ئاگربەست
| ئاگربەست | |
|---|---|
| لقی | وچان، ڕووداوێکی مێژوویی، agreement |
| بابەتی لاوەکی | یاسای شەڕ |
| لێکۆڵینەوە لەلایەن | war termination |
لە لایەن تۆماس ناست لە ھاپەرز ویکلی، ١٧ی شوباتی ١٨٧٧، ل. ١٣٢.
ئاگربەست (ھەروەھا بە وەستانی شەڕ ناسراوە)،[١] ھەروەھا بە ئاگربەست دەنووسرێت (دژواتای «تەقەکردن»)،[٢] بریتییە لە ڕاگرتنی جەنگ کە تێیدا ھەر لایەنێک لەگەڵ لایەنەکەی تر ڕێک دەکەوێت لەسەر ڕاگرتنی کارە دوژمنکارانەکان، زۆرجار بەھۆی نێوەندگیریی لایەنێکی سێیەمەوە.[٣][٤] ئاگربەستەکان دەکرێت لە نێوان ڕۆڵگێڕە دەوڵەتییەکان بن یان ڕۆڵگێڕە نادەوڵەتییەکان بگرێتەوە.[١] بە پێچەوانەی ڕاگەیاندنی ڕاگرتنی دوژمنایەتییەکان یان ئاگربەست، بە شێوەیەکی گشتی مەبەست لە ئاگربەست ئەوەیە کە پابەندکەر بێت. وەک ڕاگرتنی دوژمنایەتییەکان یان ئاگربەست، لە سروشتیدا تەنھا کاتییە بەڵام بە شێوەیەکی گشتی پێشبینی دەکرێت بۆ ماوەیەکی درێژتر بخایەنێت. بە پێچەوانەی ئاگربەست، پشووی مرۆیی، یان ڕاگرتنی دوژمنایەتییەکان، ڕاگەیاندنی ئاگربەست زۆرجار بەسەر تەواوی ناوچەی جوگرافیی ململانێیەکدا جێبەجێ دەکرێت، بەپێی نەتەوە یەکگرتووەکان.[٥]
ئاگربەستەکان دەکرێت وەک بەشێک لە پەیماننامەیەکی فەرمی ڕابگەیەندرێن، بەڵام ھەروەھا وەک بەشێک لە لێکتێگەیشتنێکی نافەرمی لە نێوان ھێزە نەیارەکاندا.[٢] دەکرێت لە ڕێگەی نێوەندگیری یان بە شێوەیەکی تر وەک بەشێک لە پڕۆسەی ئاشتی ڕوو بدەن یان لە ڕێگەی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ڕێگەی بەندی حەوتەمی پەیمانی نەتەوە یەکگرتووەکان بسەپێندرێن.[٢] ئاگربەست دەکرێت کاتی بێت بە کاتێکی دیاریکراوی کۆتاییھاتنەوە یان مەبەست لێی ئەوە بێت بۆ ماوەیەکی نادیار بەردەوام بێت. ئاگربەست لە ڕێککەوتنی وەستانی شەڕ جیاوازە بەوەی کە ڕێککەوتنی وەستانی شەڕ کۆتایییەکی فەرمییە بۆ جەنگ، لە کاتێکدا ئاگربەست دەکرێت وەستانێکی کاتی بێت.[٦]
ئامانجی دەستبەجێی ئاگربەست ڕاگرتنی توندوتیژییە بەڵام مەبەستە بنەڕەتییەکانی ئاگربەست جیاوازن. ئاگربەستەکان دەکرێت بە مەبەستی دابینکردنی پێداویستییە سنووردارە کورتخایەنەکان (وەک دابینکردنی یارمەتییە مرۆیییەکان)، بەڕێوەبردنی ململانێیەک بۆ ئەوەی کەمتر وێرانکەر بێت، یان پێشخستنی ھەوڵەکان بۆ چارەسەرکردنی ئاشتییانەی ناکۆکییەک بن.[١] ڕەنگە ھەمیشە مەبەستی ڕۆڵگێڕێک لە ئاگربەست پێشخستنی چارەسەری ئاشتییانەی ململانێیەک نەبێت، بەڵکوو لە جیاتی ئەوە دەستێکی باڵا بە ڕۆڵگێڕەکە بدات لە ململانێکەدا (بۆ نموونە، لە ڕێگەی پڕچەککردنەوە و دووبارە جێگیرکردنەوەی ھێزەکان یان ھێرشکردنە سەر نەیارێکی بێ ئاگا)، کە ئەمەش کێشەکانی دانوستان دروست دەکات کە لەوانەیە ببێتە ھۆی ئەوەی ئەگەری جێبەجێکردنی ئاگربەستەکان کەمتر بێت و ئەگەری بەردەوامبوونیان کەمتر بێت ئەگەر جێبەجێش بکرێن.[٣][١][٧][٨]
