مەقامی بەیات

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
(ڕەوانەکراوە لە بەیات (مەقام)ەوە)
Jump to navigation Jump to search
وێنەی نەخشاندنی ڕێنووسی مەقامی بەیات

مەقامی بەیات مەقامێکە لە پەیژە سەرەکییەکانی مۆسیقای ڕۆژھەڵاتە. کە بە شێوەیەکی بەرچاو و فراوان، لە شێوازی مۆسیقای ڕۆژھەڵاتییەکاندا دەبیسترێت. پەیژەی بەیات، شێوازە سادەکەی یان ڕەسەنەکەی لەسەر تۆنی دووەمە. واتە لەسەر پلەی تۆنی ڕێ، کە لە مۆسیقای ڕۆژھەڵات دا بە پلەی دۆگا دەناسرێت.[١]

مەقامی بەیات یان بەیاتی پێدەوترێت. پەیژەیەکی موزیکییە و یەکێکە لە مەقامە ھەرە باوەکانی لە مۆسیقای ڕۆژھەڵاتیدا، زاراوەیەک لە مۆسیقای عەرەبی دا کە بە میلۆدی گرووپی نگام ناسراوە، لە ناوچەی ناوەند، کە لەسەر ئاوازی «دوگا» ی سێیەم کۆرد لە عوود دەناسرێتەوە.[٢]

مەقام بەیات لە پلەی دووەمە لەڕووی بەکارھێنان لە مۆسیقای کوردیدا لەدوای مەقامی ڕاست، شوێنێکی بچووک و بچووک و دابەزاندن کە لەناوەڕاستەوە وەرگیراوە، تێکەڵکردنی نەرمی و خەم و خۆشییە و یەکێکە لە کارە ھەرە باوە بەکارھاتووەکانی ناو مۆسیقی کوردی، کە لەلایەن گەورەترین مۆسیقا ژەنانی کورد وەک سالم جەزراوییەوە لێدەدریت.

پەیژەی مۆسیقای بەیاتە لە تۆنی ڕێ و دەست پێدەکات و بە ھەمان تۆن کۆتایی دێت؛ و نۆتەکانی بریتییە لە؛ «ڕێ - می کاڕ - فا - سۆڵ - لا - سی بیمۆڵ - دۆ» لە ڕێ کۆتایی دێت. گوێگران لەگەڵیا ڕا دێت.

خەمڵاندنێکی مێژوویی[دەستکاری]

زۆربەی بەڵگەنامە و نووسینە دێرینەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە مەقام یەکەم جار لە داستانە دێرینەکانی کورد (تورکیای ڕۆژھەڵاتی ئێستا) سەری ھەڵدا، ئەمەش لۆژیکیترین تەفسیرە بۆ کۆنترۆڵکردنی مەقام بەسەر زۆرینەی ھونەری کوردی و جیاوازی کورد تا ئەمڕۆ.

سروشتی مەقام (طبیعەت)[دەستکاری]

بەیات مەقامێکی فراوان و ھەمەجۆر و زۆر شێوەیە، چەندین دەرفەتی بۆ ئاوازدانەر دەڕەخسێنێت بۆ ئاوازو بەرھەم ھێنان، وەک میزاجی، دەتوانێت ھێمن بێت و ئارام بکات و ھەر کات ئاوازەکانی خەوت و ڕیتمی خاو بێت، بەڵام ڕەنگە گۆرانیبێژ بێت ئەگەر ئاوازەکانی سەرەوخوار و بە ڕیتمێکی خێرا دابێنی. لە ھەموو حاڵەتەکاندا بەیاتی وەک مەقامێکی خۆش و تامەزرۆیی و خۆشەویستی دەمێنێتەوە و ھەڵگری ھەستی بەچێژ و چاوەڕوانی و تامەزرۆیییە.

مەقامی بەیات بۆ نموونە، وەک مەقامی سەبا و ڕاست مەقامێکی ڕۆژھەڵاتییە. ناتوانرێت بە ئالەتە ڕۆژئاوایییەکان، وەک پیانۆ و گیتار بژەنرێت.

ئامێری «ڕەبابە» کە کاتی خۆی لە نیمچە دوورگەی عەرەبیدا بەربڵاو بوو، تەنیا مەقامی بەیاتی پێ دەژەنرێت.

بەیاتی ئەمڕۆ کە لە گۆرانی کوردیدا زۆر بە کارھاتووە، خەریکە دەبێتە تایبەتمەندییەک کە گۆرانی کوردی لە وانی دیکە جیادەکاتەوە.

پەردەی مەقام[دەستکاری]

  • پەردەی ڕەسەن: پەردەی بەیات لەسەر پلەی دوگا.
  • لقێک لە پەردەی بەیات: پەردەی کورد لەسەر پلەی حسێنی.
  • ڕەگەزەکانی تر وەک ئەوەی دڵدار و حوسەینی دەکەونە ژێر بەیات، بەیات ڕەنگە لەگەڵ مەقاماتەکانی تردا تێکەڵ بێت، چونکە بە شێوەیەکی سروشتی لەگەڵی دەگونجێ.

مەقام خوێنی لەسەر مەقامی بەیات[دەستکاری]

لە ناو گۆرانیبێژ و مەقامبێژەکانی کورد دا دەتوانین لەم ھونەرمەدانە ناو ببەین، کە لەم مەقامەدا مەقام خوێنییان کردووە (زۆر کەسی دیکەش ھەن)

تاکەژەنی لەسەر مەقامی بەیات[دەستکاری]

فەرھاد ساڵح (کەمان - لەسەر تۆنی می)[١٠]

ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ "Maqam Bayati Family". www.maqamworld.com. لە ڕێکەوتی 2021-02-19 ھێنراوە. 
  2. ^ ھەڵەی بەکارھێنانی داڕێژە:بیرخستنەوەی وێب: پاڕامێترەکانی ناونیشان و سەردێڕ زۆرەکییە. (https://archive.is/f0pXI).+الموسوعة العربیة المیسرة. موسوعة شبکة المعرفة (لە ڕێکەوتی ١٩٦٥). ئەرشیڤ کراوە [بەیات (بەیاتی) نووسراوەی سەرەکی] لە ڕێکەوتی ئەیلوولی ٢٠١٣. سەردان لە ڕێکەوتی ٢١ی شوباتی ٢٠٢١.
  3. ^ Mallperrî Çrakan [١][بەستەری مردوو][بەستەری مردووی ھەمیشەیی]
  4. ^ Mallperrî Çrakan [٢][بەستەری مردوو][بەستەری مردووی ھەمیشەیی]
  5. ^ Mallperrî Çrakan [٣][بەستەری مردوو][بەستەری مردووی ھەمیشەیی]
  6. ^ Mallperrî Çrakan [٤][بەستەری مردوو][بەستەری مردووی ھەمیشەیی]
  7. ^ Mallperrî Çrakan [٥][بەستەری مردوو][بەستەری مردووی ھەمیشەیی]
  8. ^ Malleperî Çrakan [٦][بەستەری مردوو][بەستەری مردووی ھەمیشەیی]
  9. ^ Malleperî Çrakan [٧][بەستەری مردوو][بەستەری مردووی ھەمیشەیی]
  10. ^ Malleperî Çrakan [٨][بەستەری مردوو][بەستەری مردووی ھەمیشەیی]
  11. ^ Malleperî Çrakan [٩][بەستەری مردوو][بەستەری مردووی ھەمیشەیی]