بزوێنەری دوو هەنگاوی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
2-Stroke Engine ani.gif

بزوێنەری دوو گێمی یان دوو هەنگاوی(two stroke engine) جۆرێکە لە بزوێنەری سوتانی ناوەکی کە دەتوانێت تەنها لە دوو هەگاودا سوریڕێکی توانا تەواو بکات یان لە یەک خولی کرەنکشەفت یەک سوڕی توانا ( power cycle ) تەواو بکات ,ئەمەش بە پێچەوانەی بزوێنەری چوار هەنگاو (Four stroke engine ) کە لە چوار هەنگاو یان لە دوو خولی کرەنکشەفت سوڕێکی توانا تەواو دەکات .لە بزوێنەری دوو هەگاودا ,کوتایی سوڕی سوتان(combustion cycle ) سەرەتای سوڕی پەستان (compression cycle ) لە یەک کاتتدا یان لە یەک هەنگاودا دەست پێ دەکات , وە چونە ژورەوەی تێکەڵە (تێکەڵەی هەواو سوتەمەنی) و کردنە دەرەوەی دووکەڵ لە یەک کاتتدا ڕوودەدەن .


زۆرجار بزوێنەرەکانی دووهەنگاو توانایەکی زۆر بە پێی کێشییان دروست دەکەن . چونکە سوڕەکانی توانا لە مەودایەکی کەمی خێرایی بزوێنەرەکە(N rpm ) ڕوودەدەن کە پێیدەڵێن مەودای توانا. بە بەراورد لەگەڵ بزوێنەری چوار هەنکاودا ,بزوێنەروکانی دوو هەنگاو پارچەی جواڵاویان کەمترە, وە توندو تۆڵ ترن و کێشیان کەمترە لە بزوێنەرەکانی چوار هەنگاو.

مێژوو[دەستکاری]

دروستکردنی یەکەم بزوێنەری دوو هەنگاو کە توانای کارکردنی هەبووبێ دەگەڕێتەوە بۆ ئەندازیار (دۆگاڵد کلێرک Dugald Clerk ) کە خەڵاتی پاکی داهێنانی دیزاینی بۆ ساڵی ١٨٨١ز وەرگرت , لەگەڵ ئەوەشدا بە پێچەوانەی زۆربەی بزوێنەرە دوو هەنگاوییەکان لە دوای خۆی ,لولەکێکی جودای هەبوو بۆ تێکردنی تێکەڵە . ئەم جیاکردنەوەیە دەگەڕێتەوە بۆ بزوێنەری (جۆزێف دای Joseph day ) ی ئینگلیزی .


دووای ئەوان داهێنەری ئەڵمانی ( کارڵ بێنز Karl Benz ) کە بزوێنەری گازی دووهەگاوی داهێنا , بەوەش خەڵاتی پاکی داهێنانی بۆ ساڵی ١٨٨٠ز وەرگرت . بەڵام یەکەم بزوێنەری دووهەنگاوی ڕاستەقینە دەگەڕێتەوە بۆ دیزاینەری ئینگیزی ( ئەلفرێد ئەنجاس سکۆت Alfred Angas Scott ), کە لە ساڵی ١٩٠٨ز دەستی کرد بە بەرهەم هێنانی ماتۆڕسکیلی دوو پستۆنی ساردکراوە بە ئاو .

دەردراوەکان[دەستکاری]

بزوێنەرەکانی دووهەنگاوی (crankcase- compression) هەر وەکو بزوێنەرە بانزییە بچوکەکەکانی تر چەوردەکرێ (کرداری لابریکەیشنی بۆ دەکرێ) , بە تێکەڵەیەکی پێتترۆڵی لە سیستەمی ( total-loss ) . کە تێیدا ڕۆن تێکەڵ بە بەنزینی تایبەت دەکرێ , بەڕێژەی نزیک لە ١:٥٠ , هەموو ئە ڕۆنە بەشێوەی دەردراو لە ڕێکەی سوتان بێ بەدووکەڵ لە ناو مەکینە یا  بە دڵوپە کردن لە ئەگزۆزی سەیارەوە . کە ئەمەش دەردراوی بزوێنەر زیاد دەکات, بەتایبەت هایدرۆکاربۆنەکان, زیاتر لە بزوێنەرە چوار هەنگاوەکان لەهەمان ڕێژەی بەرهەم هێنانی وزەدا. دەکرێ بەهۆی کاتی کرانەوەی دەمەوانەکان(وەلف) لە هەندێ دیزایندا کە دەردراوی  (NO) یان هەیە هەندێ تێکەڵی سوتەمەنی و هەوای نەسوتاو بچێتە دەرەوە. لە بزوێنەر بچوکەکەندا کە پلەی پەستاوتنی بەرزیان هەیە دەبنەهۆکار بۆ دەردانی ڕێژەیەکی زیاتری ( NOx ). 

بەکارهێنانەکان[دەستکاری]

1966 Saab Sport
ماتۆڕسکیلی دووهەنگاوی
دیمەنی بزوێنەرێکی دەرەکی ئاوی,مێژووی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٥٥


بزوێنەرەکانی بەنزینی دوو هەنگاوی زیاتر داواکراو دەبن کاتێک کە سادەیی دیزاین و کەمی کێش و ڕێژەی زۆری توانا بە پێی کێش خاڵە یەکمینەکانی دیزاینەکەی بن. لەگەڵ تەکنیکی چەورکردن بە تێکەڵ کردنی ڕۆن لەگەڵ بەنزینەکە, وە تاینەتمەندە بە خاسیەتی کارکردن بە هەر ئاڕاستەیەک, چونکە هیچ کەیسێکــی ڕۆن نییە کە پەیوەست بێ بەهێزی کێشکردنی زەوییەوە, ئەمەش تایبەتمەندییەکی سەرکییە لە هەڕە (مشار).


