مەولەویە

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
سەمای مەول‏‏‏ە‏‏‏ویە

مەولەویە یەکێکە لە ڕێبازە سۆفیگەریە سوننەکان.. زۆرێک مەولانا جەلالەددینی رۆمی (١٢٠٧ ز- ١٢٧٢ ز) بە دامەزرێنەری ئەم ڕێبازە سۆفیگەریە دادەنێن کەچی لە ڕاستیدا تا مەولانا لە ژیاندا بوو ھیچ ڕێبازێکی سۆفیگەری دروستنەکرد، بەڵکو ئەوەی کە بناغەی ڕێبازەکەی دانا سوڵتان وەلەدی کورە گەورەی مەولانا بوو[١]. بەڵام مەولانای ڕۆمی شێوازی حەلقەی زیکری مەولەویەی دانا. ڕێبازی مەولەویە بە لێبوردەیی و میھرەبانی لەگەڵ خەڵکی ناموسڵمان ناسراوە کە لەو کارەدا وەکوو شێخی خۆیان مامەڵە دەکەن و ھەمان کاری ئەو دوپاتدەکەنەوە.[١]

ڕێبازی سۆفیگەری مەولەویە بە سەمای بازنەیی ناسراوە کە سەماعی پێدەگوترێت، شێوازەکەی سورانەوەیە بەدەوری خۆتدا بۆ ماوەی چەندین سەعات لەدەوری ئەو بازنەیەی کە شێخی مەولەویە تێدا وەستاوە و مەناسیکێک و کارێکی رۆحی بەئەنجام دەگەیەنن و بەرەو پلەێکی بەرزی رۆحی بەرزدەبنەوە و ھەرچی نەفسی خۆیانە دەیشکێنن و لەکۆڵی دەکەنەوە لە دونیایێکی ماددییەوە بەرەو دونیاێکی ڕۆحی کە پرە لە عەشقی ئیلاھی بەرزدەبنەوە..

لە نێو ڕێبازی سۆفیگەری مەولەویەدا ئامێری مۆسیقی نای کاریگەرێکی گەورەی ھەیە لە کاتی بەئەنجام گەیاندنی زیکری تایبەت بە خۆیان، ئەوان وای لێکدەدەنەوە کە نای لە کاتی ژەنینی دا ئازاری دابرانی خۆی لە عەدەمەوە وەسف دەکات و ئەوەش بەرەو عەشقی ئیلاھی جەزبیان دەکات چون ئەوانیش لە عەدەمەوە ھاتوون و ئازار بە جودابوونەوە لەوێ دەچێژن..

ھەتا ئێستاش رێبازی سۆفیگەری مەولەویە بەردەوامە، مەڵبەندی سەرەکی رێبازەکە لە قۆنیایە و تەکیەی زۆری دیکەی ھەیە لە ئیستەنبوڵ و حەلەب و شارانی تر.. تەنانەت لەو کاتەی کە حکومەتی تورکیای کەمالی ھەموو جۆرە رێبازێکی سۆفیگەری لە تورکیا قەدەغەکرد بەڵام تەنھا لەبەرامبەر رێبازی مەولەویە ھیچ ھەڵوێستێکی خراپی نەنواند و رێگای پێدان، لە کاتی ئەنجامدانی رێورەسمی زیکری مەولەویەکان ھەموو کەس دەتوانێت ئامادەبێت لە ھەموو رەگەزەکان و لەھەموو ئاینەکان، ھەموو کەسێکیش ئەو نەرمیەی پەیرەوکارانی رێبازە لەگەڵ ئاینەکانی دیکە ھەست پێدەکات.

بیر و مەبدەئەکانی مەولەویە[دەستکاری]

مەولەویەکان بروایان بە میھرەبانی و لێبوردەیێکی بێ سنور ھەیە.. لەگەڵ ئەوەشدا قەبوڵکردنی بەرامبەرەکەیان و بیرکردنەوەی پۆزەتیڤانە و چاکە و چاکەکاری و ئیدراککردن بە خۆشەویستی خودا لە سیفەتە بەردەوامەکانیانە. وەکو باسکرا  مەولەویەکان لە رێگای سەمای بازنەییەوە "سەماع"ەوە زیکری خودا دەکەن و بەرەو گەشتێکی رۆحی بەرێدەکەون و ھەرچی خۆبەزل زانین و ئەنانیەتە لەخۆیانی رادەماڵن..

مورید لە رێبازی مەولەویدا بە "دەروێش"ناودەبرێت.. نەوەی مەولاناش واتە شێخی رێبازەکە بە چەلەبی و سەرپەرشتکارانی رێبازیش بە دەدە ناودەبرێن..

ئەو جێگایەی رێورەسمی زیکری مەولەویەکانی تێدا بەڕێوەدەچێت پێی دەگوترێت سەماعخانە.. واتە جێگای سەما"سەماع" و تەکیەکانیشیان بەنێوی تەکیەی مەولەویە ناودەبرێ.. کە ھەموو تەکیەێک سەماخانەێک و جێگاێکە بۆ دەروێشەکانی ئەو رێبازە..

دەروێشانی مەولەویە عەباێکی رەش لەبەردەکەن پێش زیکرکردن و لە کاتی دەستپێکردن بە زیکریان لەبەری دەکەنەوە ئەوەش مانای ئەوە دەگەیەنێ کە ھەموو کیبر و پەیوەندێکیان لەگەڵ ئەم دونیادا بچراندووە.. وە کڵاوەکەی سەریشیان مانای کێڵی قەبر دەدات و جلەسپیەکەشیان مانای کفن..

ڕێبازی مەولەویە لە جیھاندا[دەستکاری]

ڕێبازی سۆفیگەری مەولەویە  لە جیھاندا پەیرەوکارانێکی زۆری ھەیە و ڕێبازەکە کاریگەری لەسەر ڕۆژھەڵات و رۆژئاوای جیھانیشەوە ھەیە، رێبازەکە بێجگە لە تورکیا لە ھەریەک لە وڵاتانی سوریا و میصر و ئەڵمانیا و چەند وەڵاتێکی تر تەکیە و دەروێش و شێخی ھەیە..


سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. کتێبی مەولانا تۆزی بەرپێی خۆشەویست /نوسینی: د. زانا ئەحمەد
  2. بابەتی "تەریقەتی مەولەویە، تەریقەتێک جیا لەوانی تر" نوسینی/یاد نورسی
  3. کتێبی کەسایەتیە مەزنەکانی نێو دونیای تەسەوف / لەنوسینی :- یاد نورسی
  1. ^ فیدیو من روسیا الآن Archived ٣٠ی ئازاری ٢٠٠٩, لە وەیبەک مەشین.