پی ئێچ پی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
پی ئێچ پی
PHP-logo.svg
دانەر(ان)ی سەرەتایی رامسوس لێردۆرف
جۆر زمانی وێب داڕشتن
مۆڵەتنامە مۆڵەتی PHP
وێبگە www.php.net

پی ئێچ پی (بەئینگلیزی: Hypertext Preprocessor کورت دەکرێتەوە بۆ PHP) یەکێکە لە زمانە ھەرە باو و گرنگەکانی بواری وێب داڕشتن، و زمانێکی نووسراوە و پێی دەوترێ زمانی سکریپتکردن کە لە بنەڕەتەوە بۆ پەرەپێدان و باشترکردنی پەڕەی وێب و ماڵپەڕەکان ھاتۆتە کایەوە.

مێژوو[دەستکاری]

سەرەتای دەرکەوتنی ئەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٩٥ کاتێک لەلایەن راسموس لێردۆرفەوە Rasmus Lerdorf دۆزرایەوە. لەوکاتەدا ناوی PHPی بۆ دانەنرابوو، بەڵکو پێی دەگوترا PHP/FI. لەڕاستیدا PHP لەوکاتەدا زمانێکی جێگیر نەبوو، بەڵکو کۆمەڵێک جێبەجێ کردن بوو کە بەپاڵپشتی و بەکاربردنی زمانی پێرڵ (وێب داڕشتن) دەنووسرا، راسموس لەوکاتەدا ناوی لەو کۆمەڵە جێبەجێکردنە نا: Personal Home Page Tools، لەوکاتەدا PHP پێویستی بەوە بوو کە کۆمەڵێ جێبەجێکردنی باشتری بۆ زۆر بکرێ، بۆیە ڕامسوس ھەڵستا بە نووسینی کۆمەڵێک جێبەجێکاری تر لەسەر بنەمای زمانی C، کە وای کرد لەوکاتەدا PHP توانای پەیوەندیکردنی ھەبێت بە بنکەی دراوەوە.

PHP/FI بەشێکی کەمی ئەو کارانەی ڕادەپەڕاند کە وەشاندنەکانی ئێستای PHP ڕایئەپەڕێنن و ھەروەھا زۆربەی گۆڕاوەکانی لە گۆڕاوەکانی پێرڵ دەچوون.

لەساڵی ١٩٩٧ دا PHP/FI وەشاندنی ٢٫٠ دەرچوو کە ویسترا تێیدا بەھێزتر بکرێت وەک لەوەشانی پێشوو، ھەرچەندە کە گەشەپێدەرانی زۆربوون بەڵام لەساڵی ١٩٩٧ لەلایەن Zeev Suraski جارێکی تر سەر لەنوێ نووسرایەوە کە ئەمجارە بووە وەشانێکی زۆر بەھێزی PHP ـــکە PHP 3.0 ــبووکە بەوەشانی فەرمی دادەنرا، گرنگی ئەم وەشانەش بێ لە گۆڕین و بەھێزتر کردنی کۆدەکان , گۆڕینی ناوی PHP ـبوو کە لەو کاتەدا بەبێ FI ـوەشێندرا , PHP بوو بە کورتکراوە (PHP: Hypertext Preprocessor) شایەنی باسە ئەم وەشانە لە ساڵی ١٩٩٨ دەرچوو پاش ٩ مانگ تاقیکردنەوە. ھەر لەھەمان ساڵدا پاش دەرچوونی فەرمی PHP 3.0 , ھەردوو Zeev Suraski و Andi Gutmans ھەستان بە دووبارە نووسینەوەی بنەماو کۆدە گرانەکانی PHP تا وای لێبێت PHP ــزمانێکی بەربڵاوبێت لەڕووی بەکاربردنەوە. ئەو بزوێنەرەی کە دوای دووبارە نووسینەوەی PHP دەرکەوت Zend Engine ــبوو شایەنی باسە Zend لە پیتەکانی یەکەمی ناوی گەشەپێدەرەکانییەوەوەرگیراوە، پاشان لەساڵی ١٩٩٩ ئەمیش وەک بزوێنەرێکی سەرکەوتوو بە فەرمی بانگەوازی بۆکرا! لەساڵی ٢٠٠٠ ــدا PHP 4.0 ـدەرچوو کە ئەم وەشانە تەواو پشتبەستوو بوو بە بزوێنەری Zend , لەم وەشانەدا گەلێک تایبەتمەندی بۆ PHP زۆرکرابوو وەک پاڵپشتکردنێکی باشتری Server و شەکرۆکەی نایاب (Session) و باشترکردنی بواری پارێزگاری. لەگرنگترین ھۆکارەکانی سەرکەوتنی PHP ـئەوەیە کە سەرچاوەکراوەیە.

