ویلیام شێکسپیر

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
ویلیام شێکسپیر
لەدایکبوون ویلیام شێکسپیر
٢٦ ی نیسانی ١٥٦٤ز.
سترادفۆرد ئابۆن ئافۆن، وارویکشایر، ئینگلتەرا
مەرگ ٢٣ ی نیسانی ١٦١٦ز.
سترادفۆرد ئابۆن ئافۆن، وارویکشایر، ئینگلتەرا
نەتەوە ئینگلیز
پیشە شانۆنووس، هۆنراوەنووس، ئەکتەر
ھاوسەر ئان هاساوای
منداڵەکان سوزانا شێکسپیر، جۆدیس شێکسپیر، هامێنت شێکسپیر
واژۆ

ویلیام شێکسپیر، ویلیام یان ویلیەم (بەئینگلیزی:William Shakespeare) (٢٦ی نیسانی ١٥٦٤ - ٢٣ی نیسانی ١٦١٦ھۆنراوەنووس و شانۆنووسێکی ئینگلیز بوو. بەشێوەیەکی بەرفراوان بە گەورەترین نووسەرەکانی زمانی ئینگلیزیی دادەنرێت، ھەروەھا دیارترین نووسەرەکانی دراما لە جیھاندا. زۆرین جار نازناوی (ھۆنراوەنووسی ئینگلتەرای نەتەوەیی) و (ھۆنراوەنووسی ئافۆنی داستانیی) لێدەنرێت. کارەکانی زیندوون، پێک دێن لە ٣٨ شانۆگەریی، ١٥٤ سۆناتا و دوو ھۆنراوەی گێرانەوەی دوورودرێژ، ھەروەھا ژمارەیەکی تر لە ھۆنراوە. شانۆگەرییەکانی بۆ ھەموو زمانە زیندووە سەرەکییەکانی جیھان وەرگێراون، و لەھەر شانۆگەرییەکی تر زۆرتر پێشکەش دەکرێن. شێکسپیر لەدایکبووە و گەورە بووە لە سترادفۆرد ئابۆن ئافۆن، لەتەمەنی ١٨ ساڵییدا چۆتە ژیانی ھاوسەرییەتییەوە لەگەڵ ئان ھاساوای، کە ٣ منداڵی لێی بوو، سوزانا و دووانەیەک کە ھامینت و جۆدێس بوون. لەنێوان ساڵەکانی ١٥٨٥ بۆ ١٥٩٢ دەستی کرد بە پیشەیەکی سەرکەوتوو لە لەندەن وەک ئەکتەر و نووسەر، و بەشێک بوو لە خاوەنی کۆمپانیای نواندن کە ناوی پیاوانی لۆرد چامبرلین بوو، کە دواتر بە ناوی پیاوانی پادشا ناسرا. دەردەکەوێت کە خانەنشین بووە و گەڕاوەتەوە بۆ سترادفۆرد لەدەوروبەری ساڵی ١٦١٣، کە دوای سێ ساڵ پاش ئەو کۆچی دوایی کرد. تۆمارنامەیەکی کەم ماوە لەژیانی تایبەتیی شێکسپیر.

شێکسپیر کارە ھەرە گەورە و ناسراوەکانی لەنێوان ساڵانی ١٥٨٩ بۆ ١٦١٣ بەرھەم ھێناوە، بەشێوەیەک کە شانۆگەرییەکانی سەرەتای بەشێوەیەکی گشتیی کۆمیدی و مێژووی، ئەمانەش شێوازێک بوون کە گەیانییانە رادەی ئاڵۆزبوون و ئاستی باڵا لە کۆتاییەکانی سەدەی شانزەھەم. پاشان ھەستا بە نووسینی تراژیدی بەشێوەیە گشتی تا نزیکەی ساڵ ١٦٠٨ ـیش، لەوانە ھاملێت، پادشا لیرو ماکبێس، کە ئەم کارانە بە باشترین کارەکانی زمانی ئینگلیزیی دادەنرێت، و لە کۆتاییەکانیشدا ھەستا بەنووسین بەشێوەی کۆمیدیای تراژیدی، بەناوی رۆمانسیات ـیش، ھەروەھا ھاوکاری و یارمەتی ھەبووە لەگەڵ شانۆنووسانی تر. زۆرێک لە شانۆگەرییەکانی لەماوەی ژیانییدا لەبەرگی جۆروجۆردا دەرچوون و لەچاپ دراون بەشێوەیەکی کوالیتیی بەرز. لەساڵی ١٦٢٣، دوو ھاوڕێ/ھاوکار ی کۆنی شانۆی ھەستان بە بڵاوکردنەوەی پەڕەی یەکەم بۆی، ئەمەش چاپێک بوو کۆکرابووەوە بۆ کارە دراماتیکییەکان بەشێوەیەک کە ھەمووی گرتەوە جگە لەو دوو شانۆگەرییەی کە ئێستا دەزانرێت کە ھی شێکسپیر بوون. شێکسپیر ھۆنراوەنووس و شانۆنووسێکی ریزداری سەردەم و رۆژانی خۆی بوو، بەڵام قورسییەتی بەرزنەبووە و ئەم ژیانەوەیەی ئێستای بۆخۆوە نەدیت تا سەدەی نۆزدە، بەشێوەیەک کە رۆمانتیکییەکان ئەوپەڕی لێھاتوویی و زانایی شێکسپیرییان بینی، وەک چۆن کە ڤیکتۆرییەکان بە پەرستن ئازایەتی شێکسپیرییان ئەپەرست گەیشتە ئەو رادەیەی کە جۆرج بێرنارد شۆ وتی شێکسپیر (بتی ھۆنراوەنووسانی داستان)) ـە (Bardolatry) لەسەدەی بیستەمدا. ئێستاش شانۆگەرییەکانی خاوەنی زۆرترین جەماوەرە و لەوپەڕیی ناوبانگدایە بەشێوەیەکی بەردەوامیش لێکۆڵینەوەیان لەسەر دەکرێت، ھەروەھا دووبارە نمایشکردنییان و دووبارە لێکدانەوەیان لەسەکۆ جیاوازە رۆشنبیریی و سیاسییەکان لەسەرانسەری جیھان.

