خەڵکی ڕۆھینگیا

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
گەلی رۆھینگیا
ئاڵای گەلی رۆهینگیا
ژمارەی سەرجەمی دانیشتووان
١٬٤٢٤٬٠٠٠–٢٬٠٠٠٬٠٠٠[١]
ناوچەکان بە ژمارەی دانیشتوانی بەرچاو
 میانمار ٨٠٠٬٠٠٠ [٢][٣]
 عەرەبستانی سەعوودی ٤٠٠٬٠٠٠
 بەنگلادیش ٣٠٠٬٠٠٠ [٤]
 پاکستان ٢٠٠٬٠٠٠ [٥][٦][٧]
 تایلەند ١٠٠٬٠٠٠ [٨]
 مالیزیا ٣٥٬٠٠٠ [٩]
زمانەکان

رۆھینگی

ئایین

ئیسلام

ڕۆھینگا یان ڕۆھینگیا خەڵکێکن کە بە زمانی ڕۆھینگیایی قسە دەکەن و پەیڕەوی ئایینی ئیسلامن. زۆربەی خەڵکی ڕۆھینگیا دانیشتووی ھەرێمی ئەرکانن لە خۆرئاوایی بۆرمان.

مێژوو[دەستکاری]

ئیسلام لە سەردەمی عەباسیەکاندا لە کاتی دەسەڵاتی ھاروون ڕەشید گەیشتۆتە ھەرێمی ئەراکان لە سەدەی حەوتەمی زایندا کە توانرا دەوڵەتێکی ئیسلامی لەم ھەرێمە پێک بێنن کە بۆ ٣ سەدە و نیو، ٤٨ ھەشت شای موسڵمان حوکمی دەوڵەتەکەیان کردووە یەک بەدوای یەک. بەڵام لە ساڵی ١٧٨٤ زاینی پاشای بوزی بۆرمی بودابایوڵاتی داگیرکرد و ئەو ھەرێمەشی خستە سەر بۆرما لە ترسی بڵاوبوونەوەی ئیسلام لە و ناوچەدا و دژایەتی کردنیان، وە ئەو ناوچەیەی وێران کرد، پاشا بودابای بەوەشەوە نەوەستا چی کەلتوور و شارستانیەتی ئیسلامی ھەبوو ھەمویانی لە ناوبرد لەوانەش ڕووخاندن و وێرانکردنی مزگەوتەکان و قوتابخانەکان، ھەڵسا بە کوشتنی زانایان و بانگخوازانی ئیسلام بێجگە لە کوشتن و بڕینی موسڵمانن و بردنی سەروەت و سامانەکانیان و دەرکردنیان لە شوێن و ماڵی خۆیان و ئاوارەکردنیان و چەوسانەوەیان، ئەم شەرانگێزیە بەرامبەر موسڵمانانی ئەم ھەرێمە بەردەوام بوو تا ٤٠ ساڵ تا ئەوکاتەی کە بەریتانییەکانیان ئەو وڵاتەیان داگیرکرد. جارێکی تریش لە دوای شۆڕشە عەسکەرتاریەتەکەی جەنەراڵ "نیوین" لە ساڵی ١٩٦٢ موسڵمانان تووشی نەگبەتی و چەوسانەوە بوونەوە بە چەندان جۆری ستەم لێکردنیان ھەر لە دەرکردن و کوشتن و سووکایەتی پێکردن و تەسککردنەوەی ڕێگەی بەدەست ھێنانی بژێوی رۆژانەیان و نەھێشتنیان بە چوونە لایەنە رۆشنیری و فێرکاریەکانەوە و لێسەندنەوەی ئەو زەویانەیان لەسەری دەژیان.

