بوومەلێڵ

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
بەرەبەیان لە بیاباندا
بەرەبەیان لە بیاباندا


بوومەڵێڵ بریتیە لە ڕووناکیەکی نزم کاتێک خۆر ڕاستەوخۆ دیار نییە . ئەمیش بەهۆی ئەوەی کە لە ژێر هێلی ئاسۆدایە . رووناکی لە بەرگەهەوای زەویەوە بەرهەم دێت لەئەنجامی شکاندنەوەی تیشکەکانی خۆر، هەربۆیە کەشی خوارەوەی ڕووناک دەکاتەوە بەجۆرێک ڕووی زەوی نە بە تەواوی ڕووناکە و نە بە تەواوی تاریکە . وشەی (twilight) هەروەها بەکاردێت بۆ ئاماژەکردنی بەربەیان یان ڕووناکی یاخود تروسکایی .لەکوردیدا وشەی بوومەڵێڵ بەکارهاتووە بەتایبەت لە زۆرینەی دێرە شیعریەکاندا کە مەبەست لێی دونیای ڵێڵ و ناڕوونە ،وشەی (بووم) بە واتای زەوی دێت (بوومەڵێڵ)بە واتای دونیا و زەوی ڵێڵ دێت[١].

کاتێک خۆر دەگاتە ١٨ پلەی ژێر ئاسۆ ، شەو کۆتایی دێت و دەبێتە بوومەڵێڵ . بەهۆی تایبەتمەندیەکەیەوە کە هیچ سەرچاوەیەکی ڕووناکی دیارنیە و هەموو شتێکیش دەبینرێت بەبێ ئەوەی سێبەریان هەبێت ،بۆیە لەکۆنەوە بۆتە جێی سەرنجی مرۆڤ، کە هەندێک جار بە "ڕووناکی شیرین" ناوی دەبەن، وێنەکێشەکان کە زۆر جار وەک کاتژمێری شین ئاماژەی بۆ دەکەن.هەروەها ئێوارانیش کە خۆر ئاوا دەبێتەوە بۆ ژێر ١٨ پلەی ژێر ئاسۆ هەمدیسان دەتوانینن بوومەڵێڵ ببینینەوە و بەهۆیەوە تەنەکانی دەورووبەرمان ببینین بەبێ بوونی تیشکی خۆر.

پێناسە ئەندازەییەکان[دەستکاری]

بوومەڵێڵ بەپێی گۆشەی بەرزی خۆر ( θs ) پێناسە دەکرێت ، کە بەگوێرەی پێگەی ناوەندی ئەندازەیی خۆرە بە رامبەر ئاسۆ . بەگوێرەی ئەمەوە پۆڵێن کراوە بۆ سێ جۆری سەرەکی : بوومەڵێڵی شارستانی ( نزیکترینی ئاسۆ ) ، بوومەڵێڵی دەریایی و بوومەڵێڵی ئەستێرەناسی ( دوورترینی ئاسۆ )[٢] .

بوومەڵێڵی شارستانی[دەستکاری]