ژیانی[دەستکاری]

سەرەتاکانی ژیانی[دەستکاری]

ویلیام شێکسپیر کوڕی جۆن شێکسپیر بوو، درووستکەرێکی زۆر سەرکەوتوو بوو لە بواری درووستکردنی دەستکێشدا، و ئەندامی شارەوانیش بوو، رەگەز و بنەڕەتی ئەگەڕێتەوە بۆ سنێترفێڵد، دایکیشی ماری شێکسپیر، کچی دەوڵەمەندێک بوو کۆمەڵێکی زۆر زەوی ھەبوو. شێکسپیر لە سترادفورد ئابۆن ئافۆن و وا دانراوە کە لە ٢٦ ی نیسانی ١٥٦٤ لەدایکبووە، بەرواری لەدایکبوونی راستەقینە و دڵنیایی شێکسپیر تائێستا نەناسراوە، و سێیەم منداڵ بووە لەنێو ھەشت منداڵدا. لەگەڵ نەبوونی ھیچ تۆمارنامەیەکی زیندوو بۆ ئەو ماوەیە، بەڵام زۆربەی پەڕتووکەکانی ژیاننامە کۆکن لەسەر ئەوەی کە شێکسپیر لە قوتابخانەی پادشای نوێ لە سترادفۆرد فێری خوێندن بووە، ئەویش قوتابخانەیەکی ئازاد بووە، لەساڵی ١٥٥٣ بەکرێگیراوە کە دووریەکەی چارەکە میلێک دەبوو لە ماڵەکەیەوە، خوێندنگەکانی رێزمانی زمان جیاواز بوو لەڕووی ئاستەوە لەسەردەمی ئێڵیزابێسدا، بەڵام مەنھەجەکە دەنووسرایەوە بەپێی یاسا لەسەرانسەری ئینگلتەرادا، بەوشێوەیەش خوێندنگە فێربوون و خوێندنێکی ڕاست و بەھێزی دابین دەکرد لە رێزمانی زمانی لاتینی و کلاسیکێتی. لەتەمەنی ١٨ ساڵیدا، لەگەڵ ئان ھاساوای چوونە ژیانی ھاوسەرێتییەوە کە لەوکاتەدا ئان ٢٦ ساڵ بوو، دادگای کەنیسە لەوکاتەدا مۆڵەتی ھاوسەرگیریی لە ٢٧ ی تشرینی دووەمی ١٥٨٢ ـدا دەرچووان. پاش ئەوەی بە چەند رۆژێک دوو ھاوسێ/دراوسێی ئان بەڵگەنامەیان دا کە ھیچ رێگریی و تەگەرەیەک نییە لەبەردەم ھاوسەرگیرییەکەیان. پێدەچێت ھەردوو ھاوسەر لەو کاتەدا بەپەلە ھاوسەرگیرییەکەیان رێکخستبێت، چوونکە راوێژکار و ڕسستەر رێگەی دا بەخوێندنەوەی ھاوسەرگیرییەکە بۆ تەنھا جارێک لەبری سێ جار خوێندنەوەی بنەڕەت. رەنگە سکپڕیی ئان لەوکاتەدا ھۆکار بووبێت بۆ ئەو پەلە پەلە، پاش شەش مانگ لە ھاوسەرێتی منداڵێکییان بوو کە سوزانا بوو، کەدانراوە بە لەدایکبووی ٢٦ ی مایس ی ١٥٨٣. بەدوای ئەودا دووانەیەکییان بوو کە کوڕێک بەناوی ھامنێت و کچێک بەناوی جودێس بوو ئەمەش لە پاش دوو ساڵ. ھەروەھا ئەوانیش بە لەدایکبووی ٢ ی شوباتی ١٥٨٥ دانراون، بەڵام ھامنت کۆچی دوایی کرد بەھۆی چەند ھۆیەکی نەزانراوەوە لەتەمەنی ١١ ساڵیدا، و نێژراوە لە ١١ی ئاب ی ١٥٩٦. پاش لەدایکبوونی دوانەکە، بێ لەچەند شوێنپێیەکی کەمی شێکسپیر ھیچی تر نەبوو لەسەر مێژووی، تەنانەت وەک بەشێک لە بینراوەکانی شانۆگەرییەک لە لەندەن ساڵی ١٥٩٢ باسکرا. و بەھۆی ئەم بۆشاییەوە، لێکۆڵەرەوان ئاماژە بەوە دەدەن کە ساڵەکانی نێوان ١٥٨٥ و ١٥٩٢ -ساڵە لەناوچووەکانی شێکسپیرن-. لەھەوڵی نووسینی ژیاننامە بۆ شێکسپیر لەم ماوەیەدا، سوود وەرگیرا لە بەسەرھاتە بۆ ھەڵبەستراوەکان. نیکۆڵاس ڕۆ یەکەم ژیاننامەی شێکسپیری نووسیوە و ئەو ئەفسانەیەی سترادفۆردی نوێکردۆتەوە کە دەڵێت لە شێکسپیر ھەڵھاتووە لە دادگا بەھۆی کەیسی ڕاوکردنی نایاسایی ئاسک. جۆن ئۆبری ئاماژەی بەوەدا کە شێکسپیر بەڕێوەبەری قوتابخانەیەکی دەرشار/لادێ بووە. ھەندێک لە زانایانی سەدەی بیستەم پێشنیاری ئەوە دەکەن کە شێکسپیر رەنگە وەک بەڕێوەبەری قوتابخانەیەک دانرا بێت لەڕێگەی ھوگتۆن لە لانکشایرەوە، کە خاوەنی زەوییە کاسۆلۆکییەکان بووە، و لە وەسیەتنامەکەیدا ناوبراو [ویلیام شیکشافت] ی دیاریکردووە. و ھیچ بەڵگەیەکیش نین لەسەر ئەمانە و ھەم لەسەر ئەو ھەڵبەستر و قسەڵۆکانەی دوای مردنی درووست بوون.

