بەڵگە (لۆژیک)

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
(لە ئارگیومنتەوە ڕەوانە کراوە)
Jump to navigation Jump to search

لە لۆژیکدا، بەڵگە کۆی چەن قەزیەی زانراوە کە قەزیەیەکی نەزانراوی پێ بدۆزرێتەوە.[١] بەو قەزیە زانراوانە دەڵێن پێشەکییەکان و، بۆ ئەوە دێن کە ڕادەی دروستی و ڕەواییی قەزیە نەزانراوەکە کە پێی دەڵێن ئاکام، دیاری بکەن.[٢]

بەڵگە لۆژیکییەکان دوو جۆرن: «قیاسی» و «ئیستیقرایی». بەڵگە قیاسییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ڕاستبوونی بەشی کۆتایی، ئاکام یان شۆنھاتی ئەنجامگرانەی پێشەکییەکانە. بەڵگە ئیستیقرایییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ڕاستبوونی بەشی کۆتایی لەلایەن پێشەکییەکانەوە پشتیوانیی لێ دەکرێ.

نموونەی بەڵگەھێنانەوەی قیاسی[دەستکاری]

کاتێک باران دەبارێ، چیمەنەکان تەڕ دەبن. ئێستاش باران دەبارێ، کەوایە، چیمەنەکان تەڕن.

پێشەکییەکان:

  • کاتێک باران دەبارێ، چیمەنەکان تەڕ دەبن
  • ئێستا باران دەبارێ

کۆتایی (ئاکام):

  • ئێستا چیمەنەکان تەڕن.

نموونەی بەڵگەھێنانەوەی ئیستیقرایی[دەستکاری]

ھەرجار کە باران باریوە چیمەکانیش تەڕ بووگن. کەوایە، کاتێک باران ببارێ، چیمەنەکان تەڕ دەبن.

پێشەکییەکان:

  • ھەرجار کە باران باریوە چیمەکانیش تەڕ بووگن.

کۆتایی (ئاکام):

  • کاتێک باران ببارێ، چیمەنەکان تەڕ دەبن.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ خوانساری, محمد (1356). فرھنگ اصطلاحات منطقی. بنیاد فرھنگ ایران. p. 73. حجت: مجموع قضایای معلوم [است] کە موجب کشف قضیەای مجھول شود.
  2. ^ Ralph H. Johnson, Manifest Rationality: A pragmatic theory of argument (New Jersey: Laurence Erlbaum, 2000), 46–49.