چواردە خاڵەکەی ویلسۆن

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

چواردە خاڵەکەی ویڵسن بریتیە لەو چواردە بنەمایەی کە سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، وودرۆ ویلسۆن کۆنگرێسی پێ کۆکردەوە لە ۸ی ڕێبەندانی ساڵی ۱۹۱۸دا. ئەم خاڵانە بە وتەی ویلسۆن بۆ پاراستنی ئاشتی لە دنیای دوای شەڕی جیھانیی یەکەم دابین کرابوون. لە خاڵی ١٢یەمی بڕیارنامە ئاماژە بە سەربەخۆیی نەتەوەکانی ژێر دەستی عوسمانی کراوە کە کوردیش یەکێک بووە لەو نەتەوانە. دواتر ئەم مافە سەربەخۆییە بۆ کوردەکان لە پەیمانی سیڤەردا بەدی ھات.[١]

خاڵەکان[دەستکاری]

کورت کراوەی چواردە خاڵەکە:

  1. بێستانی سیاسەتە شاراوەکان و بەستنی پەیمانی ئاشتی لە نێوان بەشداربووانی شەڕی جیھانیی یەکەم
  2. ئازادکردنی هاتوچوو لە زەریاکاندا
  3. لابردنی بەربەستکاریە گومرگیەکان و ئازادکردنی بازرگانی
  4. کەمکردنەوەی ڕادەی چەکەکان
  5. کۆتایی هێنان بە شەڕ و پێکدادان لە سەر موستەعمەرەکان
  6. خاڵیکردنی خاکی ڕووسیا
  7. سەربەخۆیی بەلجیکا
  8. خاڵیکردنی فەڕانسە و گەڕاندنەوەی ئەلزاس و لورن بە خاکەکەی
  9. دیاریکردنەوەی دووبارەی سنوورەکانی ئیتالیا
  10. ئوتۆنۆمی کەمینەکانی (ئەقەلییەت) ئیمپراتۆری نەمسا- مەجارستان
  11. خاڵیکردنی خاکی سربیا و مۆنتینیگرۆ و ڕۆمانیا و چارەسەرکردنی کێشەکانی بالکان
  12. سەربەخۆیی نەتەوەکانی ژێردەستی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و نێونەتەوەیی کردنی داردانێل
  13. سەربەخۆیی دووبارەی پۆڵەندا
  14. پێکهێنانی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان[٢]

پەراوێز[دەستکاری]

  1. ^ "وەشانی ئەرشیڤکراو". ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵدا لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١. لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩ ھێنراوە. 
  2. ^ http://books.google.ie/books?id=ia5tHVtQPn8C&pg=PA41&dq=%22fourteen+points%22+%22+through+the+Dardanelles%22&hl=en&sa=X&ei=EWnvUN_bDMO5hAelt4HIDw&sqi=2&ved=0CC8Q6AEwAQ#v=onepage&q=%22fourteen%20points%22%20%22%20through%20the%20Dardanelles%22&f=false Archived ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣, لە وەیبەک مەشین.