لە ڕابردوودا هەندێک لە کۆمپانییاکان و بەرهەمهێنەرانی بزوێنەر ئەم جۆرە بزوێنەرەیان بەکار هێناوە وەک DKWو Auto-Union VEB و Sachsernring کە کۆپانیای سویدی بوون و وە کۆمپانیا ئەڵمانییەکان وەک Saad Automobilwerke Zwickau , وە کۆمپانیا یابانییەکان وەک سوبارو و سوزوکي لە سالەکانی ١٩٧٠کان هەمان شتیان کردووە. بەرهەم هێنانی ئۆتۆمبیلە دوو هەنگاوییەکان  لە وڵاتانی ڕۆژئاوا لە ساڵانی هەشتاکان کۆتایی پێهات, چونکە بەردەوام سزای پیسکردنی ژینگە توندتر دەبوو. بەڵام لە وڵاتانی ڕۆژهەڵات تا ١٩٩١ بەردەوام بوو.

تا ئێستاش بزوێنەرە دوو هەگاوییەکان لە کۆمەڵێک ئامێری گواستنەوە(هاتوچۆ) بەدی دەکرێک, وەکو بزوێنەرە دەرەکییەکان , سکوتەر, توک توک, وە ماتۆڕسکیلە بچوکەکەکان, پاسکیلیەکان, ماتۆری سەر خۆڵ, ماتۆڕی سەر بەفر, سەیارە پێشبرکێییە بچوکەکان, فڕۆکە بچوکە سوکەکەکان, نمونەی دیزاینی فرۆکەکان, وە زۆر نمونەی دیزاینی تر. وە زۆر باوە لە ئامێری بەکارهێنانی دەستی وەک, ئامێری گیا بڕین(گیا دەروان), مشارەکان... .


لەگەڵ ئینجێکشن(جرکاندن)ی ڕاستەوخۆ و سیستەمی چەورکردن کە لەسەر کەیسی ڕۆن بەندبێت, ئەوا بزوێنەری دوو هەنگاوی ژینگەپیسکەرێکی لاوازترە لە بزوێنەری چوار هەنگاوی, وە توانای تۆمارکردنی چوستییەکی داینەمیکی گەرمی(ثێرمۆداینامیکی) زیاتری هەیە. بۆیە پێشتر لە بزوێنەرە دیزڵییە گەورەکاندا بەکار دەهات, وە زۆربەیان بزوێنەری پیشەسازی و دەریایی گەورەبوون, بەهەمان شێوەلەهەندێ باەهەڵگر و ئامێرە قورسەکان بەکار دەهات. وە زۆر تەصمیمی تاقیکردنەوە هەیە وەک کۆمپانییای لوتس لەساڵی ٢٠٠٨, نمونەیەکی سەرەتایی بۆ , سەیارەی لوتەس Exige دروست کرد کە بە ئینجێکشن(جرکاندن)ی ڕاستەوخۆی جۆرێک لە سوتەمەنی الکهوڵ کاردەکات پێی دەڵێن Omnivore .

جۆرە جیاوازەکانی دیزاینی بزوێنەری دوو هەنگاوی[دەستکاری]

لێرە بنەمای کارکردنی بزوێنەری دووهەنگاوی نیشان دەدات, کە چۆن کاریگەری ئاراستەکەری پەستان لەسەر تێکەڵەکە دەردەکەوێت.

هەرچەندە شێوازی کارکردن وەکو خۆی دەمێنێتەوە, بەڵام وردەکارییە میکانیکییەکان بۆ بزوێنەرە دوو هەنگاویەکان دەگۆڕێت بە پێی جۆرەکەی. بە پێی بردنە ژوورەوەی تێکەڵە(میکسچەر) و چۆنێتی کردنە دەرەوەی دوکەڵ, جۆرەکانی دیزاینی بزوێنەرەکە دەگۆڕێت.

دەمەوانەی کۆنتڕۆڵ کراو بە هۆی پستۆنەوە[دەستکاری]

ئەمە سادەترین جۆرە و لەهەمووی باوترە لە بزوێنەرە بچووکەکاندا. کە تێیدا قەباغی پستۆن کۆنتڕۆڵی هەموو کردارەکان دەکات وەکو کردنەوەو داخستنی دەمەوانەکان. لە ساڵانی حەفتاکان کۆمپانییای یاماها تاقیکردنەوەیەکی لەسەر ئەم جۆرە بزوێنەرە کرد, کە تێیدا بۆیان دەرکەوت کە تا تیرەی دەمەوانەی دەرکردنی دووکەڵ گەورەتر بێ توانایەکی زیاتر دروست دەکات. بۆیە ڕێژەیەکیان بۆ تیرەی ئەم دەمەوانەیە دانا کە دەکاتە ٦٢%ی تیرەی بۆر(B). کە ئەم ڕێژەیە کاریگەری زۆری لەسەر ئەڵقەکانی پستۆن نییە.

لەم جۆرە بزوێنەرانە تێکەڵەیەکی زۆرتر دەپەستێورێت بۆ ناو سلدەر, چونکە لە کاتی دەردان هەندێک لە تێکەڵەکە بێ ئەوەی بسووتێت دەچێتە دەرەوە, کەئەمەش دەبێتە هۆی خەرج کردنی بڕێکی زۆر سوتەمەنی. ئەو بزوێنەرانەی کە گێمی پەستاوتنیان(عەکسی)  بەهێزە ناهێڵن ئەو بڕە تێکەڵەیە دزە بکات. بەڵام لەبزوێرە بەنزینییە چوار هەنگاوییەکاندا دەمەوانەکان دەتوانرێن دابخرێن, بۆیە ڕێگە لەدزەکردنی سوتەمەنی. وە زۆر جار لە بزوێنەری دیزڵی دوو هەنگاوی پەمپێک دادەنرێت بۆ ئەوەی ژووری سووتان پاک بکاتەوە.  

دەموانەی کردنەژوورەوەی قامیشی (Reed inlet valve)[دەستکاری]

دەمەوانەیەکی قامیشی هەوەشێندراوە

دمەوانەی قامیشی( Reed valve ) دەمەوانەیەکی شێوە سادەیە بەڵام زۆر چوستە, جۆرێکە لەدەمەوانە کە بە یەک ئاراستە کاردەکات کە چوونە ژوورەوەی سوتەمەنی بۆ ناو ژووری سوتان سنوور دار دەکات, ئەمەش دەبێتە هۆی زیاد بوونی توانا و بەفیڕۆ نەدانی سوتەمەنی. مەودای بەکارهێنانی ئەم جۆرە دەمەوانەیە فراونە لە ماتۆڕ سکیل و بزوێنەرە دەریاییەکان.

