گلووکۆز

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

گلوکۆزGlucose جۆرێک شەکری ناو خوێنە کە خانەکانی لەش بەکاری دەهێنن و دەیکەنە وزە .

Glucose chain structure.svg
D-glucose-chain-3D-balls.png

پێکهاتەی گلوکۆز[دەستکاری]

گلوکۆز مۆنۆساکاریدێکە بە فۆرمووڵی C6H12O6 یان H-(C=O)-(CHOH)5-H کە پێنج دەستەی هایدرۆکسیل لە بیچمێکی تایبەتدا لە دەوری زنجیرە کاربۆنییەکەی چنراوە.

تایبەتمەندی فیزیکی گلوکۆز[دەستکاری]

هەموو فۆرمەکانی گلوکۆز بێ ڕەنگە و بە ئاسانی لە ئاو، ترشی ئەستیک و چەندتوێنەرێکی تردا دەتوێنەوە. گلوکۆز بە ڕێژەیەکی زۆرکەم لە ئەتنۆڵ و مەتنۆڵدا دەتوێتەوە.

خەستی گلوکۆزی خوێن[دەستکاری]

خەستی گلوکۆزی خوێن لە دەوروبەری90-80 میلی گرەم لە دیسی لیتر ، سەرلەبەیانان بە دڵی ناشتا و ڕێژەی ئەم خەستییە، یەک کاتژمێر پاش ژەمێک نان خواردن دەگاتە 140-120(م.گ/د.ل)، بەڵام سیستەمە فیدبەکەکان خێرا (دوای2کاتژمێر)ئەم ڕێژە هەڵدەگەڕێنەوە ڕادەی ئاسایی خۆی. بە پێچەوانەوە لە کاتی برسییەتیدا ، گلوکۆتیۆجینز لە جەرگدا بۆ قەرەبووی کەمایەسی گلوکۆز دەکەوێتە کار. ئەم ڕێژانە لە نەخۆشانی شەکرە دا نەختێ بەرزترە.


پاشەکەوتی گلوکۆز[دەستکاری]

جەرگ وەک سیستەمێکی بافری گرنگ، ئاگاداری گلوکۆزی خوێنە ؛ واتە: لە کاتی بەرز بوونەوەی ڕێژەی گلوکۆزی خوێن دوای ژەمێک نان خواردن، ڕادەی دەردانی ئەنسۆلین یش بەرز دەبێتەوە و خێرا نزیکەی ۳/۲ گلوکۆزی هەڵمژراوی ڕیخۆڵەکان دەکاتە گڵایکۆجین و لە جەرگ دا پاشەکەوتی دەکا. پاش ماوەیێ کە خەستی گلوکۆزی خوێن و ڕێژەی ئەنسۆلینی خوێن دادەبەزێت، جەرگ گڵایکۆجینەکانی شی دەکاتەوە و دەیکاتەوە بە گلوکۆز. ئەم ڕێک خستنە لە نەخۆشانی جەرگدا تووشی کێشە دەبێت.

لەگەڵ دابەزینی خەستی گلوکۆز لە خوێندا ، ڕژێنی هیپۆتاڵامس و کۆئەندامی دەماری سیمپاتیک دنە دەدرێ بۆ ڕژاندنی ئیپی نێفرین لە ڕژێنی سەروڵک. ئیپی نفرین کار دەکاتە سەر جەرگ و دەبێتە هۆی ئازادکرنی گلۆکۆز

ڕێژەی زۆری گلوکۆز دەبێتە هۆی تەوژمی ئۆسمۆزی لە شلەی دەرەوەی خانەکاندا. ئەگەر ڕێژەی گلوکۆز بەرز بێتەوە، تەوژمی ئۆسمۆزی دەرەوەی خانەکانیش بەرز دەبێتەوە هەر ئەمەش دەبێتە هۆی شێوانی هاتوچۆی کاژی سایتۆپلاسمی خانەکان و ئەنجامی خراپی وەک لەدەست دانی ئاوی خانەکان و... .

درێژخایەن بوونی بەرزی ڕێژەی گلوکۆزی خوێن، زیانێکی زۆر بە شانەکان و بە تایبەت ڕەگە خوێنییەکان دەگەیێنێ و ئەمەش لەوانەیە ئەنجامی خراپی لێ بکەوێتەوە؛ وەک: شەپڵەی دڵ، جەڵتەی مێشک و نەخۆشییەکانی گورچیلە . زیادەی گلوکۆزی خوێن لە ڕێگای میزەوە دەردەچێ.


شەکرە[دەستکاری]

نەخۆشی شەکرە، کۆنیشانێکە لە تێکچوونی مێتابۆلیزمی کاربۆهایدریت ، چەوری و پرۆتین ، کە لە نەبوونی ئەنسۆلین یان خۆڕاگری شانەکان بە ئەنسۆلین ڕوو دەدات. شەکرە دوو جۆری هەیە: بەسراو بە ئەنسۆلینەوە، کە لە نەبوونی ئەنسۆلیندا سەرهەڵدەدا و نەبەسراو بە ئەنسۆلین (خۆڕاگر لە ئاست ئەنسۆلین)، کە بە هۆی کەم بوونەوەی هەستۆکی و کاردانەوەی خانەکان بە ئەنسۆلین بەدی دێت. لەم نەخۆشانەدا میتابوولیزمی گلوکۆز(سووت و سازی گلوکۆز) لە هەموو خانەکانی لەش بێجگە خانەکانی مێشک تێک دەچێت. لە گرنگترین نیشانەکانی شەکرە: تینوویەتی زۆر، میزکردنی زۆر، خورینی لەش، ماندوویی، تەزینی دەست و پێ، دابەزینی کێش و دەرهاتنی برین و کوان لە پێ کە درەنگ چاک دەبێتەوە. لە زۆربەی نەخۆشانی شەکرەی جۆری دوو، قەڵەوی خۆ دەنوێنێ کە پێویستە ڕچیمێکی خۆراکی تەندروستیان بۆ ڕەچاو بکرێت.

پێوەندی گلوکۆز لەگەڵ دیکەی پێکهاتەکانی لەش[دەستکاری]

ڕادەی وزەی پێویست لە شەوانەڕۆژێکدا لە 1600 کیلۆکالۆری لە دۆخی حەسانەوەدا تا 6000 کیلۆکالۆری بە پێی چالاکی، دەگۆڕێت. ڕادەی سووتەمەنی پاشەکەفتەی مرۆڤێکی 70 کیلۆیی، 1600کیلۆکالۆری لە گڵایکۆجین ، 24000 کیلۆکالۆری لە پرۆتین ، 35000 کیلۆکالۆری تری ئەسیل گڵایسرۆڵە. کەوابێ ئەم پاشەکەفتە پێداویستی ئەم مرۆڤە بۆ 1 تا3 مانگ دابین دەکا، بەڵام ئەم هەمارە لە ڕۆژێکدا بەتاڵ دەبێتەوە و دەچێتە کار و بەلەز ڕێژەی دادەبەزێ و دەبێ قەرەبوو بکرێتەوە. ترشە چەورەکان ناتوانن ببنە گلوکۆز.

سەرچاوەیەکی گەورەی تری گلوکۆز، ترشە ئامینەکانە کە لە شی بوونەوەی پرۆتینەکان بەرهەم دێت.

سەرچاوە[دەستکاری]

دانشنامه مدرسه

[[١]]