لەندەن و کاری شانۆیی[دەستکاری]

زۆر بەشێوەیەکی رێک و دیاریکراو، ڕوون نییە کەی شێکسپیر دەستی کردووە بە نووسین، بەڵام بەڵگە و نیشانەکانی سەردەمەکان بەگشتی ئاماژە بەوە دەدەن کە زۆربەی شانۆگەرییەکانی شێکسپیر لەسەر تەختەی شانۆی لەندەن بووە نزیکەی ساڵی ١٥٩٢، و زۆر ناسراو بووە لە لەندەن لەو کاتەدا بەوەی کە ھێرشی کراوەتە سەر لەلایەن شانۆنووس رۆبەرت گرینەوە، رەنگە ئەمەی خوارەوە دەقی رەخنەیەکی رۆبەرت بێت بۆ شێکسپیر:
قەلەڕەشێکی لەخۆبایی، لکاو بەپەڕمانەوە، لەگەڵ ئەوەی دڵی پڵنگ پێچراوە لەنێو یارییە سووکەڵە تایبەتییەکانەوە، کە پێویستە وابێت بتوانێت قسە بکات بە پاراوییەتی ھۆنراوە ئازاد ...
زانایان کۆک نین لەسەر واتەیەکی دەقاودەقی ئەم وشانە، جگە لەوەی کە زۆرێک لەزانایان وا دادەنێن کە گرین، شێکسپیر بەوە تاوانبار دەکات کە ویستوویەتی بگات بەپلەی باڵاتر و بەرزتر لەوەی خۆی، لەھەوڵێکدا بۆ یەککردن و ھاویەککردنی پەڕتووکی دەرچوانی زانکۆ، وەکو کریستۆڤەر مارلۆ، تۆناس ناش و خودی گرین خۆی. ھێرشی گرین یەکەم یادەوەری باسکراوە لەژیانی شانۆیی شێکسپیر، و ھەندێک نووسەرەوەی ژیاننامە پێیان وایە کە ئەو ژیانە شانۆییە لە کاتێکدا لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی شانزدەھەمدا سەری ھەڵداوە تەنانەت پێش سەرھەڵدانی لێدوانەکانی گرین. لە ١٥٩٤ ـەوە، شانۆگەرییەکانی شێکسپیر ئەنجام دەدرێت لەسەر دەستی پیاوانی گەورە چامبرلین بەتەنھا، ئەمیش کۆمپانیایەکە کە خاوەندارێتی دەکرێت لەلایەن کۆمەڵێک ئەکتەرەوە، کە یەکێک لەوانە خودی شێکسپیر خۆی بوو، کە بەزوویی بوو بە کۆمپانیای نواندن ی ناسراو لە لەندەن. پاش کۆچی دوایی پادشا ئێلیزابێسی یەکەم لەساڵی ١٦٠٣، کۆمپانیاکە لەلایەن پادشای نوێوە وەرگیرا، کە جەیمسی یەکەم بوو، کە ناوی کۆمپانیەکەی گۆری بۆ پیاوانی شاھـ. لەساڵی ١٥٩٩، ھاوبەشێتیی لەنێوان ئەندامانی کۆمپانیاکە درووست بوو لەسەر لای باشووری رووباری تێمز. ساڵی ١٦٠٨، ھاوبەشێتیی دەستیگرت بەسەر شانۆی بلاکفریرزی داخراودا. ھەروھا تۆمارنامەی کڕدراوەکانی شاھەنشاھیی و وەبەرھێنانەکانی شێکسپیر ئاماژە بەوە دەدەن کە کۆمپانیاکە کەسێکی دەوڵەمەندی لێ درووستکردووە. ھەربۆیە لە ١٥٩٧ ـدا، دووەم گەورەترین خانووی سترادفۆردی کڕی. و لەساڵی ١٦٠٥، ھەڵستا بە وەبەرھێنان بە بەشێتی لە یەکێک لەدەزگاکاندا لە سترادفۆرد. ھەندێک لە شانۆگەرییەکانی شێکسپیر بەشێوەی چوارینە دەرچوون، لە ١٥٩٨ ـەوە، ناوی بوو بە خاڵیێکی فرۆشتن. پاشان شێکسپیر بەردەوام بوو لە نواندن لە شانۆگەرییەکانیی و شانۆگەرییەکانی تردا پاش ئەوەی وەک شانۆنووس سەرکەوتوو بوو، بەشێوەیەک کە چاپی ١٦١٦ ی کارەکانی بێن جۆنسن دەرکەوت لەنێو لیستی دەستەی ھونەرمەندانی نێو ھەموو پیاوێک لە خۆشی تایبەتی خۆی دا (١٥٩٨)، و لە سیھانۆسیشدا (١٦٠٣)، ھەندێک زانایان وای دادەنێن کە شێکسپیر ناوی نەبووە لەنێو لیستی ھونەرمەندانی رێوییە گەورەکەی جۆنسن لەساڵی ١٦٠٥ دا، ئەمەش وەک نیشانەیەک کە پیشەکەی بەرەو کۆتاییەکانی دەڕۆیشت، شێکسپیر لە یەکەم پەڕگەی ساڵی ١٦٢٣ بەیەکێک لە "ھونەرمەندە سەرەکییەکان لەنێو ئەو ھەموو شانۆگەرییانەدا" دادەنرێت، ھەندێکیشییان یەکەم جارییان بوو پاش [فۆڵبۆنی|رێوییە گەورەکە]] نواندن بکەن، لەکاتێکدا کە ئێمە ناتوانین بزانین ئەو دەور و ئەرکانە چی بوون کە بینیونی لە شانۆگەرییەکاندا. لە ١٦١٠ دا، جۆن دیفیز شاە ھیرفۆرد نووسیویەتی کە "مەبەست پاک" دەوری "پادشا"ی دیوە، لە ١٧٠٩، رۆو ئەوەی گەیاند کە وەک لاساییکردنەوە شێکسپیر دەوری شەبەح باوکی ھاملێت ببینێت. پاش ئەوە بەکاتێکی کەم لاساییکردنەوەکان وایان خواست کە دەوری ئادەم ببینێ لە "وەک چۆن ئەو دەیەوێت ببێ". لەکاتێکدا زانیان لەسەرچاوەی ئەو زانیارییارانە دوودڵن. شێکسپیر لەو کاتەدا دابەش بوو بەسەر لەندەن و سترادفۆرد دا لەماوەی کار وپیشەی شانۆییدا، بۆیە ١٥٩٦ کە ساڵێک پێش ئەو ساڵە بوو کە خانووە گەورەکەی کڕی، شێکسپیر لە ئەپریشیە سانت ھێلین دەژیا، نزیک بە رووباری تیمز، پاشان لەرێگەی ئەو رووبارەوە گوازرایەوە بۆ ساوسوارک لەدەوروبەری ١٥٩٩، ئەوەش ئەو ساڵە بوو کە کۆمپانیاکەی زۆرترینی بەخۆوە دیت لەوێ. لەدەروبەری ١٦٠٤، گەڕایەوە بۆ باکوری رووبارەکە دووبارە، بۆ ناوچەیەک کاتدرئایی بۆڵسی پیرۆز، کە تێیدا کۆمەڵێکی زۆر خانووی سەرنجراکێش ھەبوو، لەوێ ھەڵستا بە بەکرێ گرتنی ژوورێک یان چەند ژوورێک لە کەسێکی فەڕەنسیی بەناوی کریستۆڤەر ماونت جۆی، کە درووستکەری قژی دەستکردی ئافرەتان و داپۆشەکانی قژ بوو.