ئامرازەکان[دەستکاری]

روونکردنەوەی ئەم ئامرازانە

Cross Platforms[دەستکاری]

ئەم زاراوەیە کە بەزمانی PHP کار دەکات، توانای کارکردنی ھەیە لەسەر زیاتر لە سیستەمێکی کار کردن، بۆ نموونە ئەتوانێت کاری پێبکرێت لەسەر سیستەمی لینوکس و ئەشتوانێت کاری پێبکرێت لەسەر سیستەمی ویندۆز بە شێوەیەکی زۆر نایاب.

Embedded HTML[دەستکاری]

ئەم فایلە کاردەکات لەسەر ئەو پرۆگرامۆکانی بەھۆی [HTML] و PHP بەڕێوە دەچن.

Server Side[دەستکاری]

کارپێکەری فایلەکانی PHP ــە لەسەر ڕاژەکانی وێبدا، پاڵپشتی زمانی PHP دەکات، کارپێکەری ئەم ئامڕازە پێویستە یەک سیستەمی بەکارھێنەری ھەبێت لە کۆمپیوتەرەکەیدا بۆ ئەوەی بەتەواوی لە زمانەکە یەکبگرن.

زمانەکانی سکرێپتکردن[دەستکاری]

ئەم زاراوەیە بەمانای ئەوە دێت کە، زمانی PHP بەکاردێت بۆ دروست کردنی پەڕەکانی وێب یان چاککردن یاخود پەرەپێدانی پرۆگرامۆکەکانی وێب. لە ڕاستیدا لەکاتی کردنەوەی وێب گەڕەکاندا وەک ئینتەرنێت ئێکسپلۆر یان ئۆپێرا مینی یان ئەڤانت شەرت نیە ئەو وێبگەڕانە پاڵپشتی زمانەکە بکەن (PHP) ئەمەش دڵنیامان دەکاتەوە لە نەبونی یاکلای وئاژاوە لە نێوان کۆمپانیای وێبگەڕەکاندا (گەر ئێکسپۆلر یان ھەر وێبگەڕێکی تر پاڵپشتی بکردایە ئەوا وێبگەڕیکەی تر پاڵپشتی لێنەئەکرد و ئەوەش ئەبوە ھۆی جیاوازی بون لە وێبەکاندا و دابەش بونی بە چەند یەکەیەکی جیاواز و ئاڵۆزدا) بە کورتی کاتێک بەستەرێک دەکەیتەوە بۆ نموونە https://web.archive.org/web/20130403013938/http://www.webchin.org/Meko/index.PHP لەوێدا تۆ داوای زمان و پەڕەی PHP ئەکەیت نەوەک ئامڕازێک یان جافا سکرپێتیک کە تایبەت بێ بەیەک وێبگەڕ، ئەمەش وا دەکات زمانی PHP سەربەخۆ کارەکانی بکات و لەگەڵ کۆمپانیاکاندا یەک نەگەرێت، ھەر ئەمەشە بوەتە ھۆی زیاتر بەھێز کردنی زمانەکە.