بوومەڵێڵی شارستانی ئەو ماوەیە یە کە بەهۆی ڕۆشەنی سروشتی دەتوانی دەوروبەر ببینیت بەبێ ئەوەی پەنا ببەیتە بەر رووناکی دەستکرد. بوومەڵێڵی شارستانی کاتێک دەست پێدەکات کە ناوەندی ئەندازەیی خۆر ٦ پلەی لە ژێڕ ئاسۆیەوە بێت . بوومەڵێڵی شارستانی بە هەڵاتنی خۆر کۆتایی دێت. ئێوارانیش لەدوای خۆرئاوابوونەوە ڕاستەوخۆدەست پێدەکات و کۆتایی دێت کاتێک ناوەندی ئەندازەیی خۆر دەگاتە ٦ پلەی ژێر ئاسۆ.ئەگەر هاتوو کەش و هەوا ڕوون بێت ، ئەوە بوومەڵێڵی شارستانی بە چاوی ئاسایی دەبینرێت بە ڕوونی هەستی پێدەکرێت بۆیە مرۆڤەکان زۆر بە ئاسایی دەتوانن هەموو چاڵاکیە دەرەکیەکانیان ئەنجام بدەن[٣]. زۆر کەس بوومەڵێڵ وەک بەیانیەکی تەواو هەژماری دەکەن چونکە هەموو شت ڕوونە بەڵام ڕووناکی خۆر نابینرێت و ئەستێرەگەشەکان و مانگ بە ئاسمانەوە دەبینرێت .لەکاتی بوومەڵێڵ بە ئاسانی دەتوانرێت تێبینی هەسارەی ڤینۆس بکرێت کە بە بریسکەترین هەسارەیە، بۆیە وەک " ئەستێرەی بەیانی " یان " ئەستێرەی ئێواران " بانگ دەکرێت . لەکاتی بوومەڵێڵ دا هەرچەندە دەورووبەر رووناکە بەڵام فرۆکەخانە و فرۆکەکان ناچارکراون کە رووناکی دەستکرد بە شێوەی لێزەر بە گورز بەکاربێنن[٤].

بوومەڵێڵی دەریایی[دەستکاری]

بوومەڵێڵی دەریایی ( بوومەڵێڵی تێکەڵ ) کاتێک دەستپێدەکات کە ناوەندی ئەندازەیی خۆر ١٢ پلە لە ژێر ئاسۆدا بێت و کۆتایی دێت کاتێک کە بوومەڵێڵی شارستانی دەست پێدەکات.بەڵام لە دەمی ئێواراندا بوومەڵێڵی دەریایی کاتێک دەستپێدەکات کە ناوەندی ئەندازەیی خۆر لە ٦ پلەی ژێر ئاسۆوە بێت وە هەرکاتێک ناوەندی ئەندازەیی خۆر لە ئێواراندا ١٢ پلە لە ژێر ئاسۆوە بێت بوومەڵێڵی دەیایی ئێوارن کۆتایی دێت[٥].

بوومەڵێڵی ئەستێرەناسی[دەستکاری]

بوومەڵێڵی ئەستێرەناسی لەدەمی بەیانی دەست پێدەکات کاتێک ناوەندی ئەندازەیی خۆر لە بەیانیدا ١٨ ° لە ژێر ئاسۆوەبێت [٦]، وە کۆتایی دێت کاتێک ناوەندی ئەندازەیی خۆر دەگاتە ١٢ ° ی ژێر ئاسۆ. بوومەڵێڵی ئەستێرەناسی لەدەمی ئێواران کاتێک دەستپێدەکات کە ناوەندی ئەندازەیی خۆر لە ئێواراندا ١٢ ° لە خوار ئاسۆوە بێت وە کۆتایی دێت کاتێک ناوەندی ئەندازەیی خۆر بگاتە١٨ ی ژێر ئاسۆ لە ئێوارەدا.ئەم دیاردە گەردوونیە دەتوانرێت ببینرێت لە هەندێک شوێندا کە دووربێت لە پیسبوونی ڕووناکی شارەکان و ڕووناکی مانگ و سەرچاوەکانی دیکەی ڕووناکی [٧].

ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/RST_defs.php
  2. ^ http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/RST_defs.php
  3. ^ "وەشانی ئەرشیڤکراو" (PDF). لە ڕەسەن (PDF)ەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٩ی ئابی ٢٠١٧. لە ڕێکەوتی ١٠ی نیسانی ٢٠٢١ ھێنراوە. 
  4. ^ ftp://ftp.flaterco.com/xtide/Bowditch.pdf#238
  5. ^ https://www.public.ast.cam.ac.uk/
  6. ^ http://aa.usno.navy.mil/publications/docs/aira.php
  7. ^ https://ecfr.federalregister.gov/current/title-14/chapter-I/subchapter-G/part-121