ئەم وتارە ھەتیوە. بە زیادکردنی بەستەرێک لە وتارێکی پەیوەندیدارەوە یارمەتی بدە

شۆڕشەکانی ١٨٤٨

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

مانگی ئازاری ساڵی ١٨٤٨ نەھاتبوو تەوژمی شۆرشی نەتەوایەتی ھەموو لایەکی ئیتاڵیای گرتەوە لەمیلانۆ دەستیپێکرد. شۆڕشگێران لێرەوە دوای چەند شەڕێک کەچەند رۆژێکی خایاند توانیان لەشکری نەمسا بەسەرکردایەتی (رادەتسکی) بشکێنن کەئەوکات شاری میلانۆ لەژێر دەستی نەمسابوو. شۆرشگێڕان توانیان شارەکە ئازاد بکەن. ئیدی لەدوای ئەوە ئاگری شۆڕش ناوچەکانی لۆمباردیا و بوندقییەی گرتەوە. (شاڕل ئەلبرتی) پادشای سەردینیا بانگی شەڕیدا لەدژی نەمسا و سوپاکەی بۆیارمەتی دانی شۆرشگێران نارد. لەمانگی مایس و حوزەیراندا ئیتاڵیا ئەوەندەی نەمابوو کە یەکێتی و سەربەخۆیی بەدەست بھێنێت بەڵام لەوکاتەدا سوپای نەمسا ھێز و توانای خۆی کۆکردەوە و بەسەرکردایەتی رادەتسکی سەرکەوتنێکی باشی بەسەر سوپای شاڕڵ ئەلبرتدا لەشەڕی کەستۆزا کەلە ٢٥تەمموزی١٨٤٨ بەرێوەچوو بەدەستھێنا. سوپای شاڕل ئەلبرت لەشەڕی نۆڤارا کەلە ٢٣ئازاری١٨٤٩ ئەنجامدرا بەتەواوەتی شکا. لەوکاتەدا شاڕل ئەلبرت لەسەر تەخت ھاتە خوار و بۆ کوڕەکەی (ڤکتۆر ئەمانوێلی دووەم) جێھێشت. ئەوەندەی پێنەچوو نەمسا ناوچەی باکووری ئیتاڵیای گرتەوە. ناوچەکانی یەک لەدوای یەک کۆنتڕۆڵ دەکردەوە ئیدی شۆرش کەرت کەرت بوو ئیتاڵیا گەڕایەوە باری پێشووی.

شۆڕشی ساڵی١٨٤٨ لەئەڵمانیا[دەستکاری]

ھەرکە لەئەڵمانیا دەنگ و باسی شۆڕشی پاریس و سەرکەوتنەکەی بڵاوبۆوە ئیدی ئازادیخوازان لەئەڵمانیا کەوتنە خۆ داوای ئازادی و یەکێتی نەتەوایەتیان دەکرد. لەمایسی١٨٤٨دا لەفرانکفۆرت کۆبونەوەیەک بەسترا کەتێیدا نوێنەری ھەموو نیمچە دەوڵەتەکانی ئەڵمانیا تێیدا بەژداربوون. مەبەستیان دانانی دەستورێک بوو بۆشانشینی ئەڵمانیای یەکگرتوو لەژێرسایەی رژێمی پاشایەتی. تاجیان پێشکەش بە (فریدریک ولیەمی چوارەم) کرد تا ببێتە پاشای ئەم یەکێتیە. لەوکاتەدا شۆرشی ئازادیخوازان لەئەڵمانیا دامرکایەوە. ھۆی ئەم دامرکانەوەیەش بۆئەوەبوو کەژمارەی شۆرشگێران کەمبوو و خەڵکیش زۆر لەگەڵیان نەبوو.

شۆرشی ساڵی١٨٤٨ لەنەمسا[دەستکاری]

موتەرنیخ نەیتوانی پەرەسەندنی بیروباوەڕی ئازادیخوازانە لەپایتەختی ئیمپراتۆری نەمسا کەقەڵای سیاسەتە کۆنە پەرستیەکەی بوو بوەستێنێت چونکە ھەرکە دەنگوباسی شۆرش لە پاریس و ئیتاڵیا گەیشتە ئەم پایتەختە ئازادخوازەکان لەمانگی ئازاری ساڵی ١٨٤٨ شۆرشێکیان لەدژی رژێمی کۆنەکە بەرپاکرد بووە ھۆی وازھێنانی موتەرنیخ و راکردنی بۆ بەریتانیا. ئەوکاتە ئیمپراتۆر فەردیناندی یەکەم ئیمپراتۆری نەمسا بەناچاری داواکانی شۆرشگێرەکانی پەسندکرد و چاودێری لەسەر رۆژنامە لابرد و پەیمانیدا دەستورێک بۆ دەوڵەت دابنێت.

شۆرشی ١٨٤٨ لە چیکۆسلۆڤاکیا و مەجەر[دەستکاری]

چیکۆسلۆڤاکیەکان شۆرشێکیان لەدژی نەمسا بەرپاکرد بەئامانجی رزگاربونیان لە چنگی نەمسا و بۆخۆیان حکومەتی نەتەوەیی دابمەزرێنن لەحوزەیرانی ١٨٤٨ کۆنگرەیەک لەشاری پراغ بەسترا بۆلێکۆڵینەوە لەدامەزرندنی حکومەتێکی سەربەخۆ بۆ چیکۆسلۆڤاکیەکان. بەڵام لەوکاتە سەرکردەیەکی نەمسا بەناوی (ڤندشگراتز) توانی بەخێرایی بەسەر ئەم بزوتنەوە شۆرشگێرە زاڵبێ و سەرکوتیان بکات. بەڵام لەوکاتەدا لەبولگاریا بزوتنەوەیەکی گەورەی شۆرشگێری پەیدابوو. ھەموو مەجەریەکان لەدەوری سەرکردەکەیان (لویس کۆشۆت) کۆبونەوە. حکومەتێکی نەتەوایەتی سەربەخۆیان دامەزراند. بەڵام لەوکاتەدا ڤندشگرتز بەخۆی و سوپایەکەوە لەتشرینی یەکەمی ١٨٤٨ بۆ لەناوبردنی ئەوحکومەتە ئازادیخوازە رۆیشت دوای شەڕێکی چەند رۆژی توانی شارەکە بگرێتەوە و شۆرشەکە سەرکوت بکات.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

کتێبی پۆلی ١١ وێژەیی