جەواھرپۆش

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

جەواھرپۆش یان جەواھرپووش چیرۆکێکی پاڵەوانانەیە کە وەکوو یەکێک لە بەزمەکانی شانامەی کوردی لەو کتێبەدا نووسراوەتەوە. ھەڵبەستبێژی جەواھرپۆش مستەفا بن مەحموود گوورانییە. ڕێکەوتی ھۆندنی ئەم چیرۆک-ھەڵبەستە و شوێنی ژیانی بێژەرەکەی ئاشکرا نییە و تەنیا وازانراوە لە ناوچەی جافنشینی کرماشاندا بووە.[١]

ناو[دەستکاری]

کەسایەتیی سەرەکیی چیرۆکی جەواھرپۆش بارام شای تەبەردارە کە بە نازناوی جەواھرپۆش ناسراوە، و ناوی چیرۆکەکەش لەم نازناوە گێڕاوە.[٢]

کەسایەتییەکان[دەستکاری]

بارام شای تەبەردار لە نەوەکانی ڕووسەمی زابولییە، و زۆر و ھێزی لە ئاستی ڕووسەمە.[٢] کەسایەتییەکانی دیکەی چیرۆکی جەواھرپۆش بریتین لە: کەیخەسرەو، ئەفراسیاو، زالی زەڕ، ڕووسەم، گۆدەرز، تووس، پیرانی وەیسە، گەرسیوەز.[٢]

بابەت[دەستکاری]

چیرۆکی جەواھرپۆش سەبارەت بە شەڕەکانی ئێران و تۆران لە سەردەمی پاشایەتیی کەیخەسرەوە.[٢]

بێژەر[دەستکاری]

بێژەری چیرۆکی جەواھرپۆش مستەفا بن مەحموود گوورانییە. ئەو لەناو چیرۆکەکە ناوی خۆی ھێناوەتە و گۆتووە کە ناوی باوکی مەحموودە و ھەر دوو چاوی کوێرە.[٣]

ھاوسازی لەگەڵ شانامەی فیردەوسی[دەستکاری]

کەسایەتییەکانی چیرۆکی جەواھرپۆش وەکوو شانامەی فیردەوسین. بەڵام ڕووداوەکان بە تەواوی جیاوازن و ھیچ ھاوکۆکییەکیان لەگەڵ شانامەی فیردەوسی نییە. سەرەڕای ئەمە بێژەری چیرۆکەکە نووسیوە کە لە کتێبی شانامە و فەتحنامەی ڕووسەم وەکوو سەرچاوە کەڵکی وەرگرتووە. وازانراوە کە فەتحنامەی ڕوسەم کتێبێکی جیا لە شانامەی فیردەوسی بووە و یەکێک لە سەرچاوەکانی تایبەتی بێژەری جەواھرپۆش بۆ ھۆندنی ئەم چیرۆکە بووە.[١]

دەوران وەرین نەدینم وە چەم

نە ڕووی شانامە و فەتحنامەی ڕووسەم

مەواچم پێتان ھەم ڕەزم شاھان

ڕەزم دلێران و زەڕین کولاھان[١]

زمان[دەستکاری]

چیرۆک-ھەڵبەستی جەواھرپۆش بە زمانی کوردیی گۆرانی ھۆندراوەتەوە.[٢]

دەستنووس[دەستکاری]

دەستنووسی سەرەکیی چیرۆکی جەواھرپۆش لە کتێبخانە و مۆزەخانەی مەلەک لە تاران دەپارێزرێت و بە ژمارەی ٤٦١٦ پارێزراوە.[٢] ئەم دەستنووسە بە خۆشنووسیی نەستەعەلیق و لە ئەندازەی نامەیی نووسراوە و بەرگی کتێبەکە لە پۆستی ڕەشە. دەستنووسەکە ٣٩٣ پەڕەی ھەیە و لە ھەر پەڕە ١١ ھەتا ١٣ بەیت نووسراوە و سەرجەمی ٥٠٨٠ بەیتە. لەم بەیتانە ١٩ بەیت بەھۆی ساغکردنی بەرگی کتێبەکە بڕاوە و ھەندێکی دیکەش دوپاتکراوەیە.[٢] لە کۆتایی دەستنووسەکە، نووسەر ناوی خۆی بەھرام میرزای لیک و ڕێکەوتی نووسینەکەی ١٢ی ڕەجەبی ١٣٠٧ی کۆچی نووسیوە، کە دیار نییە ئەمە چەندمین نووسینی دەقی چیرۆکەکە بووە.[٤]

ساغکردن[دەستکاری]

چیرۆکی جەواھرپۆش لەلایەن ئێرج بەھرامی گووران ساغ کراوە و وێڕای چیرۆکی کوردیی بێژەن و مەنیجە لە ساڵی ٢٠٠٤ لەلایەن بنکەی بڵاوکردنەوەی ھیرمەند لە تاران چاپ و بڵاو بووە. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٩یش بنکەی بڵاوکردنەوەی ئانا لە تاران بڵاوی کردووەتەوە.[٥]

ناونیشانی چاپ[دەستکاری]

  • گورانی، مصطفی بن محمود، ١٣٨٣، شاھنامە کردی، پیشگفتار، تصحیح، توضیح و واژەنامە از ایرج بھرامی، تھران: ھیرمند، مرکز بین المللی گفتگوی تمدن ھا، چاپ یکم.
  • گورانی، مصطفی بن محمود، ١٣٨٨، شاھنامە کردی، پیشگفتار، تصحیح، توضیح و واژەنامە از ایرج بھرامی، تھران: آنا، چاپ یکم.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ ئ ا ب بەھرامی، ۱۳٨٨، پ ٤٢.
  2. ^ ئ ا ب پ ت ج چ بەھرامی، ۱۳٨٨، پ ٣٨.
  3. ^ بەھرامی، ۱۳٨٨، پ ٤١.
  4. ^ بەھرامی، ۱۳٨٨، پ ٤٣.
  5. ^ بەھرامی، ۱۳٨٨.

کتێبناسی[دەستکاری]

  • گورانی، مصطفی بن محمود، ١٣٨٨، شاھنامە کردی، پیشگفتار، تصحیح، توضیح و واژەنامە از ایرج بھرامی، تھران: آنا، چاپ یکم.