کۆتا ساڵەکان و کۆچی دوایی[دەستکاری]

ڕۆو یەکەم نووسەرەوەی ژیاننامەی شێکسپیر بوو، ئاماژە بەوە دەکات کە شێکسپیر خانەنشین کراوە بۆ سترادفۆرد پێی کۆچی دوایی بەچەند ساڵێک، بەڵام خانەنشینیی لەھەموو کارەکانی ژیان لەو سەردەمەدا شتێکنی پێناسەنەکراوبوو، و شێکسپیر بەردەوام بوو لەسەردانکردنی بۆ لەندەن، لەساڵی ١٦١٢ داواکرا بۆ گەواھیدان لە داوایەکی یاساییدا سەبارەت بە راپەراندنی ھاوسەرێتی کچی ماونت جوی، بەناوی ماری. لە مانگی ئازار ی ١٦١٣ ھەڵستا بە کڕینی واڵاماڵ لە دێر، بلاکفریزری پێشوو، پاشان لە لەندەن بۆ ماوەی چەند ھەفتەیەک مایەوە لەگەڵ ھاوسەری کچەکەیدا، کە ناوی جۆن ھۆل بوو، لە تشرینی دووەمی ١٦١٤.

لەدوای ١٦٠٦-١٦٠٧، شێکسپیر ژمارەیەکی کەمتری لە شانۆگەریی نووسیی، وھیچیشییان نەگێردرانەوە بۆی لەدوا ١٦١٣. دوایین سێ شانۆگەریی پاڵپشتیی کرد لەگەڵ جۆن فلێچر، کە جێنشینی کرد وەک شانۆنووسێکی تایبەت بە پیاوانی شاھـ. شێکسپیر، لە ٢٣ ی نیسانی ١٦١٦ دا کۆچی دوایی کرد، لەدوای خۆی ژنەکەی و دوو کچەکەی بەجێھێشت، سوزانا شوویکرد بە پزیشکێک لەساڵی ١٦٠٧، کە ناوی جۆن ھۆل بوو، ھەروەھا جۆدیس ـیش شوویکرد بە تۆماس کوینی کە بازرگانی خواردنەوەی کھولیی بوو، ئەمەش بەدوو مانگ پێش کۆچی دوایی شێکسپیر.

لە وەسییەتنامەکەیدا، شێکسپیر بەشی گەورەی سامانەکەی بەجێھێشت بۆ کچە گەورەکەی، سوزانا. و رێنماییەکان وابوو کە تێپەڕبێت تا دەگاتە "یەکەم منداڵ لە جەستەی"، خێزانی کوینیی سێ منداڵییان بوو، ھەرسێکییان بەبێ چوونە ناو ژیانی ھاوسەرییەتییەوە مردن. بەڵام خێزانی ھۆل، یەک منداڵییان بوو کە ئێلیزابێس بوو، کە دوو جار شوویکرد بەڵام لەھیچ جارێکییاندا منداڵی نەبوو، پاشان مردووە لەساڵی ١٦٧٠، کە کۆتا کەس بوو لە رەچەڵەکی راستەوخۆی شێکسپیر. وەسییەتنامەکەی شێکسپیر زۆر بەکەمی باسی ئانی ژنی تێدا بوو، کە دەبوو خۆکارانە سێ یەکی سامانەکەی بەربکەوتبا. بەڵام خاڵێک ھەیە لێرەدا سەلێمێنرا، ئەویش بەجێھێشتنی "باشترین دووەم سیسەمی نووستن لام"، ئەمەش بەجێھێڵدراوێک بوو کە زۆر جێی قەبڵاندن بوو. و زۆرێک لەزانایان ئەم بەجێھێڵدراوە وەک سوکایەتییەک بۆ ئان دادەنێن، و ھەندێکی تر لەھەمان کاتدا وای دادەنێنی کە "باشترین دووەم سیسەمی نووستن" دەبێ سیسەمی ھاوسەرێتی بێت. شێکسپیر نێژراوە لە بەندەییگە لە کەنیسەی سالۆسی پیرۆز، پاش دوو رۆژ لە مردنی، لەسەر کێلی گۆڕەکەی نووسراوێک ھەڵکەندراوە کە نەعلەت دەکات دژ لەجووڵاندنی ئێسکی شێکسپیر:

Good frend for Iesvs sake forbeare, To digg the dvst encloased heare. Blest be ye man yt spares thes stones,

گۆڕی شێکسپیر

پاش ماوەیەک لەدوای ١٦٢٣، رێورەسمی ناشتنی یادەوریی بۆ کرا، لەگەڵ پەیکەرێکی نیوەیی، ئەو پەیکەرە جیاوازی شێکسپیر درووست دەکات لەگەڵ نستیۆر، سۆکرات و فێرجیل.

شانۆگەرییەکانی[دەستکاری]

