نانی ژۆو

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
پاشا نانی ژۆو
周赧王
پاشای چین
فەرمانڕەوایی314–256 BC[١][٢]
پێشووشێنجینگی ژۆو[٢]
جێگر,[٣] نازناوەکە بە فەرمی بچووک بوویەوە بۆ دووک و لەلایەن ھویی ژۆو وەرگیرا [٤]
منداڵ(ەکان)Jī Wen[٣]
جی ژاۆ[٥]
Houseئیمپراتۆریەتی ژۆو
باوکشێنجینگی ژۆو[٦]
مردن256 BC[٧]
History of China
دێرین
Neolithic ٨٥٠٠ تا ٢٠٧٠ی پێش زاین BCE
سیا c. 2070 – c. 1600 BCE
شانگ c. ١٦٠٠ تا ١٠٤٦ی پێش زاین BCE
ژۆو c. 1046 – 256 BCE
 ڕۆژھەڵاتی ژۆو
 ڕۆژاوای ژۆو
   سەردەمی بەھار و پایز
   سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان
شاھانە
چین 221–207 BCE
ھان 202 BCE – 220 CE
  رۆژاوای ھان
  سین
  ڕۆژھەڵاتی ھان
سێ شانشینەکە 220–280
  وێی, شو and وو
جین 266–420
  رۆژاوای جین
  ڕۆژھەڵاتی جین شانزە شانشینەکە
Northern and Southern dynasties
420–589
سوی 581–618
تانگ 618–907
  (Wu Zhou 690–705)
پێنج ئیمپراتۆریەتەکە
و پێنج شانشینەکە

907–979
لیاۆ 916–1125
سۆنگ 960–1279
  Northern Song ڕۆژاوای سیا
  Southern Song جین Western Liao
یوان 1271–1368
مینگ 1368–1644
چینگ 1636–1912
جیھانی مۆدێرن
Republic of China on the mainland 1912–1949
People's Republic of China 1949–present
Republic of China in Taiwan 1949–present

نانی ژۆو (جی یان) کەمتر وەک پاشا ینی ژۆو ناسراوە،[٨] ٣٧مین پاشای ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو، کوڕی پاشا شێنجینگ و نەوەی پاشا سیان بوو،[٨] بۆ ماوەی ٥٩ ساڵ فەرمانڕەوایی کرد[٣] کە بە درێژترین ماوەی فەرمانڕەوایی دادەنرێت بۆ ھەموو فەرمانڕەوایییەکانی پێش سەردەمی شاھانە کە تا سەردەمی ژۆو کە لە ١٠٤٦ی پێش زایین دەستی پێکردووە و و لە ٢٥٦ی پێش زایین ھەڵوەشاوەتەوە پاشا نان دوایین پاشا دەبێت کە فەرمانڕەوایی ژۆو بکات و دوایی خۆی ئیمپراتۆرییەتەکە ھەرس دەھێنێت، لە سەردەمی پاشا ناندا، پاشاکانی پێشووتری ژۆو بە نزیکەیی تەواوی ھێزی سیاسی سەربازیان بەسەر سوپای سەربازی وڵاتەکە لەدەست دابوو،[٩] تەنانەت خاکە شاھانەکانیشان کە مابووی بەش بەش بوبو، کە لەلایەن بەگ و لۆردە بچووکەکانەوە بەڕێوە دەبردران وەک لۆردی ڕۆژاوای ویلایەتی ژۆو کە پایتەختی ئیمپراتۆرییەت کەوتبووە ئەوێ، و ویلایەتی ڕۆژھەڵاتی ژۆو کە کەوتبووە ناوەڕاستی چێنگژۆو،[١٠][٧][a] لەمەبەدواوە، پاشا نان تەواوی دەسەڵات و پێگەکانی وڵاتی لەدەست دا کە لەژێر کۆنترۆلی پێشوو تری پاشاکانی پێشووی ئیمپراتۆرییەت بوو بۆ لۆردە دەرەبەگەکانی دوو ویلایەتە (رۆژاوا، رۆژھەڵات) بەم شێوەیە شاشینینە (بەناو ئیمپراتۆرییەت) ـەکە کەوتە حاڵەتێک لەژێر خێرخوازی ھەردوو ویلایەت مایەوە.[٩] ھەرچۆنێک بێت پێگە و ھێزی پاشا نان بە نەزانراوی مایەوە، لە لایەک، ھەردوو ویلایەتەکە چالاکی و فەرمانەکانی پاشایان ئیھمال کرد و ناونیشان و پێگەیان بۆ خۆیان دانا، ژۆو بەرەو ھەڵوەشانەوە ئەچوو و ویلایەتەکانی تری ژێر دەسەڵاتی بە ویستی خۆیان مامەلەیان ئەکرد،[٩][١١] ھەرچۆنێک بێت تا بە گوێرەی شیجی کە لەلایەن سیما چیانەوە نوسراوە و بە گوێرەی ژان گوۆ چێ پاشا نان تا مردنی ڕێزی کەم نەبوبوە و ڕێزدار بوو سەرەرای لاوازی دەسەڵاتی ئیمپراتۆرییەتیش[١١] یان بە مانایەکی تر دواین پاشای ژۆو توانی ئیمپراتۆرییەتەکەی بە زیندوویی ڕابگرێت بە شێوەی پێشکەشی دیبلۆماسیانە تا کەمپینەکان ویلایەتی چین بۆ یەکخستنەوەی چین لە ٢٥٦ی پێش زایین.[١٢]