بۆ PHP بەکار ئەھێنیت؟[دەستکاری]

یەکەم / بەھۆی یەک گرتن لەگەڵ پەڕەکانی وێبدا

یەکێک پرسیارت لێئەکات و ئەڵێت، چۆن سود لە زمانی PHP وەردەگریت کە چی زمانەکانی تر زۆر بەکار ناھێنیت؟ تۆش ئەڵێیت ڕاستە زمانی html بۆ دروست کردنی وێــب سەرکەوتووە، بەڵام ئەمە بۆ کارێکی سەربەخۆی ئەبێت (دوور لە بەشداری کردنی خەڵک) یان تاکەکەسی، گەر بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ بیڵێین (تەنھا چەند پەڕەیەکی ئاسان و کورت، ئەمەش ئەبێتە ھۆی زو بێزار کردنی خاوەن وێب و سەردانکەران) بەڵام گەر بتەوێت ڕۆژانە ماڵپەڕەکەت نوێ ببێتەوە بۆ نموونە ناردنی ھەواڵی نوێ و پشتگیری کردنی ئامڕازەکانی گەڕانی ماڵپەڕە بەناوبانگەکان، بەبێ دەستاکری کردنی پەڕەی پرۆگرامۆکەکە و خۆ ماندو کردن، یان ئەتەوێت بزانیت ڕای سەردانکەرانی ماڵپەڕەکەت چۆنەو چۆن نیە یان بتەوێت ماڵپەڕەکەت بۆ فرۆشتن و کڕینی کاڵا بەکاربێنیت، ئەوا پێویستت بە زمانیPHP ئەبێت، کە زمانیhtml ئەو کارە فراوانەی پێ ناکرێت.

دووەم / بەخۆڕاییە: زمانی PHP بەبێ ھیچ بەرامبەرێکە (خۆڕاییە) پێویست بە ھیچ ڕێپێدانێک ناکات و بەردەوام لەکار کردن دایە بەبێ وەستان وە لە زمانی ASP ناچێت لەم بارانەوە.

سێیەم /پاڵپشتکردنی لەلایەن زۆرێک لە ڕاژەکارەکان: زۆرێک لە ماڵپەڕەکان ھەن کە پاڵپشت لەم زمانە ئەکەن (PHP) کە ھەیانە بە خۆڕاین و ھەشیانە بە نرخێکی کەم کاردەکەن بۆ خاوەن وێبەکان.

چوارەم / ئاسان یەک گرتنی لەگەڵ بنکەی دراوە (داتابەیس) دا: لەگەڵ ئەوەی کۆمپانیای مایکرۆسۆفت زمانی ASP وا لێکرد کە لەگەڵ پرۆگرامۆکەکانیدا یەک بگ بەشێوەیەکی ھەمیشەیی، بەڵام زمانی PHP لەگەڵ زۆربەی بنکەی دراوەکاندا پاڵپشتی لێدەکرێت، ئەمانەش چەن بنکەیەکی دراوە کە پاڵپشتی زمانی PHP دەکات:

-Adabas -dBase -Empress -FilePro -Informix -InterBase -mSQL -MySQL -Oracle -PostgreSQL -Solid Sybase -Velocis -some UNIX distributions' dbm -any database that supports ODBC (Open Data Base Connectivity.

ASP لەسەر زمانی زمانی ڤیژواڵ بەیسک بنچینەی گرتوە، پاش ھاتنی دۆت نێت و پەیدابوونی c# کە ASP.Net ھاتەکایەوە، زمانی C# یش بوو بە کۆڵەکەیەکی تر بۆی، PHP لە زمانی C دروست بووە، ASP پێویستی بە ڕاژەکاری IIS یان PWs ھەیە و بەزەحمەت لە سیستەمی لینوکسدا دەخرێتەگەڕ، بەڵام PHP بەھۆی ڕاژەکاری ئەپاچی ئەپاچی کەلەسەر سیستەمە جۆراوجۆراکان کاردەکات، ئەو کێشەیەی نییە.

گۆڕینی سکریپتەکان (لە ASP بۆ PHP و بەپێچەوانەوە)[دەستکاری]

لەڕێگەی ئامراز و بەرنامەی تایبەتییەوە،[١] سەرھێڵیش ماڵپەر ھەن کە ئەم کارە پێشکەش دەکەن بۆ نموونە Convert PHP to ASP.

پەراوێزەکان[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. مەکۆکانی وێبچن / زانیاری لەسەر ھەندێک لەزمانەکانی وێب داڕشتن
  2. مەکۆکانی وێبچن / زمانی PHP بناسە
  3. ویکی PHP لە چاوگ
  4. ویکی PHP لە زانستپەروەرانی کورد