زۆرینەی شانۆنووسەکانی ئەو سەردەمە ھاریکاریی یەکتریان دەکرد بەشێوەیەکی گشتی، رەخنەگران گەیشتنە ئەو ئەنجامەی کە شێکسپیریش وەک ئەو شانۆنووسانە ئەو ھاریکارییەی ئەنجامداوە بەتایبەتی لەسەرەتاکان و کۆتاییەکانی ژیانییدا. ھەندێک بگێڕەوە دەگەڕێتەوە بۆ شێکسپیر وەک تیتوس ئاندرونیکۆس، ھەروەھا شانۆگەرییەکانی سەرەتای جێی گفتوگۆ و لێدووانە، ھەندێک بیروڕاش ھەن کە دەڵێن ھەندێک لە شانۆگەرییەکان لەلایەن کەسانی ترەوە دەستکاریکراون و خود خاوەندارێتی کراون. یەکەمین کارە تۆمارکراوەکانی شێکسپیر بریتیین لە ریچاردی سێیەم و ھەر سێ بەشی ھێنریی شەشەم، کە زوو لە نەوەتەکانی سەدەی شانزدەھەمدا نووسیونی، سەرتاپا بەشێوەی درامای مێژوویی. شانۆگەرییەکانی شێکسپیر تائێستاش بە گران دادەنرێت، ھەرچەند لێکۆڵینەوە دەقییەکان دەڵێن کە ھەریەک لە تیتۆس ئاندرونیکوس، کۆمیدیای ھەڵەکان، ماڵیکردنی پڵنگەکە، دوو بەڕێز لە فیرۆنا دەشێن لە کارە سەرەتاییەکانی و زووەکان و ھەنگاوە یەکەمییەکانی شێکسپیر بن. یەکەمین مێژووی، کە بەگشتی پشتبەستوو بوو بە چاپی ١٥٨٧ ی رافائێل ھۆلینشد لە "رۆژانەی ئینگلتەرا، سکۆتلەندا و ئیرلەندا"، زەبەلاحێکە لە ئەنجامی رووخێنەری دەستەڵاتی بێ ھێز یان گەندەڵ، و لێکردراوەتەوە وەک پاساو بۆ بنەڕەتەکانی خێزانی تیودۆر. ھەروەھا شانۆگەرییەکانی کاریگەر بوون بە کاری شانۆیی ئێلیزابێسییەکانی تر، بەتایبەتیی تۆماس کید و کریستۆڤەر مارلۆ، و لاساییکردنەوەکانی درامای سەدەکانی ناوەڕاست، و شانۆگەرییەکانی سینیکا. بەھەمان شێوە کۆمیدیای ھەڵەکان لەسەر بنەمای نموونەی کلاسیزمیی دامەزرابوو، بەڵام ھیچ سەرچاوەیەک نەدۆزرایەوە بۆ ماڵیکردنی مێشەکە، ھەرچەندە کە پەیوەندیدارە بە شانۆگەرییەکی جیاواز کە ھەڵگری ھەمان ناوە، و پێدەچێـت کە درێژکرابێتەوە لە چیرۆکێکی میللییەوە، وەکو چۆن دوو بەڕێز لە فیروناوە تێیدا دوو ھاوڕێ رازیین لەسەر دەستدرێژیی سێکسیی، ئەوا چیرۆکی "مێشەکە" لەسەر ماڵیکردنی رۆحی ژنێکی سەربەخۆیە لەلایەن پیاوێکەوە کە زۆبەی جار رەخنەگرە ھاوسەردەم و دەرھێنەرەکان ھیلاک دەکات. شانۆگەرییەکانی شێکسپیر، کلاسیکییەت و کۆمیدیای ئیتاڵییان بۆ یەکەم جار بەخشیوە، کە لەخۆگری چیرۆکی دووییە دژدار و بەدوای یەکدا ھاتنی کۆمیدییە، بوار لە ناوەڕاستی نەوەتەکانی سەدەی شانزدەھەمدا زۆرتر بووە بۆ کاری کۆمیدیی. خەونی شەوی ھاوین پوختەیەکی زۆر رەسەنی رۆمانسییەتە، لەگەڵ بوونی چەندین گرتەی ھەزەلیی لەژیانی چینە نزمەکان. کۆمیدیای شێکسپیر پاشکۆ بوو، ھاوسەنگ بوو لەگەڵ رۆمانسییەت، بازرگانی ڤینیسیا وێنەی جووتیاری جوولەکەی تۆڵەسێنەرەوەی شیلوک لەخۆدەگرێت، کە گۆشەنیگا ئێلیزابێسییەکانی ئاوەژوو کردەوە، بەڵام بۆ جەماوەری ئێستاکیی، رەنگە بە سووک سەیری بکەن. لێھاتوویی و یارییکردن بە قسەوە لە "جعجعة بلا طحن" بەردەوامیی دەبینێت، لەگەڵ پاشبنەمای لادێیانەی ساحرانە لە "چۆنت پێ خۆشە" و گاڵتەکردن و سەفای ئەوپەڕیی لە "شەوی دوانزدەھەم" دا، ئەمەش زنجیرەیەک لە کۆمیدیای شێکسپیریی مەزن. پاش گۆرانییبێژییەکەی ریچاردی دووەم، کە تاڕادەیەک ھەمووی بەشێوەی دێر و کۆپلە نووسراوە، شێکسپیر پەخشانی کۆمیدیایی بە مێژوو ناساند لە کۆتاییەکانی نەوەتەکانی سەدەی شانزدەھەمی زایینیی، وەکو ھێنریی چوارەم، بەشەکانی ١ و ٢ و ھێنریی پێنجەم. وای لێھات کەسایەتییەکانی زۆرتر ئاڵۆز بوون و ئاڵوگۆری بەزەقی دەکرد لەنێوان گرتە کۆمیدیی و جدییەکاندا، و ھۆنراوە و پەخشان. ئەم سەردەمە بەوشێوەیە و بە شانگۆرییەکی تر کۆتایی دێت. ڕۆمیۆ و جولێت، رۆمانسییەتی دڵتەنگانەی بەناوبانگ، سەبارەت بە ھەرزەکارێکی سەرتا پڕ بە سێکس، خۆشەویستیی و مردن/مەرگ. یۆلیۆسی قەیسەر، شێوەیەکی نوێی درامای پێشکەش کرد. بەپێی لێکۆڵەرەوەی شێکسپیریی، جەیمس شابیرۆ، لە یۆلیۆسی قەیسەردا، "رەگەزە جۆراوجۆرەکانی سیاسەت، کەسایەتی، رووداوە سەردەمییەکان، تەنانەت ھیواکانی خودی شێکسپیر خۆی لە کردەی نووسیندا، وای کرد لەیەک بتکێن بۆ یەکتر."

هاملێت، هۆراشیۆ، مارسیلۆس و شەبەحی باوکی هاملێت. هێنری فوسیلیی.