دەمەوانەی کردنەژوورەوەی  سوڕاو (خولاوە) (Rotary inlet valve)[دەستکاری]

کرداری کردنەژوورەوەی سووتەمەنی یان کرانەوە و داخرانی دەمەوانە لەڕێگەی پارچەیەکی خولاوە دەبێت. جۆریێکی ناسراو لەم دەمە وانانە کە لە ناو بزوێنەری ماتۆڕسکیلەکان دەبینرێن, بریتین لە دیسکێکی تەوقیت کردن کە لەسەر کڕەنک شەفت دەبەسترێ و بە داپۆشین و بەڕەڵا کردنی کونێک لە ناو ژووری سوتان, دەبێیە هۆی کردنەژورەی تێکەڵە لە یەک بەشی (هەنگاو). (بە هەمان شێوە بە دەمەوانەی دیسکــــ یش دەناسرێت).

جۆرێکی تر لە جۆرەکانی دەمەوانەی خولاوە کە لە بزوێنەری دوو هەنگاویدا بەکار دێت دوو لولەک کە لەگەڵ کەتەرەکان بەستراوە بەکار دێنێت کە وا دیزاین کراوە بەناو یەکدا بخولێنەوە. لولەکی چونە ژورەوە دەگاتە کڕەنککەیسەکە, کاتێک هەردوو کونی دوو لولەکە لەسەر یەک جوت دەبن تێکەڵەکە دەچێناو ژووری سوتان. لە جۆرێکی تر کڕەنکدیسکەکەی سەر کڕەنکشەفتەکە وەکو دەمەوانە کاربکات لە ناو کڕەککەیسەکە, کە کار دەکات لەسەر کردنەوە و داخستنی کونێک لە سەر دیواری کڕەنککەیسەکە لە کاتێکی دیاری کراودا, وەکو ئەو سکوتەرانە کە بزوێنەری Vespa یان لەسەرە.

سوودی دەمەوانەی خولاوە ئەوەیە کە دەتوانی تەوقیتی چونەژورەوە بۆ بزوێنەری دوو هەنگاوی بکەیت تا کو گونجاو بێ لە گەڵ سووڕی بزوێنەرەکە. کە ئەمە لە جۆری دەمەوانەی بە پستۆن کۆنترۆڵ کراودا لە توانادا نییە ,کە تێیدادەمەوانەی چوونە ژوور  دەکرێتەوە و دادەخرێت لە پێش و پاش گەیشتن بە بەرزتین خاڵی وەستاو لە هەمان گۆشەی کڕەنکدا, کە وای لێدەکات سیمیتریک بێت, لەکاتێکدا کە دەمەوانەی خولاوە وادەکات زووتر بکرێتەوە.

دەتوانرێت وا دیزاینی بزوێنەری دەمەوانەی خولاوە بکرێت بەشێوازێک کە توانایەکی زیاتر بگەیەنێ لە بوارێکی فراوانی خێرایی یان توانایەکی بەرزتر لە بوارێکی خێرایی تەسک تر لە دەمەوانەی پستۆن و دەمەوانەی قامیشی. کاتێک کە دەمەوانە دەبێتە بەشێک لە کڕەککەیسەکە خۆی, ئەوا زۆر گرینگە کە هیچ داخورانێک لە ناو کڕەنککەیسەکە  ڕوونەدات.

بزوێنەری (لێشاوی پچر) دەمەوانەی  بڕین ـ لێشاو ـ ماڵین (Cross - Flow  Scavenged )[دەستکاری]

پستۆنێکی چەماوەی لێشاوی پچڕ

لە بزوێنەری ڵێشاوی پچڕ, دەمەوانەی چوونە ژوور و دەمەوانەی چوونە دەر بەرامبەری یەکن لە ناو ژووری سوتان, وە ندوب(هەڵئاوسان) ێک لەسەر پستۆنەکە هەیە کە دەبێتە بەربەست لە نێوان هەردوو دەمەوانەکە, شێوەی ئەم بەربەستە ئاڕاستەی ڕێڕەوی تێکەڵەکە دەگۆڕێ و وای لێدەکات ڕووبکاتە سەرەوەی ژووری سوتان, کە وا لەدوکەڵەکە دەکات بۆ بنی ژووری سوتان بچێت و بەو دیوەکەی تری بەربەستەکە کە لە دەمەوانەی چوونەدەرەوەوە دەیکاتە دەرەوە. ئەم چەماوەیە (هەڵئاوسانە) دەبێتە هۆی زیاد بوونی کێشی پستۆنەکە و ڕووی بەرکەوتنی لەگەڵ ئاگر زیاتر دەبێت, کە کار دەکاتە سەر ساردکردنەوەی پستۆنەکە و وادەکات کە گەیشتن بەشێوەی کاریگەری ژووری سوتان قورس بێت. ئەم شیوازە لە شەستەکانی سەدەی ڕابردووەوە گۆڕانکاری بەسەردا هاتوە بەشێوازی لابردنی گرێی دەرچەکە (لەخوارەی), بەتایبەتی بۆ ماتۆڕسکیلەکان, ئەگەر چی بۆ بزوێنەرە بچوکتر و خاوترەکان وەک بزوێنەری گیا دەروانەکان, پەسەندە و دەتوانن بە هەمان دیزاینی پێشتر کاربکەن.

لووپە ماڵین (ماڵین بەشێوەی لووپ) loop scavenged[دەستکاری]

The two-stroke cycle
  1. Top dead center (TDC)
  2. Bottom dead center (BDC)
کردنەژوورەوە A ██ A: Intake/scavengingکردنەدەرەوە B██ B: Exhaust پەستاوتن C██ C: Compressionکشان یان سووڕی توانا D ██ D: Expansion (power)

م ڕێگەیە دەرچەیەنێک بەکار دێنێ کە وا دیزاین کراوە تێکەڵە ئاڕاستە دەکات بۆ ناو ژووری سوتان, گیراوەی بانزین لەگەڵ هەوا لە سەرەوەی سلندەرەکە دوای چەمانەوەی ژووری سوتان دەکەون تا بنی سلندەرەکە. ئەمە تەنها ڕێگر نابێت بۆ دزەکردنی تێکەڵەکە بۆ ئەگزۆز, بەڵکو دەوامەیەک (گەردەلول) دروست دەکات کە وا دەکات چوستی سووتانەکە باشتر بێ و بەهێز تر و ئیکۆنۆمیک تر بێت.

