سیستمی دژە قفڵبوونی ڕاگرتن (ئیستۆپ)

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
هێمای سیستمی دژە قفڵبوونی ڕاگرتن

سیستمی دژە قفڵبوونی ڕاگرتن (ئینگلیزی Anti-lock Braking System) یاخوود ھەندێک جار پێی دەوترێت سیستمی دژە خلیسکاندنی ڕاگرتن، سیستمێکی دڵنیایی ئۆتۆمبێلە کە ھەووڵدەدات تایەی خولاوە لە قفڵ بوون یاخود لە خلیسکاندن (خشاندن) بپارێزێت.

لە کاتی ئیستۆپ کردن سیستمی دژە قفڵبوونی ڕاگرتن کۆنترۆڵی ئۆتۆمبێل زیاد دەکات و ماوەی راگرتنەوە کەمدەکات؛ ئەمە لە سەر روویەکی وشک یا خلیسکاویدا؛ بەڵام لەسەر ڕوویەکی بەفراوی یا قیرنەکراودا ماوای راگرتنەوەکە زیاتر دەبێت بەڵام کۆنترۆل کردنێکی زیاتر.

یەکێکی تر لە سوودە نموونەیەکانی سیستمی دژە قفڵبوونی ڕاگرتن ئەوەیە ؛ ئەگەر ئۆتۆمبێلێک لەسەر شەقامێک بروا کە لایەکی تەڕبێت و لایەکی ووشک ، سیستمەکە بە شێوازێکی ئۆتۆماتیکی لەسەر لا تەرەکە کاردەکات بۆ پاراستنی ئۆتۆمبێلەکە بە جێگیری و ڕوونەدانی خلیسکاندن .

ئەم سیستمە لە بەرھەمھێنانی ئۆتۆمبێلدا پێشکەوتنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی بە شیوەیەک کە تەنھا دژی قفلبوون نەبێ بەڵکو وای لێکرا کە بەشێوەیەکی ئەلیکترۆنی ھێزی ئیستۆپکردن کۆنترۆڵ بکرێت لەنێوان تایەی پێشەوە و دواوە (کە ناوبانگترینیان سیستمی ئەلیکترۆنی جیگیرکردن ە کە بە ئینگلیزی پێی دەوترێت Electronic Stability Control (ESC)).

لەکاتی هەبوونی هەر کێشەیەک لەم سیستمە; هێمای سیستمی دژە قفڵبوونی ڕاگرتن ABS بە ڕەنگی پرتەقاڵی لەسەر داشبۆردی ئۆتۆمبیلەکە دەردەچێت .

مێژوو[دەستکاری]

سەرەتای بیرۆکە نوێیەکەی سیستمی دژە قفڵبوونی ڕاگرتن دەگەرێتەوە بۆ ساڵانی ١٩٥٠، (ھەرچەندە زانایەکی فەرەنسی لە ساڵانی ١٩٠٨ لە راگرتنەوەی شەمەندەفەر ئەم بیرۆکەیەی بەکار ھێناوە). لە سەرەتای ساڵانی ٦٠ ەکان ئەم سیستمە بە میکانیکی بۆ ئۆتۆمبێل دانرا بەڵام زۆر سەرکەوتوو بەھۆی ناتەواوی لە سیستمەکە و زۆری تێچووی، لە کۆتایی ٦٠ کان یەکەم سیستمی ئەلیکترۆنی دژە قفڵبوون لە سەر فرۆکەی کۆنکۆرد دانرا. لە ساڵی ١٩٧١ کۆمپانیای کرایسلەر لەگەڵ دەستەی بیندیکس ئەم سیستمەیان لەسەر imperial 1971 ناساند. لە ساڵی ١٩٧١ لەسەر یەکەم ئۆتۆمبێلی بارھەڵگر دانرا لەلایەن کۆمپانیای فیات. لە ساڵی ١٩٨٨ لەلایەن کۆمپانیای بی ئێم دەبلیوو ە لەسەر مۆتۆرسایکلی BMW k100 دانرا.

بیرۆکەی کارکردن[دەستکاری]

وێنەی دووەم

ئەڵقەیەکی خڕی کون کون یا ددان ددان (وێنەی دووەم ) لە تایەکان دەبەسترێت و هەستیارێکی (سێنسۆر) لەسەر دادەنرێت ، هەستیارەکانیش بە کۆمپیتەری سەیارەکەوە بەستراون ، لەکاتی ئستۆپ کردن بە تووندی تایەکە قفڵ دەبێت و خولانەوەکە نامێنێت ، هەستیارەکەش هەست بەوە دەکات و ئستۆپەکە بەردەدات و دواتر دەیگرێتەوە , ئەم کارەش بە خێرای دوبارە دەبێتەوە هەتاوەکو هێزی ئیستۆپ کردن بەردەوامبێت لەلایەن شۆفێرەوە ؛ بەمەش خشاندن دروست نابێت و زۆرترین هێزی وەستاندن درووست دەبێت .

