برادۆست (چیا)

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

چياى برادۆست كەوتۆته‌ باكوورى شارى هەولێر لە نزيك ڕه‌واندز و سۆران (ديانا) . سەره‌‌تا‌كەى لێوارى رۆژئاواى خەرەندی ڕەواندز ناسراو بە (گەلى عەلى بەگ) پێك دێنێت و بە ناواخين ناو دەبرێت له‌ بەرامبەر چیای کۆڕەک و ترۆپكە بەرزه‌كەى پێى ده‌گوترێت‌ گۆڕەز كە (2058)مەتر بەرزە، ناوى گۆڕەز بە گشتى چياكەش ده‌گوترێت .

ئەم چیایە بەشی ڕۆژاوای ناوچەكە پێكدێنێت ، درێژبوونەوەی چیای برادۆست ( 2058 ) مەتر دەبێ، لە باشووری ڕوباری ڕەواندز درێژیەكەى دەگاتە 1596 مەتر، بەشەكانی رِۆژاوای چیاكە لیژایەكەی بەهێزە بە بەراورد لەگەل بەشەكانی تری، بەشێك لە دۆلەكە هەندێك لە رِووباری رِەواندز پێكده‌هێنێت. قەتپاڵی رِۆژااوای لیژیەكەی بەهێزه‌ كە دەرِوانێت بەسەر رِووباری رِەواندز لیژایی ده‌گاته‌ 60%، بەشەكانی رِۆژهەلات لێژایی كەمترە بەبەراورد لەگەڵ بەشەكانی تر، و دەرِوانێت بەسەر ڕووباری بالەكیان كە تێكرِای لیژیەكەی دەگاتە 30%]</ref> . ‌‌

سەرەكەى ترى دەگاتەوە چياى پيرەفات لە سنوورى قەزای مێرگەسۆر. كۆنترين ئەشكەوتى جيهان لە چياى برادۆست‌ هەڵدەكەوێ و بە ئەشکەوتی شانەدەر[١] دەناسرێت. لەم ئەشكەوتەدا ئێسك و پروسكى نێژراوى يەكەم مرۆڤى نياندەرتاڵ دۆزراوەته‌وە كە تەمەنى بە گوێره‌ى لێكۆلينەوەكانى رالف سولكى لە زانكۆى كۆلۆمبياى ئەمريكايي (1951-1961) دەگەڕێتەوە بۆ 60 تا 80) هه‌زار ساڵ.> ناوى چياى برادۆست لە ناوى هۆزى ناسراوى برادۆستەوە هاتووە كە هه‌مان‌ هۆزى خانى لەپزێڕينى پاڵەوانى قەڵاى دمدمە. بەڵام مێژووى ناونان و هۆكارەكەى ديار نيه‌. بە گوێرەى هەندێك سەرچاوەى زارەكى هۆكارەكەى دەگەڕێتەوه‌ بۆ ڕۆژگارى ميرى گه‌ورەه‌ى ڕەواندز (1820-1845) و شه‌ڕى سەختى لە دژى ميرانى برادۆست لە سيدەكان. گرنگترين گوندەكانى بنارى برادۆست: گوندى بالەكيان و هاوديانن. رێگەى خەلان -سارداو لە رێگە گرنگەكانە كە قەدى ناوه‌ندى چياى برادۆست ده‌بڕێت و ديوى هاوديان بە ديوى زێ (خەلان) ده‌گەيەنێت.


په‌ڕاوێز[دەستکاری]

  1. ئەشكەوتى شانەده‌ر: دەكەوێتە قەزاى مێرگەسور لە هەولێر. (2200) پێ‌ بەرزە لە ئاستى رووى دەریاوە , دەكەوێتە سەر بەرزایى لووتكەی چیاى برادۆست و مێژووەكەى ده‌گەرێتەوە بۆ چاخى بەردینى كۆن بۆ (60.000) سال پ.ز و بە كۆنترین و گەورەترین ئەشكەوت دادەنرێت لە عێراقدا . بۆ یەكەم جار لەساڵى (1957 – 1961) ز لە لایەن (رالف سولكى ) هەڵكۆڵینى تێدا كراوە ]