بۆ ناوەڕۆک بازبدە

واڵتەر بادە

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
واڵتەر بادە (١٨٩٣-١٩٦٠)، تابلۆیەکی یادگاری بۆ یەکێک لە ئیلهامبەخشترین ئەستێرەناس و فیزیازانەکانی فەلەکناسی کە لە ساڵی ٢٠٠٧دا بە بینای قوتابخانەکە (ئێستا مۆزەخانەی ئاگرکوژێنەوەی گوندەکە) لە شوێنی لەدایکبوونی خۆی شرۆتینگهاوسن، بەشێک لە پرێوسش ئۆلدێندۆرف، ئەڵمانیا، لکێنراوە.

ویلهێلم هاینریچ واڵتەر بادە (بە ئینگلیزی : Wilhelm Heinrich Walter Baade ) (لە دایک بووی ٢٤ی ئازاری ١٨٩٣ - ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٦٠ کۆچی دوایی) فەلەکناسی ئەڵمانی بووە و لە ساڵی ١٩٣١ تا ١٩٥٩ لە ئەمریکا کاری کردووە.

ژیاننامە[دەستکاری]

کوڕی مامۆستا بەعدە لە ساڵی ١٩١٢ خوێندنی تەواو کردووە. پاشان هەر یەک لە بابەتەکانی بیرکاری و فیزیا و فەلەکناسی لە زانکۆکانی مونستەر و گۆتینگن خوێندوویەتی و تەواوی کردووە. دوای وەرگرتنی تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩١٩، بادە لە ساڵی ١٩١٩ تا ١٩٣١ لە ڕوانگەی هامبۆرگ لە بێرگدۆرف کاری کردووە [١] لەوێ لە ساڵی ١٩٢٠ هەسارۆکەی ٩٤٤ هیدالگۆی دۆزیەوە، کە یەکەم هەسارۆکە بوو کە ئێستا پێی دەوترێت سەنتاور کە خولگەی هەسارە زەبەلاحە گازییەکان دەبڕن.

لە ساڵی ١٩٣١ تا ١٩٥٨ لە ڕوانگەی ماونت ویلسۆن کاری کردووە [٢] لەوێ، لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا ، ئەو سوودی لە بارودۆخی ڕەشبوونەوەی کاتی جەنگ وەرگرت (کە پیسبوونی ڕووناکی کەمکردەوە ), بۆ چارەسەرکردنی ئەستێرەکان لە ناوەندی گالاکسی ئەندرۆمێدا بۆ یەکەمجار. ئەم تێبینیانە وای لێکرد کە " دانیشتوانی " جیاواز بۆ ئەستێرەکان ( دانیشتوانی یەکەم و دانیشتوانی دووەم ) پێناسە بکات. هەمان تێبینییەکان وای لێکرد کە بزانێت کە دوو جۆر ئەستێرەی گۆڕاوی سیفاید هەیە. بە کەڵک وەرگرتن لەم دۆزینەوە قەبارەی گەردوونی ناسراوی دووبارە حیساب کردەوە، دوو هێندەکردنی حیساباتی پێشووی [٣] هابل کە لە ساڵی [٤] دا کردبووی [٥] ئەم دۆزینەوەکەی بە سەرسوڕمانییەکی بەرچاو لە کۆبوونەوەی یەکێتی فەلەکی نێودەوڵەتی لە ساڵی ١٩٥٢ لە ڕۆما ڕاگەیاند.

لەگەڵ فریتز زویکی, نوێبوونەوەی مەزن وەک پۆلێکی نوێی تەنەکانی فەلەکی دەستنیشان کرد. [٦] [٧] هەروەها زویکی و ئەو پێشنیاری بوونی ئەستێرەی نیوتڕۆنیان کرد و پێشنیاریان کرد کە ڕەنگە بە هۆکاری سوپەرنۆڤاکان ئەستێرەی نیوترۆنی دروست بکەن. [٨]

لە ساڵی ١٩٥٢ەوە، ئەو و ڕودۆڵف مینکۆڤسکی هاوتا بیناییەکانی سەرچاوە ڕادیۆییە جیاوازەکانیان دەستنیشان کرد، [٩] لەنێویاندا سیگنوس ئەی . ئەو 10 ئەستێرە بچووکی دۆزیەوە, لەنێویاندا 944 هیدالگۆ, کە ماوەی خولگەی درێژخایەنی هەیە (لە ڕاستیدا یەکەم سەنتۆرە کە تا ئێستا دۆزرایەوە، هەرچەندە تا ساڵی 1977 وەک چینێکی داینامیکی جیاواز نەناسرانەوە)؛ پۆلی ئەپۆلۆ ساڵی ١٥٦٦ ئیکارۆس کە دەوروبەری نزیکترە لە عەطارد ؛ و جۆری ئەمۆر 1036 Ganymed .