جۆرەکانی ڕاگرتن ABS :[١][دەستکاری]

١- چوار کەناڵ ، چوار هەستیار[دەستکاری]

بۆ هەر تایەیەک هەستیارێکی (سێنسۆر) تایبەت دانراوە ، وە بۆهەریەکێکیشیان کەناڵی (Valve) تایبەت بە خۆیان هەیە و هەریەکێکیان بە کۆنتۆڵ کردنێکی تایبەت بەخۆی کاردەکات ، ئەمەش بۆ بەدەست هێنانی لووتکەی ‌هێزی راگرتنەوە.

٢-سێ کەناڵ ، چوار هەستیار[دەستکاری]

بۆ هەر تایەیەک هەستیارێکی (سێنسۆر) تایبەت دانراوە ، وە بۆ هەریەک لە تایەکانی پێشەوە کەناڵی (Valve) تایبەت بە خۆیان هەیە ، بەڵام تایەکانی دواوە بە هەردووکیان تەنها یەک کەناڵیان هەیە ، ئەم جۆرەیان زیاتر لەسەر ئۆتۆمبێلە کۆنەکان هەیە کە هەر جوار تایەکانیان سیستمی دژە قفڵبوونی ڕاگرت یان لەسەربوو .

٣-سێ کەناڵ ، سێ هەستیار[دەستکاری]

ئەم جۆرەیان زیاتر لەسەر سیستمی پیکەبە بەرهەڵگرەکان بەکاردێت ، کە دوو کەناڵ و دوو هەستیار بۆ هەریەک لە تایەکانی پێشەوە و یەک کەناڵ و یەک هەستیار بۆ هەردوو تایەی دواوە ، کە هەستیارەکەی دواوە لەسەر ئەکسلی دواوە بەستراوە .

٤- دوو کەناڵ ، چوار هەستیار[دەستکاری]

ئەم جۆرەیان لەو ئۆتۆمبێلە نەفەرهەلگرانە بەکاردەهات کە لە سالانی ١٩٨٠ تا ١٩٩٠ بەرهەمدەهێنران ، کە هەر تایەیە و هەستیارێکی (سێنسۆر) تایبەت بەخۆی هەبوو ، بەلام هەردوو تایەی پێشەوە و پشتەوە یەکی یەک کەناڵیان هەبوو ، بۆیە کاتێک هەستیارەکە قفڵبوونێکی دەدۆزیەوە لەسەر یەک تایە یەکسەر سیستمەکە ئاگادارکردنەوەیەک دەنێریت بۆ کەناڵەکە و لەسەر هەردوو تایەکە چالاک دەبێت .

٥-یەک کەناڵ ، یەک هەستیار[دەستکاری]

ئەمەیان بە گشتی لەسەر ئۆتمبێلە بارهەلگرەکان ، بەرزەکان وە ڤانەکان بەکاردێت . کە یەک کەناڵ بۆ تایەکانی دواوە و یەک هەستیاریش لەسەر یەکسلی دواوە دانراوە ،

کاریگەریەکانی[دەستکاری]

لە ساڵی ٢٠٠٤ لە وڵاتی ئوستوراڵیا لە ناوەندی لێکۆڵینەوەی ڕووداوەکان لە زانکۆی مۆناش دەرکەوت کە سیستمی دژە قفڵبوونی ڕاگرتن هۆکارێکە بۆ :

  • کەمکردنەوەی ڕێژەی پێکدادان بە ڕێژەی ١٨% .
  • کەمکردنەوەی ڕێژەی پێکدادان لە شەقامە زبرەکان (وەک کۆنکریت ) بە ڕێژەی ٣٥% .

یاساکان[دەستکاری]

لە یەکێتی ئەوروپا لە ساڵی ٢٠٠٤ ەوە پێویستە هەموو ئۆتۆمبێلێکی نوێ سیستمی دژە قفڵبوونی ڕاگرتن ی لەسەربێت , وە لە ساڵی ٢٠١٣ ەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پێویستە هەموو ئۆتۆمبێلێکی نوێ سیستمی دژە قفڵبوونی ڕاگرتن و سیستمی ئەلیکترۆنی جیگیرکردن ی لەسەربێت .

پەیوەندیدار[دەستکاری]

یەکەی جێگیرکردنی ئەلیکترۆنی

سەرچاوەکان[دەستکاری]

"enWiki". 

  1. ^ "enWiki".