زەین

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
نەخشەیەکی فرێنۆلۆژیکاڵ لە مێشک. فرێنۆلۆژی (کەللەسەرناسی) یەکێ لە ئەوەڵین ھەوڵەکانی مرۆڤە بۆ پێکەوەگرێدانی کارکردەکانی زەین و بەشەکانی مێشک.

زەین، لە مانا بەربڵاوەکەیدا، بریتییە لە گشت دیاردەگەلی سەر بە ڕەوانناسی و ھێزی تێگەیشتن لە بوونەوەرێکی زیندوودا، واتە سەرجەم سیستمە ئاکاری و ھەستی و ئیدراکی و مەعریفەتییەکانی. بە زمانێکی تر، زەین تەڤاھییەکی ڕێکخراوە لە پرۆسە ڕەوانییەکان و ئەو پێکھێنە مەعریفەتی و کارکردی و پێکھاتەیییانەی پرۆسەکان پشتی پێ ئەبەستن. بەڵام، زاراوەکە مانایەکی بەرتەسکیشی ھەیە کە تەنیا چالاکیگەلی سەر بە مەعریفەت و ناسیاری وەکوو پێزانین و بیرکردنەوە و فێربوون و وەیادھێنانەوە و چارەسەریی پرس و زمان لە خۆ ئەگرێت.[١]

توانایییە زەینییەکان[دەستکاری]

مەبەست لە توانایییە زەینییەکان (Mental faculties) کارکردە جۆراوجۆرەکانی زەینە، یا ئەو کارانەی زەین ئەتوانێ بیکا.

  • تێفکرین یەکێ لە کارەکانی زەینە کە ڕێگە ئەدات ئینسان شتەکانی ناو ئەم دنیایە بۆ خۆی مەعنادار بکاتەوە و لیان تێ بگات و، بە جۆرێ لێکیان بداتەوە کە لەگەڵ پێداویستییەکان و داخوازەکان و ئامانجەکانیدا زۆرتر ڕێک بکەون.
  • وەبیرسپاردن و وەبیرھێنانەوە یەکێکی تر لە توانایییەکانی زەینە کە بریتییە لە ھەڵگرتن و پاراستنی زانیارییەکان و ئەزموونەکانی بەرسەرداھاتوو و، دواتر بانگھێشت و ھێنانەوەیان لە کاتی پێویستدا.
  • خەیاڵکردن بە مانای وەبەرھێنان یا دروستکردنی وێنە و ئایدیا و جێی نوێ و تازەیە لە ناو زەیندا.
  • ھۆش واتە دەرککردنی پێوەندیی نێوان خۆ و دەوروبەر.

ناوەرۆکە زەینییەکان[دەستکاری]

ناوەرۆکە زەینییەکان (Mental contents) ئەو بابەتانەن کە بڕوا وایە لە «ناو» زەیندا بن و پرۆسە و لێھاتووییەکانی زەین شێوەیان پێ ببەخشن و دەساژۆیان بکەن و کایەیان لەگەڵا بکەن. ھزر، چەمک، بیرەوەری، باوەڕ  و ھەروەھا کۆی ئەو شتانەی ھەستیان پێ ئەکرێ یا نیەتیان لێ ئەکرێ چەن نموونەیەکن لەو چەشنە بابەتانە.[٢][٣]

سەرچاوەکان[دەستکاری]