زۆر جار چەماوەی سەر پستۆن پێویست نابێت, بۆیە ئەم ڕێگەیە تایبەتمەندییەکی دیاری هەیە لە چاو ڕێگای لێشاوی پچڕ(لە سەرەوە).

ئەم ڕێگەیە لە زۆربەی  شوێنەکان  بە ناوی   "Schnuerle" دەناسرێ کە ناوی داهێنەری ئەڵمانی "Adolf Schnule" . وەکو شێوەیەکی سەرەتایی لە ناوەڕاستی بیستەکانی سەدەی بیستەم دەستی پێکرد و لەماوەی سییەکانی سەدەی بیستەم لە بوارێکی فراوانی ئەو وڵاتە کاری لەسەر کرا, وە لە دووای جەنگی جیهانی دووەم بڵاو بوویەوە.

لووپە ماڵین دادەنرێت بە باوترین ڕێگای گواستنەوەی تێکەڵە لە بزوێنەرە دوو هەنگاویە سەردەمییەکان. سوزوکي یەکێک بوو لە یەکەم کۆمپانیا بەرهەم هێنەرەکانی دەرەوەی ئەوروپا کە لە بزوێنەرەکانی ئەم ڕێگەیەی بەکار دەهێنا. ئەم تایبەتمەندییە بەکار دەهێنرا شان بە شان لە گەڵ ژورێکی دەردانی تایبەت لە لایەن بەهەمهێنەرەکانی ماتۆڕسکیل لە ئەڵمانیا وەک MZ و Walter Kaaden .

ئەم تایبەتمەندییە لەگەڵ دەمەوانەی دیسک و ژووری دەدانی تایبەت بەڕێگایەکی زۆر گونجێندراو ڕێکخران بۆ بەرهەم هێنانی وزەیەکی زۆرتر لە بزوێنەرە دوو هەنگاویەکان, بەتایبەت کۆمپانیاکان دروستکەری یابانی : سوسوکی و یاماها و کاواساکی. ئەوە بوو کە سوزوکی و یاماها لە مەزنترین پێشبڕکێی ماتۆڕسکیل لە ساڵی ١٩٦٠ سەرکەوتوو بوون, سەرەڕای نەبوونی ئەو وزە زۆرە لە کرداری لابردنی گرێکان.

وە یەکێکی تر کە تایبەتمەندییەکانی لووپە ماڵین ئەوەیە کە دەتوانرێ شێوەی ڕووی پستۆنەکە تەخت بێت یان کەمێک سەموونی بێ, کە وای کردوە پستۆنەکە بە شێوەیەکی بەرچاو کێشی کەمتر بێ و بەهێزتر بێ, وە توانای بەگە گرتنی خێرایی بەرزتری بزوێنەرەکە هەیە. وە پستۆنی ڕوو تەخت تایبەتمەندی گەرمی باشتری هەیە و کەمتر مەترسی گەرمبوونی نایەکسان و کشان و لێدانی بزوێنەر و گۆڕانی دوورییەکان و لەدەست دانی پەستان.

هەستا بە بنیات نانی بزوێنەری سێ پستۆنی 750cc و 850cc کە لەسەر دیزاینی DKW بەندە کە بەسەرکەوتوویی ڕێگای لووپە تێرکردنی(هەمان ڕێگای لووپە ماڵین) بەکارهێناوە. چونکە بزوێنەری بنچینەیی SAA D 92 دوو پستۆنی چوستیەکی نزمی هەبوو. بۆیە بە بەکار هێنانی سێ دەرچەی دووکەڵ لە ناو بوێنەرکەیا وایکرد کە خەرجکردنی بەنزین کەم بێتەوە.

بزوێنەری 750cc ستاندارد ٣٦ بۆ ٤٢ توانای ئەسپ بەرهرمدێنێت, پەیوەست بە مۆدێلەکەیەوە. ئۆتمبیلی مۆنتی کارلۆ ڕالی کە قەبارەکەی 750cc (بە کڕەنکشەفتێکی پڕ تر بۆ پەستانی بنکەی زیاتر) , توانای گەیشتە ٦٥ توانای ئەسپ. فێرژنی 850cc لەساڵی ١٩٦٦ ( هەیکەلێکی قەڵەم کاری پێوانەی بەراورد لەگەڵ دیمەنی شاهانەی مۆنتی کارلۆ). پەستانی بنکە بە گشتی ڕێژەی پەستان لە بزوێنەری دوو هەنگاویدا دەپەستێوێت. ئەم کارە لەساڵ ٢٠١٢ لە SAE بڵاو کرایەوە کە سەلماندی لووپە ماڵین لەهەموو بار و دۆخێکدا باشترە لە لێشاوی پچر.

ماڵینی تاک لێشاو ( Uniflow-scavenged )[دەستکاری]

ماڵینی تاک لێشاو
The uniflow two-stroke cycle
  1. Top dead center (TDC)
  2. Bottom dead center (BDC)
کردنەژوورەوە A ██ A: Intake (effective scavenging, 135°–225°; necessarily symmetric about BDC; Diesel injection is usually initiated at 4° before TDC)کردنەدەرەوە B██ B: Exhaust پەستاوتن C██ C: Compressionکشان یان سووڕی توانا D ██ D: Expansion (power)

لە بزوێنەری تاک لێشاو, تێکەڵەکە یان هەوا(لەحاڵەتی دیزڵ), لە یەکێک لە جەمسەرەکانی سلندەرەکە کە پستۆن کۆنتڕڵی دەکات دێتەژوورەوە و لەو جەمسەرەکەی تری سلندەرە کە یان بە پستۆن کۆنترۆڵ دەکرێ یان وەلفی( دەمەوانە ) ئەگزۆز کۆنترۆڵی دەکات. وە لێشاوی تێکەڵە یان هەواکە بە یەک ئاڕاستدە دەبێت, بۆ ناوی تاک لێشاوە چونکە لێشاوەکە بە یەک ئاڕاستە دەبێت. ئەم شێوازە بەوە دادەنرێت کە باوە لە بزوێنەری ڕێگەی قیرتاو (on road) و ڕێگەی سەخت (off road) و بزوێنەری دیزڵی جێگیر وەک بزوێنەرکانی کۆمپانییای ( Detroit Diesel ), وە هەندێک بزوێنەری بچوکی دەریایی وەک ئەوانەی (gray marine) , لە بزوێنەری دیزڵی سەر هێڵی شەمەندەفەر جۆری diesel locomotive تایبەت بە (Electro-Motive Diesel), وە لە هەندێ بزوێنەری دەریایی گەورە.