بەردەوامیی ڕێککەوتننامەکانی ئاگربەست لەژێر کاریگەریی چەند ھۆکارێکدایە، وەک ناوچە داماڵراوەکان لە چەک، کشانەوەی سەربازەکان و گەرەنتییەکانی لایەنی سێیەم وەک چاودێریکردن یان پاراستنی ئاشتی. ڕێککەوتننامەکانی ئاگربەست ئەگەری بەردەوامبوونیان زیاترە کاتێک ھاندەرەکانی ھێرشکردن کەمدەکەنەوە، دڵنیانەبوون لەبارەی مەبەستەکانی نەیارەکە کەمدەکەنەوە، و کاتێک میکانیزمەکان دادەنرێن بۆ ڕێگریکردن لەوەی ڕووداوەکان پەرەبسێنن بۆ ناو ململانێ.[٣]
ئەمانەش ببینە
[دەستکاری]سەرچاوەکان
[دەستکاری]- 1 2 3 4 Clayton، Govinda؛ Nygård، Håvard Mokleiv؛ Rustad، Siri Aas؛ Strand، Håvard (٢٠٢٣). «Ceasefires in Civil Conflict: A Research Agenda». Journal of Conflict Resolution (بە ئینگلیزی). ٦٧ (7–8): ١٢٧٩–١٢٩٥. doi:١٠.١١٧٧/٠٠٢٢٠٠٢٧٢٢١١٢٨٣٠٠. hdl:٢٠.٥٠٠.١١٨٥٠/٥٧٦٥٦٨. ISSN ٠٠٢٢-٠٠٢٧. S2CID ٢٥٢٧٩٣٣٧٥.
- 1 2 3 Forster، Robert A. (٢٠١٩)، «Ceasefires»، لە Romaniuk، Scott؛ Thapa، Manish؛ Marton، Péter (eds.)، The Palgrave Encyclopedia of Global Security Studies (بە ئینگلیزی)، Springer، لاپەڕە ١–٨، doi:١٠.١٠٠٧/٩٧٨-٣-٣١٩-٧٤٣٣٦-٣_٨-٢، ژپنک ٩٧٨-٣-٣١٩-٧٤٣٣٦-٣، S2CID ٢٣٩٣٢٦٧٢٩
- 1 2 3 Fortna، Virginia Page (٢٠٠٤). Peace Time: Cease-Fire Agreements and the Durability of Peace. Princeton University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٦٩١-١٨٧٩٥-٢. OCLC ١٠٤٤٨٣٨٨٠٧.
- ↑ «Ceasefire». یاسای نێونەتەوەییی گشتیی ئۆکسفۆرد (بە ئینگلیزی). doi:١٠.١٠٩٣/law:epil/٩٧٨٠١٩٩٢٣١٦٩٠ (ناچالاک 11 July 2025). لە ١٤ی ئازاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.
{{cite web}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە:|doi-broken-date=(یارمەتی)ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: DOI inactive as of تەممووز 2025 (بەستەر) - ↑ Roth, Clare (28 October 2023). Cease-fire, truce, armistice: What's the difference? www.dw.com.
- ↑ «Ceasefires are fragile: Can Israel and Hamas find peace?». Good Authority (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ٢٠٢٥.
- ↑ Sosnowski، Marika (٢٠٢٣). Redefining Ceasefires: Wartime Order and Statebuilding in Syria. چاپخانەی زانکۆی کامبریج. doi:١٠.١٠١٧/٩٧٨١٠٠٩٣٤٧٢٠٤. ژپنک ٩٧٨-١-٠٠٩-٣٤٧٢٢-٨.
- ↑ «The game theory behind violating ceasefires». The Economist. ٢٠٢٦. ISSN ٠٠١٣-٠٦١٣.
