زەین

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
ھزر
RobertFuddBewusstsein17Jh.png
لقیشتی دەرھەست
Studied bycognitive neuroscience
Opposite ofڕه‌فتاری زگماكی
نەخشەیەکی فرێنۆلۆژیکاڵ لە مێشک. فرێنۆلۆژی (کەللەسەرناسی) یەکێ لە ئەوەڵین ھەوڵەکانی مرۆڤە بۆ پێکەوەگرێدانی کارکردەکانی زەین و بەشەکانی مێشک.

زەین لە مانا بەربڵاوەکەیدا، بریتییە لە گشت دیاردەگەلی سەر بە ڕەوانناسی و ھێزی تێگەیشتن لە بوونەوەرێکی زیندوودا، واتە سەرجەم سیستمە ئاکاری و ھەستی و ئیدراکی و مەعریفەتییەکانی. بە زمانێکی تر، زەین تەڤاھییەکی ڕێکخراوە لە پرۆسە ڕەوانییەکان و ئەو پێکھێنە مەعریفەتی و کارکردی و پێکھاتەیییانەی پرۆسەکان پشتی پێ ئەبەستن. بەڵام، زاراوەکە مانایەکی بەرتەسکیشی ھەیە کە تەنیا چالاکیگەلی سەر بە مەعریفەت و ناسیاری وەکوو پێزانین و بیرکردنەوە و فێربوون و وەیادھێنانەوە و چارەسەریی پرس و زمان لە خۆ ئەگرێت.[١]

توانایییە زەینییەکان[دەستکاری]

مەبەست لە توانایییە زەینییەکان (Mental faculties) کارکردە جۆراوجۆرەکانی زەینە، یا ئەو کارانەی زەین ئەتوانێ بیکا.

  • تێفکرین یەکێ لە کارەکانی زەینە کە ڕێگە ئەدات ئینسان شتەکانی ناو ئەم دنیایە بۆ خۆی مەعنادار بکاتەوە و لیان تێ بگات و، بە جۆرێ لێکیان بداتەوە کە لەگەڵ پێداویستییەکان و داخوازەکان و ئامانجەکانیدا زۆرتر ڕێک بکەون.
  • وەبیرسپاردن و وەبیرھێنانەوە یەکێکی تر لە توانایییەکانی زەینە کە بریتییە لە ھەڵگرتن و پاراستنی زانیارییەکان و ئەزموونەکانی بەرسەرداھاتوو و، دواتر بانگھێشت و ھێنانەوەیان لە کاتی پێویستدا.
  • خەیاڵکردن بە مانای وەبەرھێنان یا دروستکردنی وێنە و ئایدیا و جێی نوێ و تازەیە لە ناو زەیندا.
  • ھۆش واتە دەرککردنی پێوەندیی نێوان خۆ و دەوروبەر.

ناوەرۆکە زەینییەکان[دەستکاری]

ناوەرۆکە زەینییەکان (Mental contents) ئەو بابەتانەن کە بڕوا وایە لە «ناو» زەیندا بن و پرۆسە و لێھاتووییەکانی زەین شێوەیان پێ ببەخشن و دەساژۆیان بکەن و کایەیان لەگەڵا بکەن. ھزر، چەمک، بیرەوەری، باوەڕ  و ھەروەھا کۆی ئەو شتانەی ھەستیان پێ ئەکرێ یا نیەتیان لێ ئەکرێ چەن نموونەیەکن لەو چەشنە بابەتانە.[٢][٣]

سەرچاوەکان[دەستکاری]