بارودۆخی ئێستا[دەستکاری]

لە ئێستادا موسڵمانان لە بورمادا مافی ھاوڵاتی بوونیان نییە. زۆرێک لە رێکخراوە مەدەنیەکان چەندین جار ئەوەیان ڕاگەیاندووە کە لە لایەن دەسەڵاتدارانی بۆرماوە ئافرەتانی موسڵمانی بۆرما دەستدرێژی سێکسی دەکرێتە سەر. بۆ خەڵکی ڕۆهینگیا مافی ھاوسەرگیری موسڵمان دیاریکراوە، پیاو بۆی نییە ھاوسەرگیری بکات تا تەمەنی نەگاتە سەرو ٣٠ ساڵ.. بۆ ئافرەتانیش تا تەمەنی نەگاتە سەرو ٢٥ ساڵ بۆیان نییە ھاوسەرگیری بکەن. وەدەبێت ئەوانەش دەگەنە ئەو تەمەنە چەند مەرجێکیان بۆ داناون لەوانە دەبێت بەرتیل و پارەیەک بدات بەو بەرپرسی سوپای ئەو شوێنە کە دەسەڵاتدارە تا ڕەزامەندی دەرەبڕێت بۆی، ھەروەھا بێجگە لە چەند سزایەکی دەروونیش کە بێنە بەردەی یان پێدەکرێت، ئەو کاتەش کە ئافرەتێکی موسڵمانیش سکپڕ دەبێت لە بری دکتۆر دەبێت سەردانی بنکەی پۆلیسی ناوچەکەی بکات بە بیانووی ئەوەی سۆنەری بۆ دەکەن. لە ماوەی ساڵانی ٢٠١٣ و ٢٠١٤ چەندین شەڕ و پێکدادان لە نێوان کەمنەی ڕۆهینگیا و حکوومەتی بورما ڕووی دا کە لە ئاکامدا زیانێکی زۆر تووشی هاووڵاتیانی ڕۆهینگیایی بوو و ژمارەیێکی زۆریش لە خەڵکی ئاسایی و غەیری عەسکەری کوژران.[١٠]

پەڕاوێز[دەستکاری]

  1. ^ "Ethnic cleansing in Myanmar: No place like home". The Economist. ٢٠١٢-١١-٠٣. لە ڕێکەوتی ٢٠١٣-١٠-١٨ ھێنراوە. 
  2. ^ Macan-Markar، Marwaan (15 June 2012). "Ethnic Cleansing of Muslim Minority in Myanmar?". Inter Press Service. لە ڕێکەوتی ٠٩ی تەممووزی ٢٠١٢ ھێنراوە. 
  3. ^ 729,000 (United Nations estimate 2009)
  4. ^ "Myanmar Rohingya refugees call for Suu Kyi's help". Agence France-Presse. 13 June 2012. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤. لە ڕێکەوتی ٠٩ی تەممووزی ٢٠١٢ ھێنراوە. 
  5. ^ "Homeless In Karachi". Outlookindia.com. ١٩٩٥-١١-٢٩. لە ڕێکەوتی ٢٠١٣-١٠-١٨ ھێنراوە.  دەقی « Owais Tohid, Arshad Mahmud » پشتگوێ خرا (یارمەتی);
  6. ^ "Box 5925 Annapolis, MD 21403 info@srintl". Burmalibrary.org. لە ڕێکەوتی ٢٠١٣-١٠-١٨ ھێنراوە. 
  7. ^ "وەشانی ئەرشیڤکراو". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠١١. لە ڕێکەوتی ٢٤ی ئابی ٢٠١٠ ھێنراوە. 
  8. ^ Husain، Irfan (30 July 2012). "Karma and killings in Myanmar". Dawn. لە ڕێکەوتی ١٠ی ئابی ٢٠١٢ ھێنراوە. 
  9. ^ Vivian Tan (28 April 2014). "Rohingya in Malaysia open doors to newcomers". UNHCR. لە ڕێکەوتی ٠٦ی ئایاری ٢٠١٤ ھێنراوە. 
  10. ^ http://www.rfa.org/english/east-asia-beat/rohingya-06122012225150.html