پەیمانی ئاشتی
| پەیمانی ئاشتی | |
|---|---|
 | |
| لقی | treaty |
| ھۆکار | peace process، پەیمانی ئاشتی، capitulation |
| دەبێتە ھۆکاری | کۆتایی، ئاشتی |
پەیمانی ئاشتی ڕێککەوتنێکی ناوبەری دوو لایەنی تێکھەڵچووە (زۆربەی جار دوو وڵات) کە بە فەرمی شەڕ یان تێکھەڵچوونی چەکدارانە کۆتایی دێنێت. پەیمانی ئاشتی نە خۆبەدەستەوەدانە و نە ئاگربەست و داماڵین لە چەک. لە ئاگربەستدا، ھەر دوو لا بۆ ماوەیەکی دیاریکراو یان لە دەڤەرێکی دیاریکراودا شەڕ ڕادەگرن. لە داماڵین لە چەکیشدا، ھەردوولا شەڕ ڕادەگرن تا دانوستان بۆ ڕێککەوتن دەست پێ بکەن. بەڵام، لە خۆبەدەستەوەداندا، لەشکری لایەنێک یان حکوومەتی ئەو وڵاتە چەک دادەنێت و خۆی دەخاتە بەر بەزەییی لایەنی سەرکەوتوو.
ڕۆڵی نەتەوە یەکگرتووەکان
[دەستکاری]لەوەتەی دامەزراندنی لە دوای جەنگی جیھانیی دووەم، نەتەوە یەکگرتووەکان ھەوڵی داوە وەک سەکۆیەک بۆ چارەسەرکردن لە پرسەکانی ململانێی نێونەتەوەییدا کار بکات. ژمارەیەک پەیماننامەی نێونەتەوەیی و ئەرک تێیدا بەشدارن کە تێیدا دەوڵەتانی ئەندام ھەوڵ دەدەن ھەڵسوکەوتەکان لە کاتی جەنگدا سنووردار و کۆنترۆڵ بکەن. کردەی ڕاگەیاندنی جەنگ ئێستا زۆر کەم ئەگەرە ئەنجام بدرێت.
پەیماننامەی ئاشتی لەژێر سایەی نەتەوە یەکگرتووەکان
[دەستکاری]لەوەتەی کۆتاییھاتنی جەنگی جیھانیی دووەم، ماددەی ٢ی میساقی نەتەوە یەکگرتووەکان بەکارھێنانی ھێزی سەربازی سنووردار دەکات.[١] میساقی نەتەوە یەکگرتووەکان تەنھا دوو ئیستیسنا ڕێگە پێ دەدات: «ڕێوشوێنە سەربازییەکان بەپێی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان» و «پەیڕەوکردنی بەرگری لە خۆکردن» لەو وڵاتانەی کە ڕووبەڕووی ھێرشی چەکداری دەبنەوە لە پێوەندی لەگەڵ بەکارھێنانی ھێز لە لایەن دەوڵەتانەوە. لەژێر سیستمى ئێستای نەتەوە یەکگرتووەکاندا، جەنگ تەنھا بەھۆی جێبەجێکردنی ڕێوشوێنە سەربازییەکان لەژێر بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان یان پەیڕەوکردنی مافەکانی بەرگری لە خۆکردن دژی ھێرشە چەکدارییە نایاسایییەکان ھەڵدەگیرسێت.
