گا
 | ئەم وتارە بەزۆری یان بەتەواوی پشت بە تەنیا یەک سەرچاوە دەبەستێت. (شوباتی ٢٠٢٦) |
گا، هەروەها بە جوانەگاش ناسراوە (بە ئینگلیزی: Ox) ئاژەڵێکی گاوگۆلە کە قەبارەی گەورەیە، ڕاهێنراوە و وەک ئاژەڵی کار بەکار دەهێنرێت. گا زۆربەی کات ڕەشەوڵاخی نێرینەی پێگەیشتووی خەسێنراوە، چونکە خەساندن ڕێگری دەکات لە دەردانی تێستۆستیرۆن و شەڕانگێزی، کە ئەمەش وا دەکات نێرینەکان دەستەمۆ بن و کارکردن لەگەڵیاندا سەلامەتتر بێت. لە هەندێک ناوچەدا ڕەنگە مانگا (مێینەی نەخەسێنراو) یان کەڵەگا (نێرینەی نەخەسێنراو)یش بەکاربهێنرێن.
گا بۆ جووتکردن (کێڵان)، گواستنەوە (ڕاکێشانی عەرەبانە، ڕاکێشانی بار و تەنانەت سواربوونیش)، گێرەکردنی دانەوێڵە، و بۆ خستنەگەڕی ئەو ئامێرانەی دانەوێڵە دەهاڕن یان دابینکردنی ئاودێری لەپاڵ مەبەستەکانی تریشدا بەکاردەهێنرێن. هەروەها لەوانەیە گاکان بۆ ڕاکێشانی کۆتەرەی دار لە دارستانەکاندا بەکاربهێنرێن، بەتایبەتی لەو جۆرە داربڕینانەی کە کاریگەرییان کەمە و تەنها داری دیاریکراو دەبڕدرێت.
زۆربەی کات گاکان بە جووت نیر دەکرێن. کاری سووک وەکوو گواستنەوەی کەلوپەلی ناوماڵ لەسەر ڕێگاوبانی باش لەوانەیە تەنها پێویستی بە یەک جووت بێت، لە کاتێکدا بۆ کاری قورستر، جووتی زیاتر بەپێی پێویست زیاد دەکرێن. ئەو تیمەی بۆ بارێکی قورس لەسەر زەوییەکی سەخت بەکاردەهێنرێت لەوانەیە لە نۆ یان دە جووت تێپەڕ بکات.
پێدەچێت گاکان بۆ یەکەم جار لە دەوروبەری ٤٠٠٠ی پێش زایین نیر کرابن و خرابێتنە سەر کار.[١]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «History of the domestication of animals». HistoryWorld. لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢ ھێنراوە.
