پێشەکی (لۆژیک)

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

لە لۆژیکدا، بیانوو کۆمەڵەیێکە پێکھاتوو لە یەک یان چەند ڕستەی ھەواڵی (یان "پێشنیار") کە ناسراون بە پێشەکییەکان لەتەک ڕستەیەکی ھەواڵیی دیکە کە ناسراوە بە کۆتایی یان ئاکام. ئەرەستوو دەیگوت کە لە لۆژیکدا بچووکترین بیانوو دەبێ خاوەنی دوو پێشەکی و یەک کۆتایی بێ. مرۆڤ ھەندێکات پێشەکییەکان بەبێ دەربڕین و ڤەگۆتن دەھێڵێتەوە کە لەو حاڵەتەدا پێیان دەوترێ پێشەکیگەلی ونبوو، بۆ نموونە:

سوقرات بمرە (= نەمێنە، فانییە)، چونکە ھەموو مرۆڤەکان بمرن.

ئاشکرایە کە ڕستەیەک بەڕاشکاوی نەتراوە ئەوەش ئەمەیە: سوقرات مرۆڤێکە. ئەمە پێشەکییە ونبووکەیە. ئەگەر بەتەواوی بگوترێ ئەوە دەبێتە:

لەبەر ئەوەی کە ھەموو مرۆڤەکان بمر و فانین و سوقراتیش مرۆڤێکە، ئەمە وای لێ دەکەوێتەوە کە سوقرات بمرە.

لەم نموونەیەدا، ڕستەکانی "ھەموو مرۆڤەکان بمرن" و "سوقرات مرۆڤێکە" پێشەکییەکانن، لەگەڵ ئەوەدا "سوقرات بمرە" کۆتایییەکە یان ئاکامەکەیە.

سەلماندنی کۆتاییەک بەستراوەتەوە بە: ١) ڕاستیی پێشەکییەکان و ٢) ئەوەی کە بیانووکە جێگای متمانە بێ.