە دەستی دیلمێر
  • ساڵی ۱۸۸٥ زایینی: بەرهەمهێنانی ئەتۆمبێلی سێ تەگەرە بە ئامێرێ هەڵبوونی کارەبایی بە دەستی بێنز
  • ساڵی ۱۸۹۳ زایینی: بەرهەمهێنانی کاربراتورردولف دیزێل
  • ساڵی ۱۹۰۰ زایینی: داڕشتنی ئەتۆمبێل بەو شێوازەی ئێستاش باوە
  • ساڵی ۱۹۲٤ زایینی: بەرهەمهێنانی ئۆتۆمبێل بە کەڵک ورگرتن لە مەکینەی دیزێل لە کارخانەی بێنز
  • ساڵی١٩٥٧ زایینی: بەرهەمهێنانی مەکینەی وانکێل

پەراوێزەکان[دەستکاری]