برادۆست (چیا)

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

Disambig RTL.svg  ئەم وتارە سەبارەت بە برادۆست نووسراوە. بۆ بینینی وتارە هاوشێوەکان بڕوانە برادۆست (ڕوونکردنەوە).


چیای برادۆست کەوتۆتە باکووری شاری ھەولێر لە نزیک ڕەواندز و سۆران (دیانا). سەرە‌تاکەی لێواری رۆژئاوای خەرەندی ڕەواندز ناسراو بە (گەلی عەلی بەگ) پێک دێنێت و بە ناواخین ناو دەبرێت لە بەرامبەر چیای کۆڕەک و ترۆپکە بەرزەکەی پێی دەگوترێت گۆڕەز کە (٢٠٥٨)مەتر بەرزە، ناوی گۆڕەز بە گشتی چیاکەش دەگوترێت.

ئەم چیایە بەشی ڕۆژاوای ناوچەکە پێکدێنێت، درێژبوونەوەی چیای برادۆست (٢٠٥٨) مەتر دەبێ، لە باشووری ڕوباری ڕەواندز درێژیەکەی دەگاتە ١٥٩٦ مەتر، بەشەکانی رِۆژاوای چیاکە لیژایەکەی بەھێزە بە بەراورد لەگەل بەشەکانی تری، بەشێک لە دۆلەکە ھەندێک لە رِووباری رِەواندز پێکدەھێنێت. قەتپاڵی رِۆژااوای لیژیەکەی بەھێزە کە دەرِوانێت بەسەر رِووباری رِەواندز لیژایی دەگاتە ٦٠%، بەشەکانی رِۆژھەلات لێژایی کەمترە بەبەراورد لەگەڵ بەشەکانی تر، و دەرِوانێت بەسەر ڕووباری بالەکیان کە تێکرِای لیژیەکەی دەگاتە. سەرەکەی تری دەگاتەوە چیای پیرەفات لە سنووری قەزای مێرگەسۆر. کۆنترین ئەشکەوتی جیھان لە چیای برادۆست ھەڵدەکەوێ و بە ئەشکەوتی شانەدەر[١] دەناسرێت. لەم ئەشکەوتەدا ئێسک و پروسکی نێژراوی یەکەم مرۆڤی نیاندەرتاڵ دۆزراوەتەوە کە تەمەنی بە گوێرەی لێکۆلینەوەکانی رالف سولکی لە زانکۆی کۆلۆمبیای ئەمریکایی (١٩٥١-١٩٦١) دەگەڕێتەوە بۆ ٦٠ تا ٨٠ ھەزار ساڵ.

ناوی چیای برادۆست لە ناوی ھۆزی ناسراوی برادۆستەوە ھاتووە. بەڵام مێژووی ناونانی دیارنیە. بە گوێرەی ھەندێک سەرچاوەی زارەکی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆژگاری پاشا کۆرەی ڕەواندز (١٨٢٠-١٨٤٥) و شەڕی سەختی لە دژی میرانی برادۆست لە سیدەکان. گرنگترین گوندەکانی بناری چیای برادۆست: گوندی بالەکیان و ھاودیانن. رێگەی خەلان -سارداو لە رێگە گرنگەکانە کە قەدی ناوەندی چیای برادۆست دەبڕێت و دیوی ھاودیان بە دیوی زێ (خەلان) دەگەیەنێت.

ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

پەڕاوێز[دەستکاری]

  1. ^ ئەشکەوتی شانەدەر: دەکەوێتە قەزای مێرگەسور لە ھەولێر. (٢٢٠٠) پێبەرزە لە ئاستی رووی دەریاوە، دەکەوێتە سەر بەرزایی لووتکەی چیای برادۆست و مێژووەکەی دەگەرێتەوە بۆ چاخی بەردینی کۆن بۆ (٦٠٫٠٠٠) سال پ. ز و بە کۆنترین و گەورەترین ئەشکەوت دادەنرێت لە عێراقدا. بۆ یەکەم جار لەساڵی (١٩٥٧ – ١٩٦١) ز لە لایەن (رالف سولکی) ھەڵکۆڵینی تێدا کراوە ]

سەرچاوەکان[دەستکاری]