نواندنی جۆرە گوازراوەکان (دەرچەییەکان) بەهۆی بستۆنەوە دەبێت, لەدیزاینی پستۆنی بەرامبەر(opposed piston) کەتێیدا دوو پستۆن لە هەر سلندەرێکدا, بە ئاڕاستەی پێچەوانەی یەکتر کار دەکەن, وەک و بزوێنەرەکانی Junkers Jumo 205 و Napier Deltic. بەڵام دیزاینی split-single کە زۆر باو بوو, بە هەمان شێواز کاردەکات بەڵا جوڵەی پستۆنەکان بەیەک ئاڕاستە دەبێ. بە پێشخستنی کاتی کرانەوەی کردنەدەرەوە, بزوێنەرە تاک لێشاوەکان دەتوانن سوپەرچارج بکرێن بە هۆی وەرکرتنی توانا لە کڕەنکشەفتەکە.

بزوێنەری پستۆنی هەنگاونەر[دەستکاری]

شێوەی پستۆنی ئەم جۆرە بزوێنەرانە وەکو کڵاو وایە, بەشی سەرەوەی کاری سلندەری ئاسایی دەکات, بەشی خوارەوەشی کاری ماڵین دەکات, یەکەکانی ئەم بزوێنەرە بە شێوەی جوت کاردەکەن, بە شێوەیەک کە نیوەی خوارەوەی پستۆنی یەکەم پاڵ بە تێکەڵە وە دەنێ بۆ ژووری سوتانی سلندەری دووەم.

ئەم سیستەمە بە ڕێگای تێکەڵەی پێتڕۆلی (total-loss) کرداری چەورکردنی بۆ دەکرێ(بۆ بەشی سەرەوەی پستۆنەکە) , کاتێ کە کرداری چەورکردنی بەشەکانی تر بەڕێگەی کەیسی ڕۆن و هێڵەکانی پاکردنەوە دەبێت. کێشی پستۆن لەم جۆرە بزوێنەرانە تەنها ٢٠% لە کێشی پستۆنی لووپە ماڵین زیاترە., چونکە دەتوانرێ کەنارەکانی خوارەوی پستۆنەکە تەنکتر بکرێتەوە. وە کۆمپانیایBernard Looper Engineering Ltd. (BHE)  یەکێکە لەو دروستکەرانەی کە زۆرترین بزوێنەری لەم جۆرە بەرهەمدێنێ.

سیستەمی دەمەوانەی بەتواناکردن[دەستکاری]

زۆربەی بزوێنەرە دوو هەنگاوییە مۆدێرنەکان سیستەمی پاوەروەلف  بەکاردێنن. زۆرجار ئەم وەلفانە لەناو یان لەدەوری دەرچری ئەگزۆزەوە دەبێت. ئەم وەلفانە بە یەکێک لەم دوو ڕێگە کاردەکەن: یان بە بەستن و کردنەوەی بەشێکی سەرەوەی دەرچەی ئەگزۆزەکە کەدەبێتە هۆی گۆڕانی کاتی کرانەوەی دەمەوانەی چوونەدەر, وەک لە سیستەمەکانی Rotax RAVE , Yamaha YPVS , Honda RC-Valve Kawaski KIPS , Cagiva CTS و Suzuki AETC system. یان بە گۆرینی قەبارەی ئەگزۆزەکە, کە وا دەکات لەرەلەری زرنگانەوەی ناو ژووری فراوانبوون بگۆڕێت, وەک لە سیستەمەکانی  Suzuki SAEC و  Honda V-TACS . لە ئەنجامدا بزوێنەرێکی بە توانا لە خێراییەکی کەم بێ لەدەست دانی توانا لەخێراییەکی زۆر. ئەم وەلفانە بەردەوام دوکەڵی گەرم لە ناونیاندا هاتو چۆ دەکات, بۆیە پێویستە بە ڕێکوپێکی چاک سازی بۆ بکرێ بۆ ئەوەی بە باشرین شێوە کار بکات.

ئنجێکشنی ڕاستەوخۆ یان پرژاندنی(جرکاندنی) راستەوخۆ[دەستکاری]

ئنجێکشنی ڕاستەوخۆ (Direct injection)لە بزوێنەرە دوو هەنگاویەکاندا تایبەتمەندی گەورەی هەیە, کە کاردەکات لەسەر نەهێشتنی ئەو پاشماوە و پیساییانە کە کاپرێتەرەکان دروستی دەکەن بەهۆی ئەوەی کە هەندێک لە تێکەڵەکە بێ ئەوەی بسوتێ لە ڕاستەوخۆ لە ئەگزۆزەکەوە دەچێتە دەرەوە. دوو سیستەم لێرەدا بەکاردێ, یکەمیان جرکاندن بە پەستانی کەم و بەیارمەتی هەوا, دووەم جرکاندن بە پەستانی بەرز.

چونکە لەم سیستەمە تێکەڵە بەناو کڕەنککەیسەکەدا ناروات, پێویستە سەچاوەیەکی چەورکردنی جودامان هەبێت.