ژیان[دەستکاری]

فەرمانڕەوایی[دەستکاری]

لە سەرەتای فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ٣١٤ی پێش زایین پایتەختەکەی لە چێنگژۆو بۆ وانگچێنگ گواستەوە، لەمە بەدواوە خاکە شاھانەکانی ژۆو دەستیان بەسەرداگیرا چەندین جار لەلایەن ھێزە دەرەکییەکانەوە، ئەمە دەستپێکی ھێرشی چین بوو بۆ سەر یی یانگ لە رۆژاوای ژۆو ھەرچۆنێک بێت ھاوپەیمانی بەرەی ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵات ئیمپراتۆرییەتەکەی بە زیندوویەتی ھێشتبۆوە، جگە لەمەش ھەردوو ویلایەتەکە یەکتریان بێ ھێز دەکرد بە جەنگ کردن لەگەڵ یەکتر[١٢]

تێبینییەکان[دەستکاری]

  1. ^ The exact location of Wangcheng and its relation to Chengzhou is disputed and confusing. According to Xu Zhaofeng, "Chengzhou" and "Wangcheng" were originally synonymous and used to name several Zhou capitals of the Spring and Autumn period. "The creation of a distinction between Wangcheng and Chengzhou probably occurred during the reign of King Jing", under whom a new capital "Chengzhou" was built to the east of the old city "Wangcheng". Nevertheless, the new Chengzhou was still sometimes called Wangcheng and vice versa, adding to the confusion.[٩]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Tan (2014), p. 54.
  2. ^ ئ ا Shaughnessy (1999), p. 29.
  3. ^ ئ ا ب Sima (1995), p. ٨٣.
  4. ^ Tan (2014), p. 37, 56.
  5. ^ Tan (2014), p. 56.
  6. ^ Cambridge History of ancient China
  7. ^ ئ ا Schinz (1996), p. 80.
  8. ^ ئ ا "Chinese History – Political History of the Zhou Dynasty 周 (11th cent. -221 BCE)". Theobald, Ulrich. Retrieved 23 July 2015.
  9. ^ ئ ا ب پ "Considering Chengzhou ("Completion of Zhou") and Wangcheng ("City of the King")" (PDF). Xu Zhaofeng. Retrieved 22 July 2015.
  10. ^ Sima (1995), p. 78.
  11. ^ ئ ا Pines (2009), p. ١٧٬١٨.
  12. ^ ئ ا Sima (1995), p. ٧٩–٨٣.