بۆیە، ئەگەر بەکارھێنانی ھێزی سەربازی بێتە ئاراوە، لە جیاتی «جەنگ» پێی دەوترێت «ململانێی چەکداریی نێونەتەوەیی». ئەو ڕاستییەی کە سیستمی ئێستای یاسای نێونەتەوەیی خۆی لە بەکارھێنانی زاراوەی «جەنگ» بەدوور دەگرێت، ھەروەھا لە ئەنجامدانی پەیماننامەی ئاشتی لەسەر بنەمای بوونی جەنگ بەدوور دەگرێت.[٢] پەیماننامەی ئاشتی لە دوای کۆتاییھاتنی جەنگی عێراق لە ٢٠٠٣ واژوو نەکرا، و تەنھا بڕیارنامەی ١٤٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان، کە لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٠٣ پەسەند کرا، ڕژێمی دوای جەنگی بۆ سەقامگیری و ئاسایشی عێراق بە تەنھا دیاری کرد.[٣]
ھەڵبژاردنەکانی دوای ململانێ
[دەستکاری]یەکێک لە ڕۆڵەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان لە پڕۆسەکانی ئاشتیدا ئەنجامدانی ھەڵبژاردنەکانی دوای ململانێیە، بەڵام لە کۆی گشتیدا، وا بیر دەکرێتەوە کە ھیچ کاریگەرییەکیان نەبێت، یان تەنانەت کاریگەرییەکی نەرێنییان لەسەر ئاشتیی دوای جەنگی ناوخۆ ھەبێت.[٤][٥][٦]
بەڵام کاتێک ڕێککەوتننامەکانی ئاشتی گرووپە یاخیبووەکان دەگۆڕن بۆ پارتە ڕامیارییەکان، کاریگەرییەکە لەسەر ئاشتی ئەرێنییە، بەتایبەتی ئەگەر دەستێوەردەرە نێونەتەوەیییەکان کاتەکانی دابەشکردنی دەسەڵات بەکار بھێنن بۆ ناچارکردنی شەڕکەرانی پێشوو بە پابەندبوون بە مەرجەکانی ڕێککەوتننامەی ئاشتییەکەیان.[٧][٨]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Lesaffer, Randall C.H. Too much History: From War as Sanction to the Sanctioning of War. لاپەڕە ٣٧. OCLC ٩٠٧٤٧١١٨٦.
- ↑ Karoubi, Mohammad Taghi (٢٠١٧). Just or unjust war?: international law and unilateral use of armed force by states at the turn of the 20th century. Routledge, Taylor & Francis. لاپەڕە ١٠٣. ژپنک ٩٧٨-١-٣٥١-١٥٤٦٨-٠. OCLC ١٠١٤٣٦٣٢٠٣.
- ↑ «Is it necessary to sign the "Peace Agreement" on the Korean peninsula?» (بە كۆری). The Asian Institute for Policy Studies. لاپەڕە ٢–٣. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی تەممووزی ٢٠١٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئابی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ Collier, Paul. (٢٠١٤). Wars, guns, and votes: democracy in dangerous places. HarperCollins e-Books. ژپنک ٩٧٨-٠-٠٦-١٩٧٧٢٠-٦. OCLC ٨٧٧٩٨٤١٠٢.
- ↑ Flores، Thomas Edward؛ Nooruddin، Irfan (٣٠ی ئازاری ٢٠١٢). «The Effect of Elections on Post-Conflict Peace and Reconstruction». Journal of Politics. ٧٤ (2): ٥٥٨–٥٧٠. doi:١٠.١٠١٧/s٠٠٢٢٣٨١٦١١٠٠١٧٣٣. JSTOR ١٠.١٠١٧/s٠٠٢٢٣٨١٦١١٠٠١٧٣٣. S2CID ٧٣٦٠٧٠٧٠.
- ↑ Brancati، Dawn؛ Snyder، Jack (تشرینی یەکەمی ٢٠١٣). «Time to Kill: The Impact of Election Timing and Sequencing on Post-Conflict Stability». Journal of Conflict Resolution. ٥٧ (5): ٨٢٢–٨٥٣. doi:١٠.١١٧٧/٠٠٢٢٠٠٢٧١٢٤٤٩٣٢٨. S2CID ١٥٤٩٥١٤٣٦.
- ↑ Matanock، Aila M. (بەھاری ٢٠١٧). «Bullets for Ballots: Electoral Participation Provisions and Enduring Peace after Civil Conflict» (PDF). International Security. ٤١ (4): ٩٣–١٣٢. doi:١٠.١١٦٢/ISEC_a_٠٠٢٧٥. S2CID ٥٧٥٦٥٢٠٠.
- ↑ Matanock، Aila M. (٢٠١٧). Electing Peace: From Civil Conflict to Political Participation. Cambridge: Cambridge University Press. ژپنک ٩٧٨١١٠٧١٨٩١٧١.