دیزڵ [دەستکاری]

بزوێنەرێکی هەشت پستۆنی دووهەنگاو

بزوێنەرکانی دیزڵ(گاز) تەنها پێویستی بە گەرمی پەستاوتن دەبێ بۆ گڕدانی سوتەمەنییەکە. لە حاڵەتی لووپە ماڵین کردارەکانی هاتنەژورەوە و کردنەدەرەوە لە لایەن دەرچەکانەوە دەبێ کە پستۆن کۆنترۆڵیان دەکات, وە لە بزوێنەری دیزڵی تاک لێشاو بەهۆی دەرچەی ماڵین هەوا دەکرێتە ژووری سووتان و دوکەڵەکە لەڕێگەی دەمەوانەیەکەوە(poppet valve) لە بەشی سەرەوەی ژووری سووتان دەکرێتە دەرەوە. کرداری ماڵین لە بزوێنەرە دیزڵیە دوو هەنگاویەکاندا بە هێزە هاندەر(forced induction) ئەنجام دەدرێت. هەندێک لە دیزاینەکان پەمپی ڕیشەیی یان پاڵپێوەنەری ڕیشەیی(Roots blower)ی میکانیکی بەکاردێنن, لەکاتێک کە بزوێنەرە دەریاییەکان تۆربۆ چارجەر بکاردێنن کە بە پەستانی ئەگزۆزەکە کار دەکات, لەگەڵ پەمپیکی هەوای کارەبایی کە بەکاردێت بۆ پاڵپێوەنانی لە خێراییە نزمەکاندا, کە ئەوکات هێزی دوکەڵی تۆربۆ چارجەرەکە ناتوانێ بڕی هەواوی پێویست بگەیەنێت.

بزوێنەرە دیزڵیە دەریاییەکان کە ڕاستەوخۆ بە پەروانەکەوە بەستراون, دەتوانن لە هەر کاتێک بە پێی پێویست بە هەردوو ئاڕاستە کاربکەن, کاتی جرکاندن و کرانەوە و داخرانی دەمەوانەکان بەشێوەیەکی میکانیکی دەستکاری دەکرێ,ئەمەش بەهۆی بەکار هێنانی سێتێکی جیاوازی چەکوشەکانی سەر کامشەفتەکە. بەم شیوەیە بزوێنەر دەتوانێ بەئاڕاستەی پێچەوانە بخولێتەوە و کەشتییەکە بۆ دواوە بجوڵێنێت.

کرداری چەورکردن (Lubrication)[دەستکاری]

لە بزوێنەری دوو هەنگاوی ناتوانرێت بە ڕۆنی ناو کڕەنککەیسەکە و کەیسی ڕۆنەکە چەور بکرێت, بەڵکو تێکەڵەی هەواو بانزین دەکرێتە ناو کڕەنککەیسەکە پاشان بۆ ناو ژووری سوتان. لە ماوەیەکی کورت دا,ئەو شەپۆلە بەردەوامانەی تێکەڵە هەندێک ڕۆن بۆ چەورکردنی ژووری سوتان لەگەڵ خۆی هەڵدەگرێت. بە شێوەیەکی ئاسایی, پارچە جوڵاوەکان (کڕەنکشەف و پستۆنی خلیسکاو) بەشێوەی تێکەڵەی ڕۆن و سوتەمەنی پێشتر ئامادەکراو چەورکراوە (بەڕێژەی 1:16 و 1:100). لە کۆتایی حەفتاکانی سەدەی بیستەم, زۆربەی وێستگەکانی بەنزین پەمپێکی جیای بۆ گەیاندنی ئەم جۆرە سوتەمەنییە هەبوو بۆ ماتۆڕسکیلەکان. وە لەو سەردەمەدا, لەزۆر حاڵەتەکندا ماتۆڕ سوارەکان بوتڵێکی زیادەی سوتەمەنیان لەگەڵ خۆیاندا هەڵدەگرت.

زەیتی بزوێنەری دوو هەنگاوی کە لە ساڵەکانی حەفتاکان لە جیهان زۆر باو بوو, وا دیزاین کرابوو کەلەگەڵ بەنزین تێکەڵ بکرێت و لە ژووری سوتان بسووتێ بێ ئەوەی پاشماوەی ڕۆنی سووتاو و ڕەژووی بێکەڵک جێ بهێڵێت. ئەم کەم کردنەوە بەرچاوەی پیساییەکان وای کرد کە چەرخ یان سپارک پلاک (spark plug) بێتە یەکێک لە پێکهاتەکانی بزوێنەری دوو هەنگاو.

لەوانەیە بزوێنەرە دوو هەنگاویە نوێیەکان کرداری چەورکردن لە ڕێکەی پەمپ کردنی ڕۆن لە تانکێکی جیاوە ئەنجام بدەن. کۆنترۆڵ کردنی ڕێژەی ڕۆن بەهۆی خنکێنەر(throttle) ی پستۆن و خێرایی بزوێنەرەکە دەکرێت.نموونە وەک یاماها PW80 ماتۆرێکی دووهەنگاوی 800cc سەر خۆڵی بچووکی تایبەت بە منداڵانە, وە لە زۆر ماتۆڕی سەربەفری دیکەدا بەدی دەکرێت.

ئاماژە بۆ تەکنەلۆژیایەکی تر بەناوی چەورکردنی خۆکردی یان چەورکردنی ئۆتۆماتیکی(auto-lube) دەکرێت, کەتێیدا بەشێوەیەکی ئۆتۆماتیکی ڕۆن و بەنزین لەناو بزوێنەردا تێکەڵ دەکرێن. ئەم جۆرە بریتیە لە سیستەمی total-loss بە شێوازی سوتاندنی تێکەڵەی بەنزین-ڕۆنی پێشتر تێکەڵکراو (pre-mix). بەو پێیەی کە لەکاتی سوتان لە ژووری سوتان ڕۆنەکە لەگەڵ بەنزین بەشێوەیەکی تەواو تێکەڵنابێت, وا دەکات کە کرداری چەورکردنەکە چوستتر بێت. ئەم ڕێکەیە قازانجی زیاترە, وەک لە لایەنی ئاسانی بەکارهێنان کە پێویست ناکات بەکارهێنەر پێشتر بەنزین و ڕۆنەکە تێکەڵ بکات, وە وا لە بزوێنەرەکە دەکات کەمتر مەترسی کەش و هەوای(پلەی گەرمی دەوروبەر , بەرزایی) لەسەر بێ و گەرەنتی پاش چەورکردنی بزوێنەرەکە دەکات, لەگەڵ کەمکردنەوەی ڕۆن لەکاتی کەم بوونی بار(وەکو کاتێک وەستاوە) و زیادکردنی ڕۆن کاتێک بارێکی زۆری لەسەرە(وەک کاتێک کە خنکێنەرەکە بەتەواوەتی کراوەتەوە). هەندێک لە کۆمپانیاکان وەک Bombardier, هەندێک دیزاینیان هەیە کە ناهێڵێت ڕۆن ئنجێکت بێت لەکاتی وەستان تا ئاستی دوکەڵ کەم بکاتەوە. لەکۆتاییدا ئەو سوتومەنییەی کە دەچیتە ناو ژوری سوتان هەمان تێکەڵەی بەنزین و ڕۆنە ئەگەر تێکەڵبوونێکی تەواویش نەبێت. ئەم شێوازە پێویستی بە پارچەی میکانیکی زیاتر هەیە بۆ ئەوەی ڕۆنی ناو تانکی ڕۆنەکە بگوازێتەوە بۆ کارپریتەر یان دەمی خنکێنەرەکە ئەمەش وا دەکات بزوێنەرەکە قورستر و ئاڵۆزتر بێ . لەو ئاپلیکەیشنانە کە کەمی کێش و سادەیی بزوێنەر تێدا سەرەکییە, ڕێگاری پریمیکس یان بەنزن و ڕۆنی پێشتر تێکەڵکراو بەکاردێنێ. بۆ نمونە بزوێنەری دووگێمی مۆتۆکڕۆسەکان پێویستی بە چوستی و سوکی و سادەییە. وە دەبێ مشار و گیادەروانەکان بە پێی توانا کێشیان کەم بێت, تاکو کەمتر بەکارهێنەر ماندو و شەکەت بکات. بەتایبەتی لە ژینگەیەکی کاری لێهاتوییدا.