لەسەرەتاکانی سەدەی حەڤدەھەمدا، شێکسپیر نووسراوێکی نووسی ناودەبرا بە "شانۆگەرییەکانی کێشەترۆیلۆس و کریسیدا، ھەموو شتێکی باش، بەباشی کۆتایی دێت و گەلێک تراژیدیای تری بەناوبانگ. زۆرێک لە رەخنەگران پێیان وایە کە گەورەترین تراژیدیای شێکسپیر، لووتکەی ھوونەرەکەی دەنوێنێت. رەنگە ھاملێت کە یەکەم پاڵەوانە، زۆرترین لێدوانی لەسەر کرابێت لەچاو کەسایەتییە شێکسپیرییەکانی تر، بەتایبەت مۆنۆلۆگە بەناوبانگەکەی "ئەبم یان نابم، ئەوە پرسیارەکەیە". بەپێچەوانەی ھاملێتی گۆشەگیرەوە، پاڵەوانانی تراژیدیاکە، ئۆتۆلیۆ و شا لیر، ئەگەڕێنەوە لە ھەڵەی بڕیاری بەپەلە. لەکۆتاییەکانیدا شێکسپیر رێرەوی گۆڕی بۆ رۆمانسییەت یان کۆمیدیای تراژیدی، تێیدا سێ شانۆگەریی سەرەکی پێکھێنا: سیمبلین، چیرۆکی زستان، بۆران، بیریکلس ئەمیر تایر ھاوکاری بوو. تراژیدیایەکی کەمتر، بەجۆرێ ئەم شانۆگەرییانە ترسناکتر بوون لەشێوەزار لە کۆمیدیای نەوەدەکانی سەدەی شانزدەھەم، بەڵام کۆتایی دێن بە لێبووردەیی و لێخۆشبوون لەھەڵە تراژیدییە گریمانەییەکان. ھەندێک لە بۆچووان، پێیان وایە ئەم گۆڕانە لە ھزری شێکسپیردا و گۆران بۆ کۆمیدیای تراژیدیی، راستەوخۆ پەیوەستە بە ئارام بوون و لەسەرخۆ بوونی ژیانی شێکسپیر بەڕاستیی، ھەرچەند ئەو شانۆگەرییانە لەوسەردەمەدا شوێنێکی کەمییان لە بۆشایی کەمییەتی داگیرکرد.

نماییشەکان[دەستکاری]

روون نییە بۆ چ کۆمپانییەک شێکسپیر یەکەمین شانۆگەرییەکانی خۆی نووسیوە، بەجۆرێ کە سەردێری پەڕەیەک لە چاپی '١٥٩٤ لتیتۆس ئاندرونیکۆس' ئاماژە بەوە دەدات کە شانۆگەرییەکە لەلایەن سێ گرووپ و تیمی جیاوازەوە نوێنراوە. لەپاش تاعوونی ماوەی نێوان ١٥٩٢ بۆ ١٥٩٣، شانۆگەرییەکانی شێکسپیر لەلایەن کۆمپانیا تایبەتییەکەی خۆیەوە تایبەت بە شانۆ، پەردە و شۆردیچ ـەوە ئەنجام دراوە لە باکووری رووباری تێمز. لەوێوە بینەران بەشی یەکەمی ھێنری چوارەمییان بینی، لیۆنارد دیگز ھەموو کەسی بانگھێشت کرد بۆ تۆمارکردن و بینین، جگە لە فالستاڤ، ھاڵ، بوینز و ئەوانی تر.

سەرچاوە دەقییەکان[دەستکاری]

لە ١٦٢٣ دا، جۆن ھمینگز و ھێنریی کۆندڵ کە دوو ھاوڕێی شێکسپیر بوون لە پیاوانیی شاھـ، ھەستان بە بڵاوکردنەوەی پەڕگەی یەکەم، ئەمیش چاپێکی کۆکراوەی شانۆگەرییەکانی شێکسپیر بوو، پێکھاتبوو لە ٣٦ دەق، لەنێوییاندا ١٨ دەق یەکەم جار بوو چاپ بکرێن. بەکرداریی، زۆربەی شانۆگەرییەکان بەشێوەی چاپی چوارنەیی دەرکەوتن - نووسراوی چاپکراو، درووستکراو لە پەڕەی وەرەقەی نووشتاوە دووجار، تا ببێتە چوار وەرەقە. ھیچ بەڵگەیەک نییە لەسەر ئەوەی کە شێکسپیر رازیی بووبێت لەسەر ئەم چاپانە، کە پەڕگەی یەکەم بە "روونووسی دزراو" وەسفی دەکات. ئالفرێد پۆلارد ھەندێکییان بە چوارینەی خراپ وەسف دەکات، بەپێی دووبارە سواغدانەوەیان، یان تێکدراون، کە دەشێـت ھەندێکییان لەڕێگەی بیرەوە لەھەندێک شوێندا بنیاد نرابنەوە. کاتێک ژمارەیەک چاپی شانۆگەرییەک زیندوو بێت، ھەریەکەیان جیاواز دەبێت لەوی تر. رەنگە جیاوازییەکان لەسەر ھەڵەکانی چاپ و روونووس بن، یان لە یادەوەرییەکانی ھونەرمەندان/نوێنەران و جەماوەران بێت، یاخود لە لەخودی پەڕگەکانی شێکسپیر خۆیەوە بن. و لەھەندێک باردا وەکو ھاملێت و ترویلوس کریسیدا، پێدەچێت شێکسپیر پێداچوونەوە لەدەقەکاندا لەنێوان وەشانە چوارینەکان و پەڕگەکەدا کردبێت. بەجۆرێ روونووسی پەڕگەی "پادشا لیر" زۆر جیاوازە لە چوارینەی ١٦٠٨ کە ئۆکسفۆرد شێکسپیر ھەریەکەیانی چاپکردووە، کە ناکرێت بێ وریایی تێکەڵ کرابن.

ھۆنراوە و بەستەکان[دەستکاری]

سۆنێتەکان[دەستکاری]

شێواز[دەستکاری]

کاریگەر[دەستکاری]

ڕووخساری رەخنەیی[دەستکاری]

پێشبینیی سەبارەت بە شێکسپیر[دەستکاری]

داڕشتن[دەستکاری]

پاش ١٥٠ ساڵ لەدوای مردنی شێکسپیر، گوومانەکان دەرکەوتن سەبارەت بە ھەندێک کار کە خرابوونە پاڵ شێکسپیر. پاڵێوراوە جێگرتووە پێشنیارکەرەکان، فرانسیس بیکۆن، کریستۆڤەر مارلۆ، ئێدوارد دی فیر و ئێرڵ ئێکسفۆرد، کە ھەریەک لە پاڵێوراوانی جێگرەوە، رەتکرابوونەوە لەنێو ناوەندیی ئەکادیمیا بەشێوەیەکی جیانگیرییانە/لەسەرانسەری جیھاندا. بەڵام گرنگییپێدانی میللیی ھەربەردەوام بوو، زۆر بەتایبەتیی تیۆری ئۆکسفۆردیی، کە تا سەدەی بیست و یەک بەردەوام بوو.