ڕێزلێنان[دەستکاری]

گەڕەستێرۆچکە کە دۆزراونەتەوە: ١٠ 
930 وێستفالیا ١٠ی ئازاری ١٩٢٠
934 تورینجیا ١٥ی ئابی ١٩٢٠
944 هیدالگۆ ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٠
966 موسکی ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٢١
967 هێلیۆناپ ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٢١
1036 گانیمێد ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤
1103 سیکۆیا ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٢٨
١٥٦٦ ئیکاروس ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٤٩
5656 ئۆڵدفیڵد ٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٠
7448 پۆلات ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٤٨

خەڵاتەکان

  • ئەندامێتی بیانی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا (١٩٥٣) [١٠]
  • ئەندامی هەڵبژێردراوی کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی (١٩٥٣). [١١]
  • مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی (١٩٥٤)
  • مەدالیای بروس (١٩٥٥)
  • هێنری نۆریس ڕوسیل وانەبێژی کۆمەڵەی فەلەکناسی ئەمریکی (١٩٥٨)

ناوی لێنراوە

  • ئەستێرەی بچووک ١٥٠١ Baade
  • کانیاوی بادە لەسەر مانگ
  • Vallis Baade, دۆڵی (دۆڵی) لەسەر مانگ
  • یەکێک لە دوو تەلەسکۆپی ماگیلان
  • ئەستێرە بچووکەکە 966 Muschi, بە ناوی نازناوی هاوسەرەکەیەوە
  • پەنجەرەی Baade, ناوچەیەکی چاودێری کە لە ساڵانی چلەکاندا دەستنیشانی کرد کە تاڕادەیەک دوور لە تۆز و خۆڵ کە دیمەنێکی ناوەندی گەلەئەستێرەیی لە کەوان دەخاتە ڕوو
  • ئەستێرەی بادە کە ئێستا بە پەلساری قەرقەوش ناسراوە، بۆ یەکەمجار لەلایەن ئەوەوە ناسێندرا کە پەیوەندی ڕاستەوخۆی بە سحری قەرقەوشەوە هەیە.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Osterbrock, D. E. (Sep 2002). "Walter Baade, Dynamical Astronomer at Goettingen, Hamburg, Mount Wilson, and Palomar Observatories". AAS/Division of Dynamical Astronomy Meeting #33. Harvard Univ. 33: 10.03. Bibcode:2002DDA....33.1003O.
  2. ^ "1955 Brude Medalist". Sonoma State University. Retrieved 4 March 2016. ٢١ی شوباتی ٢٠١٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
  3. ^ Baade W (1944) The resolution of Messier 32, NGC 205, and the central region of the Andromeda nebula. ApJ 100 137-146
  4. ^ Baade W (1956) The period-luminosity relation of the Cepheids. PASP 68 5-16
  5. ^ Allen, Nick. "Section 2: The Great Debate and the Great Mistake: Shapley, Hubble, Baade". The Cepheid Distance Scale: A History. Archived from the original on December 10, 2007. ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
  6. ^ W. Baade, F. Zwicky, 1934, "On Super-Novae". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 254-259.
  7. ^ Donald E. Osterbrock, Walter Baade – A Life in Astrophysics, Princeton und Oxford: Princeton University Press 2001. ISBN 0-691-04936-X.
  8. ^ Osterbrock, D. E. (2001). "Who Really Coined the Word Supernova? Who First Predicted Neutron Stars?". Bulletin of the American Astronomical Society. 33: 1330. Bibcode:2001AAS...199.1501O.
  9. ^ Baade, W. and Minkowski, R., 1954. Identification of the Radio Sources in Cassiopeia, Cygnus A, and Puppis A. Astrophysical Journal, Vol. 119, p. 206-214 (January 1954) ADS: 1954ApJ...119..206B
  10. ^ "Walter H.W. Baade (1893 - 1960)". Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences. Retrieved 26 January 2016.
  11. ^ "APS Member History". search.amphilsoc.org. Retrieved 2023-02-06.

بەستەری دەرەکی[دەستکاری]