بزوێنەرە دووهەنگاوییەکان کاتێک لەسەر تێکەڵەی بانزین و ڕۆن کاردەکات, هەژار دەبێ بە ڕۆن ئەگەر زۆری لێ بکرێ بۆ ئەوەی بە خێراییەکی زۆر بخولێتەوە لەگەڵ داخرانی خنکێنەرەکە, بۆ نمونە ئەو ماتۆڕسکیلانەی کە لەسەر تەپۆلکە بە خێرایی دێنە خوارەوە, یان لەسەر ڕێگەیەکی ڕاست بەنزمبونەوەی خێرایی بەشێوەیەکی لەسەرخۆ لە ڕێگەی گۆڕینی خێرایی بەهۆی گێڕەکانەوە. ئەو ئۆتۆمۆبیلانەی کە لەسەر بزوێنەری دووهەنگاوی کاریان دەکرد (وەک ئەوانەی کە  لەناوەڕاسی سەدەی بیستەم لە ئەوروپای ڕۆژهەڵات باو بوون) لە ژێر مەترسییەکی تایبەت بوون, وە زۆرجار میکانیزمی ویلی ئازادیان هەبووە لە دیفرێنسەکەیدا, وایدەکرد کە بزوێنەرەکە بکوژێتەوە کاتێک خنکێنەرەکە دەبەسترا, بۆیە بەکارهێنانی وەسێنەرەکان (بریک) لە هەر کردارێکی خاو بوونەوەدا پێویست بوو.

بزوێنەرو دووهەنگاویە گەوروکان, لەوانەش دیزڵ, بەگشتی سیستەمی دەفری ڕۆن بەکاردەهێنن بەهەمان شێوەی بزوێنەرە چوارهەنگاویەکان, دەبی بە بەردەوامی سلندەر پەستێورابی, بەڵام ئەوە لەلایەن کڕەنککەیسەکەوە نابێت, بەڵکو لە ڕێگەی پەمپێکی ڕیشەیی یاریدەدەر یان تۆربۆ چارجەری تایبەت (زۆرجار تۆربۆچارجەرە)  دەبێ کە پەستێوەرێک "داخراو"ی هەیە بۆ ستارت کردن(ئەوکاتەی لە لایەن کڕەنکشەفتەکەوە دەجوڵێندرێت) و بەڵام "کراوە" لەکاتی کارکردن(ئەوکاتەی کاریێدەکرێت لە لایەن گازە دەردراوەکان لە ئەگزۆزەوە کە توانا دەدات بە تۆرباینەکە).

بینینی: APL-TC

توانای بێچەوانەبونەوەی بزوێنەری دووهەنگاووی[دەستکاری]

کاتێک بیر لە بزوێنەری ماتۆڕسکیل دەکەینەوە, دەبینین کە بۆری ئەگزۆزەکە بەرامبەر جۆگەی هوەوای ساردکردنەوە دانراوە, کە تێیدا ئاسایی بزوێنەرەکە بە یەک ئاڕاستە دەخولێتەوە(بەرەو پێشەوە), هەندێک لە تێڕامانانە لە بزوێنەری چوار هەنگاویەکانیشدا بەدیدەکرێت(کە ناتوانن بێ دەستکاریەکی زۆر بەئاڕاستەی پێچەوانە بخولێنەوە), کە بە نزیکراوی هەموویان بەرەوە پێشەوە دەخولێنەوە.

بزوێنەری دووهەنگاوی بەنزینی ئاسایی, دەتوانێت بەئاڕاستەی پێچەوانە بخولێتەوە  بۆ ماوەیەکی کورت لە ژێر بارێکی کەم و لە گەڵ هەندێک کێشەی بچووک. وە بۆ ئەوەی توانای گەڕانەوە بدات بە ئۆتۆمۆبیل, ئەم تایبەتمەندییە لە هەندێک ئۆتۆمۆبیلدا هەبوو وەک سەیارە بچووکەکان(microcars) لەوانەش جۆری Messerchmitt KR200 کە گێڕی گەڕانە دوواوەی نییە. کاتێک کە ئیش بەئۆتۆمبیلەکە دەکرێت بەهۆی کارەباوە, دەبێت بزوێنەرەکە بکوژێنرێتەوە و سویچەکە بە ئاڕاستەی پێچەوانە بابدرێت. سەیارەی گۆڵف (golf cart) سیستەمێکی هاوشێوەی بەکار دەهێنا. چەرخی موگناتیسی(flywheel magnetos) ئاسایی بەیەکسانی کاری دەکرد کاتێک بە پێچەوانە دەخولایەوە چونکە خاڵەکانی کۆنتڕۆڵکردنی چەکوشەکان و سپارک پلاگەکان سیمیتریک(لێکجوو) بوو, وە بڕینی پەیوەندی پێش گەیشتن بە بەرزترین خاڵێ بێجووڵە (TDC) بەشێوەیەکی یەکسان, وایدەکرد بزوێنەرەکە بتوانێت بەرەو پێش و دواوەش بجوڵێت. بزوێنەرەکانی دەمەوانەی ڕیشەیی توانای پێچەوانە بوونەوەیان هەیە هەر وەک بزوێنەرەکانی دەمەوانەی کۆنتڕۆڵ کراو بە پستۆن, وە چونکە دەمەوانە خولاوەکان سیمیتریک نین بۆیە ناتوانن بە باشی کار بکەن.