ئایین[دەستکاری]

ھەندێک لە زانایان دەڵێن کە ئەندامانی خێزانی شێکسپیر کاسۆلۆکیی بوون، لەکاتێکدا کە پەیڕەوکردن و بەجێھێنانی کاسۆلۆکییەت دژ بە یاسا بووە. دایکی شێکسپیر، ماری ئاردن، بە دڵنیاییەوە لە خێزانێکی کاسۆلۆکی خوداناس بووە، رەنگە دیارترین و بەھێزترین بەڵگە لەسەر ئەوە، بەیاننامەی کاسۆلۆکی واژوو کراو لە جۆن شێکسپیر ـەوە، بێت. کە لەساڵی ١٧٥٧ لە نێو تەختە بەسەریەکدا ھەڵچنراوەکانی ماڵە کۆنەکەی خۆی لە شەقامی ھینلی دۆزرایەوە. ئەو بەڵگەنامەیە لە ئێستادا ونە، لەگەڵ ئەوەشدا، زانایان لەسەر درووستیی ئەو بەڵگەنامەیە ناکۆکن. لەساڵی ١٦٠٦ دا، ویلیام شێکسپیر ی کوڕی سوزانا لەنێو ئەو لیستەدا نەبوو کە ئاماژەی بە سەردانکەرانی جەژنی فوسح لە سترادفۆرد کردووە، بەواتایەکی تر ئامادەی ئەو جەژنە نەبووە و نەچووە، کەجەژنێکی کاسۆلۆکییەکانە. زانایان بەڵگە بۆ ھەردووک لەگەڵ بوون و دژایەتی کاسۆلۆکیی بوونی شکێسپیر دەدۆزنەوە لە شانۆگەرییەکانییەو، بەڵام راستی ئەوەیە رەنگە گەیشتن بە ئەنجام، ئەستەم بێت.

چالاکی سێکسیی[دەستکاری]

زانیاریی کەم ھەیە لەسەر چالاکیی سێکسیی شێکسپیر. لە تەمەنی ھەژدە ساڵیدا، ئان ھاساوای ٢٦ ساڵی ھێناوە، سکپڕبووە. سوزانا، یەکەم منداڵییان بووە لە سێ منداڵ، پاش شەش مانگ لەدایکبوو لە ٢٦ ی ئایاری ١٥٨٣، لەگەڵ ئەوەشدا، خوێنەران بە درێژایی سەدەکان لە سۆناتاکانی شێکسپیرەوە ئاماژە بەوە دەدەن کە سۆناتاکانی بەڵگەن بۆ ئەوەی کە کوڕێکی گەنجی خۆشویستووە. و ھەندێک گرتە خۆی وەک ئامرازێک دەخوێنێتەوە بۆ دەربڕین لە ھاوڕێیەتییەکی بەھێز نەک خۆشەویستییەکی سێکسیی.

تابلۆکان[دەستکاری]

پۆڵێنی شانۆگەرییەکان[دەستکاری]

شانۆگەرییەکانی شێکسپیر. سێر جۆن گیلبێرت، ١٨٤٩

شانۆگەرییەکانی شێکسپیر ٣٦ شانۆگەریی نووسراو لەسەر پەڕەی یەکەم لەخۆ دەگرێت کە لەساڵی ١٦٢٣ نووسراونەتەوە، ڕیزبەندیی کراون بەپێی بەرزیی بۆ نزمیی لە کۆمیدییەکان، مێژووییەکان و تراژیدییەکان. دووان لە شانۆگەرییەکان ڕیزبەند نەکران لە پەڕەی یەکەم دا، کە دوو پیاوچاکە نزیکەکە و بیریکڵز بوون، ئێستا وەک بەشێک لە شوێن پێی قبووڵکراون، زانایانیش لەسەر ئەوە ڕێککەوتن کە شێکسپیر بە درووستکردنییانەوە ھیلاک بووە. لەکۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەھەمدا، ئێدوارد داودن چوار لە کۆمیدیایەکانی کۆتایی ڕیزبەند کرد وەک رۆمانسییەکان ئاماژەی پێدان، ھەرچەند کە زۆربەی زانایان ناویدەنێن "کۆمیدیای تراژیدیی". ئەم شانۆگەرییانە و دوو پیاوچاکە نزیکەکە بەستراون بە ھێماکراوی ئەستێرەوە (*) لەخوارەوە. لەساڵی ١٨٩٦ دا فرێدریک س. بواس زاراوەی شانۆگەرییەکانی کێشەی درووستکرد بۆ وەسفکردنی چوار شانۆگەریی: کارەکان بە کۆتاییەکانییانەوە، صاعە بصاع، ترۆیلۆس و کریسیدا و ھاملێت. نووسی، "'دراما بە تاکێتی خۆی لە بابەت و سروشتی دا، ناتوانێت بە توندی کۆمیدیی یان تراژیدیی بێت'". "'لەبەرئەوەی رەنگە زاراوەی لەجێ ون بکەین لە شانۆی ئەمڕۆدا، و پێکەوە ھاوپۆلییان بکەین وەک شانۆگەرییەکانی کێشە ـی شێکسپیر'". زاراوەکە زۆر لەسەری گفتوگۆ کراوە و جێبەجێ کراوە ھەندێک جار لەسەر شانۆگەرییەکانی تر، تا ئێستاش بەکاردێت، ھەرچەندە کە ھاملێت تەواو و کۆتا وا ھاوپۆل کراوە کە تراژیدیایە. شانۆگەرییەکانی کێشە بە ھێمای خەنجەرێکی بەیەکداچوو ئاماژەی پێکراوە (‡). ئەو شانۆگەرییانەی کە شێکسپیر بەشێوەیەکی بەشیی نوسیونی بە خەنجەر (†) ھێماکراون لە خوارەوە.

