بۆ ناوەڕۆک بازبدە

مۆسیقای یارسان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
لێدانی تەموورە لە ڕێوڕەسمی جەمی یارسان

مۆسیقای یارسان یان مۆسیقای یاری بە شێوەی مۆسیقایەک دەگۆترێت کە لەنێوان خەڵکی یارسان باوە و لە دابونەریتی ئایینی ئەو گەلە لە جەمخانەکان بەکاردەھێنرێت. ھەر مۆسیقایەک کە خەڵکی یارسان لە دەرەوەی جەمخانە لە جێژنەکان و ڕێوڕەسمەکان دەژەنێت مۆسیقای یارسان نییە و مۆسیقای یارسان مۆسیقایەکی ئایینییە و ئەم دوو شێوەی مۆسیقایە جیاوازن. ئامێری سەرەکیی مۆسیقای یارسان تەموورەیە.

تەموورە[دەستکاری]

ئامێری سەرەکیی مۆسیقای یارسان ئێستاکە تەموورەیە، بەڵام بەپێی کتێبی سەرەنجام لە ڕابردوودا ئامێرەکانێکی دیکەش لە مۆسیقای یارسان بە کار ھێنراوە.

مەقامەکانی تەموورە[دەستکاری]

ھەندێک لە مەقامەکانی تەموورە بریتین لە:[١]

  • ئیمانم یار
  • ئەڵوەن (مەقام)
  • باریە
  • باوە نائووسی و باوە جەلیلی
  • بیان وە یاری
  • بەلیھا
  • تاڵەسواران
  • تەرز ڕووسەم
  • تەرز یاری
  • تەنەمیری
  • جەم نیان دووسان ئەو یانە
  • حەق حەق و ھوو ھوو
  • حەقەن حەقەن
  • خاس بەژەنە
  • خواجای غوڵامان
  • خیاڵە مەسە
  • داو نە کۊرەی کەوسەر وەردەن تاو
  • دو واڵە (مەقام)
  • دەسی وێت وەلە
  • سائیل ئەی سائیل
  • سارووخانی
  • سوڵتان دینە
  • سەحەری (مەقام)
  • سەر خێوی
  • سەرتەرز
  • سەی خامووشی
  • سەید محەمەد بەڕەو دیوانی
  • شاخوەشینی
  • شێخ ئەمیری
  • عابدینە
  • عاڵی گورز ویش
  • عەلی عەلی
  • عەلی عەلی ھوو
  • غەریبی
  • فانی فانی وەن
  • قەتار (مەقام)
  • لامی لامی
  • لاو ھەی لاو
  • مەجنوونی (مەقام)
  • ھانا فەریایڕەس داو
  • ھاھا
  • ھجرانی (مەقام)
  • ھوو ھوو یار
  • ھەروا بووگە و ھەروا دەبێ
  • ھەی ئیمانم یار
  • ھەی دووس
  • ھەی دەیار دەیار
  • ھەی لاوە
  • ھەی گیان ھەی گیان
  • پا وە مووری
  • پێشڕەوی پردیوەر
  • چلتەن چلانان
  • ڕەژیان داڵاھوو
  • گلوە دەرە
  • گوڵ وە خاک
  • یار داو
  • یار دیدەکانی بنیامین پیرە
  • یار دیدەکانی شا مەیوو
  • یار دیدەکانی چۊ وەشەن یار مەیوو
  • یاران جەم نیان
  • یاران وە باتن

ئامێرەکانی دیکە[دەستکاری]

تەموورە کە لە ئایینی یاری ئامێرێکی پێرۆزە.

لە سەرەنجام ناوی ٦٥ ئامێر ھاتووە کە ئامێرەکانی ناوچەی کوردستان بوونە:
١- تەموورە، ٢- عوود، ٣- ڕۆباب، ٤- قیتار، ٥- سۆرنا، ٦- ناقووس، ٧- مۆکەش (کەمانچە)، ٨- تار، ٩- سەنتوور، ١٠- چەنگ، ١١- نای، ١٢- دەھۆڵ (دۆڵ یان دێوەڵ)، ١٣- دۆکمە، ١٤- نەفیر، ١٥- بلیول (بلوور)، ١٦- شەیپوور، ١٧- قامقۆر، ١٨- قانوون، ١٩- شۆتان، ٢٠- زمار، ٢١- شمشاڵ، ٢٢- مۆھرە، ٢٣- تەپڵ، ٢٤- دەف، ٢٥- سەنقەرە، ٢٦- قەرنا (قەرەنەی)، ٢٧- سوورژەن، ٢٨- جەبار، ٢٩- قووقوو، ٣٠- سەمتوور، ٣١- کەوڕەنگ، ٣٢- زیل، ٣٣- بۆرەک، ٣٤- دەمار، ٣٥- پۆرەنگ، ٣٦- دۆمبەک، ٣٧- مۆسیقار، ٣٨- چەقوانە، ٣٩- ئاواز، ٤٠- قیژەک، ٤١- سیتار، ٤٢- قوپوز، ٤٣- تاس، ٤٤- کەرنا، ٤٥- دووزەلە، ٤٦- دووتەپڵە، ٤٧- تۆتەک، ٤٨- زەنگ، ٤٩- شاخ نەفیر، ٥٠- ڕوود، ٥١- باڵەبان، ٥٢- کینارە، ٥٣- سەفیر، ٥٤- دایرە، ٥٥- مزمار، ٥٦- گاودۆم، ٥٧- چەغانە، ٥٨- چارپار، ٥٩- تیریاڵ، ٦٠- کووس، ٦١- شانە، ٦٢- ئەرغەنوون، ٦٣- گیرە، ٦٤- قەمتوور، ٦٥- ڕەقاز.[٢]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ دفترچە آلبوم موسیقی نواحی ایران: موسیقی کوردی، مقامات تنبور، روایت، تنبور و آواز: علی اکبر مرادی، تھران: مؤسسۀ فرھنگی-ھنری ماھور، ١٣٨٧؛ پ ٢١٧-٢١٨.
  2. ^ طاھری، طیب. تاریخ و فلسفۀ سرانجام: شرحی بر اعتقادات و نحلەھای فکری در کردستان، و فرھنگ یارسان، ھەولێر: دەزگای توێژینەوە و بڵاوکردنەوەی موکریانی، ٢٠٠٩؛ پ ٢١٧-٢١٨.