ئیش پێ کردنی بزوینەر بە ئاڕاستەی پێچەوانە بۆ کاتێکی کەمیش بێت,  زیانی گەورەی هەیە ئەگەر لەژێر بارێکی زۆردا بێت, وە هەندیک لەم هۆکارەنە گشتین و بۆ هەردو جۆری بزوێنەر(دووهەنگاوی و چوارهەنگاوی)  دەگونجێن. ئەم زیانانە پەسەندکراو دەبن کاتێک کە تێچوو,کێش و قەبارە گرنگی سەرەکی دەبن. کێشەکە ئەوەیە کە لەکاتی کارکردنی بزوێنەرەکە بەرەو پێشەوە, دیوی سەرەکی پستۆنەکە لەسەر دیوی پشتەوەی سلندەرەکەیە, کە لە بزێنەری دووهەنگاویدا, ساردترین و چەورترین بەشە. ڕووی پێشەوەی پستۆن لە قەدە بزوێنەری هەڵمی (trunk engine) کەمتر شیاوە بۆ ئەوەی ببێتە ڕووی سەرەکی, چونکە کۆنترۆڵی دەرچەی ئەگزۆزەکە دەکات کە گەرمترین بەشە لە بزوێنەردا, کاتێک کە لەو شوێنە چەورکردی پستۆن لە بەرزترین ئاستدایە. ڕووی پێشەوەی پستۆن زیاتر مەترسی لەسەرە بە ڕەچاوکردنی ئەوەی کە دەرچەی ئەگزۆزەکە کە دەکەوێتە سەر دیواری پێشەوەی سلندەر, گەورەترینە لەناو بزوێنەردا. ئەگەری دەچوونی ڕووی پستۆن و ئەڵقەکان لە قاڵبی سلندەرەکە دێنێتە ئاراوە. بۆیە وا باشترە کە پەستانەکە بکەوێتە سەر دیوەکەی تری سلندەرەکە(کە تەنها دەچەی گواستنەوەی لێیە), چونکە پاڵپشتی باشتر. لەهەندێک بزوێنەری (small end) قەربووی ئەمە کراوەتەوە بە زیاد کدنی پەستان لەسەر دیوی مەبەست(دیوی بەرەوپێش) و تەنک کردنەوەی دیوی پێشەوەی پستۆنەکە, بەڵام لە کاتی کارکرسن بەرەوە دواوە, ڕووە تەنکەکەی پستۆنە توشی شەکەتکردنی میکانیکی زیاد(fatigue) دەبێت و ناتوانێت بەرگە بگرێت. دتوانرێ خۆ لەم گێشانە بەدووربگیرێت بە بەکارهێنانی سەری پچر (crossheads) یان بە بەکارهێنانی بۆڵبرینگ(thrust bearings) لەناو پستۆنەکان بۆ پاراستنی بزوێنەرەکە لە بارە تەنیشتییەکان.

هەندێک جار  بزوێنەرە دیزڵییە دەریاییەکان وا دروست دەکرێن کە توانای پێچەوانە بوونەوەیان هەبێت. وەک بزوێنەری چوارهەنگاوی کەشتییەکان(هەندێکییان توانای پێچەوانە بوونەوەیان هەیە), ئەوان دەمەوانەی ئاڕاستەکراوی میکانیکی بەکاردێنن, کە پێویستی بە کامشەفتی زیاتر هەیە. ئەم بزوێنەرانە سەری پچڕ بەکار دێنن بۆ نەهێشتنی بارەتەنییشتیەکان و دابڕینی بنی پستۆنەکە لە کڕەنککەیس.

جوڵەی پێچەوانەی بزوێنەر لەوەیە ببێتە هۆی پێچەوانە بوونەوەی پەمپی ڕۆن. ئەمەش وا بکات کە بۆ ماوەیەکی کاتی کورت بزوێنەرەکە بێ ڕۆن ببێت. دەتوانرێت بەئاسانی بزوێنەری ماتۆڕسکیل پێچەوانە بکرێتەوە, وە لە هەندێ حاڵەتی دەگمەن لەوەیە بێتە هۆی باکفایەر, کە ئەویش نەخوازراوە.

دەکرێت بزوێنەری فرۆکە نموونەییەکان کە دەمەوانەی قامیشی لەسەرە وەکو تراکتۆر (ڕاکێشەر) یان پاڵنەر ببەسترێت بێ پێویستی گۆڕینی پەروانەکە. ئەمانە بزوێنەری پەستانە داگیساندنن, بۆیە کێشەیان لەگەڵ کاتی گڕدان نییە و جیاوازییەکی کەم لە نێوان جوڵە بەرەو پێش و جوڵە بەرەو پاش هەیە.

زیاتر ببینە[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  • Frank Jardine (Alcoa): "Thermal Expansion in Automotive-Engine Design", SAE paper 300010
  • G P Blair et al. (Univ of Belfast), R Fleck (Mercury Marine), "Predicting the Performance Characteristics of Two-Cycle Engines Fitted with Reed Induction Valves", SAE paper 790842
  • G Bickle et al. (ICT Co), R Domesle et al. (Degussa AG): "Controlling Two-Stroke Engine Emissions", Automotive Engineering International (SAE) Feb 2000:27-32.
  • BOSCH, "Automotive Manual", 2005, Section: Fluid's Mechanics, Table 'Discharge from High-Pressure Deposits'.

لينكى پەیوەست[دەستکاری]

How Stuff Works: Two-Stroke Engine

Sherman، Don (December 17, 2009)، "A Two-Stroke Revival, Without the Blue Haze"، New York Times