کارەکانی[دەستکاری]

کۆمێدیی[دەستکاری]

مێژوویی[دەستکاری]

تراژیدیی[دەستکاری]

ھۆنراوە[دەستکاری]

شانۆگەرییە ونبووەکان[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  • https://en.wikipedia.org/wiki/Stephen_Greenblatt
  • Dobson 1992, 185–186
  • Craig 2003, 3
  • Shapiro 2005, xvii–xviii; Schoenbaum 1991, 41, 66, 397–98, 402, 409; Taylor 1990, 145, 210–23, 261–5
  • Chambers 1930, Vol. 1: 270–71; Taylor 1987, 109–134
  • The Norton Anthology of English Literature: Sixteenth/Early Seventeenth Century, Volume B, 2012, pg. 1168
  • Bertolini 1993, 119
  • قصة الحضارة صـ9456
  • قصة الحضارة صــ9457
  • قصة الحضارة صــ9457 , 9458
  • قصة الحضارة صــ9459
  • قصة الحضارة صــ9460
  • قصة حضارة صــ9461
  • قصة الحضارة صــ9461
  • قصة حضارة صــ9462
  • قصة الحضارة صــ9463
  • قصة الحضارة صــ9465
  • قصة الحضارة صــ9465
  • قصة الحضارة صــ9466
  • قصة الحضارة صــ9466
  • قصة الحضارة صـــ9467
  • قصة الحضارة صــ9467
  • قصة الحضارة صــ9468
  • قصة الحضارة صــ9469
  • قصة الحضارة صــ9469
  • قصة الحضارة صــ9470
  • Prescott 2010, p. 273: Anti-Stratfordian' is the collective name for the belief that someone other than the man from Stratford wrote the plays commonly attributed to him."; McMichael & Glenn 1962, p. 56.
  • Shapiro 2010, pp. 2–3 (3–4).
  • Kathman 2003, p. 621: "...antiStratfordism has remained a fringe belief system"; Schoenbaum 1991, p. 450; Paster 1999, p. 38: "To ask me about the authorship question ... is like asking a palaeontologist to debate a creationist's account of the fossil record."; Nelson 2004, pp. 149–51: "I do not know of a single professor of the 1,300-member Shakespeare Association of America who questions the identity of Shakespeare ... antagonism to the authorship debate from within the profession is so great that it would be as difficult for a professed Oxfordian to be hired in the first place, much less gain tenure..."; Carroll 2004, pp. 278–9: "I have never met anyone in an academic position like mine, in the Establishment, who entertained the slightest doubt as to Shakespeare's authorship of the general body of plays attributed to him."; Pendleton 1994, p. 21: "Shakespeareans sometimes take the position that to even engage the Oxfordian hypothesis is to give it a countenance it does not warrant."; Sutherland & Watts 2000, p. 7: "There is, it should be noted, no academic Shakespearian of any standing who goes along with the Oxfordian theory."; Gibson 2005, p. 30: "...most of the great Shakespearean scholars are to be found in the Stratfordian camp..."
  • Bate 1998, p. 73; Hastings 1959, p. 486; Wadsworth 1958, pp. 8–16; McCrea 2005, p. 13; Kathman 2003, p. 622.
  • Taylor 1989, p. 167: By 1840, admiration for Shakespeare throughout Europe had become such that Thomas Carlyle "could say without hyperbole" that Shakspeare is the chief of all Poets hitherto; the greatest intellect who, in our recorded world, has left record of himself in the way of literature.
  • Shapiro 2010, pp. 87–8 (77–8).
  • Bate 2002, p. 106.
  • Shapiro 2010, p. 317 (281).
  • Gross 2010, p. 39.
  • Shapiro 2010, pp. 2–3 (4); McCrea 2005, p. 13.
  • Dobson 2001, p. 31: "These two notions—that the Shakespeare canon represented the highest achievement of human culture, while William Shakespeare was a completely uneducated rustic—combined to persuade Delia Bacon and her successors that the Folio's title page and preliminaries could only be part of a fabulously elaborate charade orchestrated by some more elevated personage, and they accordingly misread the distinctive literary traces of Shakespeare's solid Elizabethan grammar-school education visible throughout the volume as evidence that the 'real' author had attended Oxford or Cambridge."
  • Bate 1998, p. 90: "Their [Oxfordians'] favorite code is the hidden personal allusion ... But this method is in essence no different from the cryptogram, since Shakespeare's range of characters and plots, both familial and political, is so vast that it would be possible to find in the plays 'self-portraits' of, once more, anybody one cares to think of."; Love 2002, pp. 87, 200: "It has more than once been claimed that the combination of 'biographical-fit' and cryptographical arguments could be used to establish a case for almost any individual ... The very fact that their application has produced so many rival claimants demonstrates their unreliability." Shapiro 2010, pp. 304–13 (268–77); Schoone-Jongen 2008, p. 5: "in voicing dissatisfaction over the apparent lack of continuity between the certain facts of Shakespeare's life and the spirit of his literary output, anti-Stratfordians adopt the very Modernist assumption that an author's work must reflect his or her life. Neither Shakespeare nor his fellow Elizabethan writers operated under this assumption."; Smith 2008, p. 629: "...deriving an idea of an author from his or her works is always problematic, particularly in a multi-vocal genre like drama, since it crucially underestimates the heterogeneous influences and imaginative reaches of creative writing."
  • Wadsworth 1958, pp. 163–4: "The reasons we have for believing that William Shakespeare of Stratford-on-Avon wrote the plays and poems are the same as the reasons we have for believing any other historical event ... the historical evidence says that William Shakespeare wrote the plays and poems."; McCrea 2005, pp. xii–xiii, 10; Nelson 2004, p. 162: "Apart from the First Folio, the documentary evidence for William Shakespeare is the same as we get for other writers of the period..."
  • Love 2002, pp. 198–202, 303–7: "The problem that confronts all such attempts is that they have to dispose of the many testimonies from Will the player's own time that he was regarded as the author of the plays and the absence of any clear contravening public claims of the same nature for any of the other favoured candidates."; Bate 1998, pp. 68–73.
  • Bate 1998, p. 73: "No one in Shakespeare's lifetime or the first two hundred years after his death expressed the slightest doubt about his authorship."; Hastings 1959, pp. 486–8: "...no suspicions regarding Shakespeare's authorship (except for a few mainly humorous comments) were expressed until the middle of the nineteenth century".
  • Dobson 2001, p. 31; Greenblatt 2005: "The idea that William Shakespeare's authorship of his plays and poems is a matter of conjecture and the idea that the 'authorship controversy' be taught in the classroom are the exact equivalent of current arguments that 'intelligent design' be taught alongside evolution. In both cases an overwhelming scholarly consensus, based on a serious assessment of hard evidence, is challenged by passionately held fantasies whose adherents demand equal time."
  • Price 2001, p. 9: "Nevertheless, the skeptics who question Shakespeare’s authorship are relatively few in number, and they do not speak for the majority of academic and literary professionals."
  • Nicholl 2010, p. 3.
  • Nicholl 2010, p. 3; Shapiro 2010, p. 2 (4).
  • Shapiro 2010, pp. 246–9 (216–9); Niederkorn 2005