چواردە خاڵەکەی ویڵسن

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
(ڕەوانەکراوە لە چواردە خاڵەکەی ویلسۆنەوە)
Jump to navigation Jump to search
دەقی ئەسڵی چواردە خاڵەکەی ویڵسن ٨ی کانوونی دووەمی ١٩١٨.

چواردە خاڵەکەی ویڵسن بریتیە لەو چواردە بنەمایەی کە سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، وودرۆ ویڵسن کۆنگرێسی پێ کۆکردەوە لە ٨ی ڕێبەندانی ساڵی ١٩١٨دا. ئەم خاڵانە بە وتەی ویلسۆن بۆ پاراستنی ئاشتی لە دنیای دوای شەڕی جیھانیی یەکەم دابین کرابوون. لە خاڵی ١٢یەمی بڕیارنامە ئاماژە بە سەربەخۆیی نەتەوەکانی ژێر دەستی عوسمانی کراوە کە کوردیش یەکێک بووە لەو نەتەوانە. دواتر ئەم مافە سەربەخۆییە بۆ کوردەکان لە پەیمانی سیڤەردا بەدی ھات.[١] نەخشەیەکیشی خستە بەردەم کۆنگرێس بۆ دیاریکردنی سنوورەکانی کوردستانی گەورە.[٢]

نەخشەکەی ویڵسن بۆ ئەرمینیا و کوردستان

خاڵەکان[دەستکاری]

کورت کراوەی چواردە خاڵەکە:

  1. بێستانی سیاسەتە شاراوەکان و بەستنی پەیمانی ئاشتی لە نێوان بەشداربووانی شەڕی جیھانیی یەکەم
  2. ئازادکردنی ھاتوچوو لە زەریاکاندا
  3. لابردنی بەربەستکاریە گومرگیەکان و ئازادکردنی بازرگانی
  4. کەمکردنەوەی ڕادەی چەکەکان
  5. کۆتایی ھێنان بە شەڕ و پێکدادان لە سەر موستەعمەرەکان
  6. خاڵیکردنی خاکی ڕووسیا
  7. سەربەخۆیی بەلجیکا
  8. خاڵیکردنی فەڕانسە و گەڕاندنەوەی ئەلزاس و لورن بە خاکەکەی
  9. دیاریکردنەوەی دووبارەی سنوورەکانی ئیتالیا
  10. ئوتۆنۆمی کەمینەکانی (ئەقەلییەت) ئیمپراتۆری نەمسا- مەجارستان
  11. خاڵیکردنی خاکی سربیا و مۆنتینیگرۆ و ڕۆمانیا و چارەسەرکردنی کێشەکانی بالکان
  12. سەربەخۆیی نەتەوەکانی ژێردەستی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و نێونەتەوەیی کردنی داردانێل
  13. سەربەخۆیی دووبارەی پۆڵەندا
  14. پێکھێنانی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان[٣]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ "وەشانی ئەرشیڤکراو". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٩ی ئایاری ٢٠٠٩. لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩ ھێنراوە. 
  2. ^ جۆن برۆیک (٦ی کانوونی تشرینی دووەمی ٢٠١٩). "بۆچی کوردستانێک بوونی نیە". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩. لە ڕێکەوتی ٩ی تشرینی دوومی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  3. ^ http://books.google.ie/books?id=ia5tHVtQPn8C&pg=PA41&dq=%22fourteen+points%22+%22+through+the+Dardanelles%22&hl=en&sa=X&ei=EWnvUN_bDMO5hAelt4HIDw&sqi=2&ved=0CC8Q6AEwAQ#v=onepage&q=%22fourteen%20points%22%20%22%20through%20the%20Dardanelles%22&f=false Archived ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣, لە وەیبەک مەشین.