قەزییە (لۆژیک)

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

لە لۆژیکدا، قەزییە ئەوەیە کە بە وتەیەک (ڕستەیەکی ھەواڵی) ئاشکرا بووە و دەتوانێ دروست یان زڕ بێت. ھەواڵێکە کە لە پێشدا دانراوە تا زەین لەبارەی دروستی یان نادروستییەوە داوەری بکات و بڕیار بدات. بۆ وێنە، ڕستەکانی «زەوی خرتە» یان «چوار لە پێنج کەمترە» بە قەزییە دەژمێردرێن، چونکە بۆیان دروستی یا زڕی دەست دەدات.[١]

لە قەزییەدا ھەمیشە چەشنێ حوکم و قەزاوەت ھەیە[٢] (وشەکانی قەزییە و قەزاوەت لە یەک بنەماڵەن). ھەندێ جار خەبەر یا حوکمیشی پێ دەڵێن.[٣] ئیبنی سینا لە زانستنامەی عەلاییدا دەڵێ:

«لەم وشە تاکانەوە، به شێوەی جۆراوجۆر تێکەڵاوی پێک دێ و، لەوانە یەک جۆریان ئێستا بۆ ئێمە دەشێ و، ئەوەش ئەوەیە کە پێی دەڵێن قەزییە و پێی دەڵێن خەبەر و پێی دەڵێن قسەی بڕیاردەر. وە ئەمەش ئەوەیە کە کاتێ بیبیسی دەشێت کە بڵێی ڕاستە و دەشێت کە بڵێی درۆیە.»[٤]

قەزییەیەکی دروست بە شێوەی «د» یان «١» یان «T» ھێما دەکرێت و قەزییەیەکی زڕ بە شێوەی «ز» یان «٠» یان «F» دیاری دەکرێت.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ BASIC CONCEPTS OF LOGIC
  2. ^ عالمی، روح اللە. منطق. ۶. 
  3. ^ خوانساری، محمد (۱۳۵۶). فرهنگ اصطلاحات منطقی. بنیاد فرهنگ ایران. ۱۱۸. 
  4. ^ رساله منطق دانشنامه علایی، نوشته ابوعلی سینا، با مقدمه و حواشی و تصحیح دکتر محمد معین، چاپ ۱۳۸۳، دانشگاه بوعلی سینای همدان، صفحه ۳۲:

    از این لفظهای مفرد، گوناگون ترکیب آید و از ایشان ما را اکنون یکی گونه همی باید و این آن گونه است که آن را قضیه خوانند و خبر خوانند و سخن جازم خوانند. و این آن بود که چون بشنوی شاید که گویی راست است و شاید که گویی دروغ است.

بەستەرە دەرەکییەکان[دەستکاری]