ھەرێم

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

ھەرێم (بە ئینگلیزی: Region، بە عەرەبی: منطقة‎) زاراوەیەکی جوگرافییە بەشێوازێکی جیاواز لە نێوان لقە جیاوازەکانی جوگرافیا بە کار دەھێنرێت.[١]

لە جوگرافیای ھەرێمەکان بە شێوەیەکی فراوان دابەش دەکرێن بە تایبەتمەندی فیزیکی (جوگرافیای سروشتی)، تایبەتمەندییەکانی کاریگەری مرۆڤ(جوگرافیای مرۆڤ)، کارلێکردن لە نێوان مرۆڤایەتی و ژینگە (جوگرافیای ژینگەیی). ھەرێمە جوگرافی و لاوەکییەکان زۆرجار بە سنوورە دیاریکراوەکانیان پەسن دەکرێن، ھەندێک جار سنووری گواستنەوە، جگە لە جوگرافیای مرۆڤ، کە ھەرێمە دادوەرییەکانی وەک سنووری نەتەوەیی لە یاسادا پێناسە دەکرێن. جگە لە ھەرێمی کیشوەرەکان، ھەرێمە ئاوییەکان و کەش و ھەوا و زەریاکان، کەش و ھەوای جیا لەسەر زەوی بە ھەرێم جیا دەکرێنەوە. زەوی جیھان و ھەرێمە ئاوییەکان دابەشکراون بۆ ھەرێمە ژێربەژێرەکان لە ڕووی جوگرافییەوە سنووردار کراوە بەتایبەتمەندی جیۆلۆجی. کاریگەری زۆری کردووەتە سەر سیستەمی ژینگە وەک دەشت و نیشانەکان. وەک شێوازێک بۆ باسکردنی ھەرێمە شوێنییەکان، چەمکی ھەرێمەکان گرنگە و بە شێوەیەکی فراوان لە نێوان چەند لق لە جوگرافیا بەکاردێت، ھەرکەسێک دەتوانێت وشەی ھەرێم بەکار بھێنێت بەرامبەر بە پەسنی ھەرێمێک وەک ناونان، بۆ نموونە ھەرێمی ژینگەیی زاراوەیەکە لە جوگرافیای ژینگەیی بەکار دەھێنرێت، ھەرێمی ڕۆشنبیری لە جوگرافیای ڕۆشنبیری و جوگرافیای ژیانی و ھتد.[٢]

بواری جوگرافیا کە ھەمان ناوی ھەرێم دیراسە دەکات پێی دەوترێت جوگرافیای ھەرێمایەتی. لە بوارەکانی:

  • جوگرافیای سروشتی،
  • ئیکۆلۆژیا،
  • بایۆجوگرافی،
  • جوگرافیای ئاژەڵی،
  • جوگرافیای ژینگەیی.

ھەرێمەکان بەپشت بەستن بە تایبەتمەندییە سروشتییەکان وەک:

  • سیستەمی ژینگەیی یان بایۆلۆجی
  • ھەرێمە زیندەیییەکان
  • حەوزی ئاوەڕێژگە
  • ھەرێمە سروشتییەکان
  • زنجیرە چیاکان
  • جۆرەکانی خاک.

جوگرافیای مێژوویی، بریتییە لە خوێندنی مێژووی مرۆڤ لە پەیوەندی بە شوێن و ھەرێمەکان یان خوێندنی چۆنییەتی گۆڕینی شوێن و ھەرێمەکان بەدرێژایی کات.[٣]

ڕەچەڵەکناسی[دەستکاری]

لە بواری ڕەچەڵەکناسی و زانستی دراوسێیەتیدا، ھەرێم جوگرافیایەکی تایبەتمەندی ھەیە. لە وڵاتی کوردان گەلێک ھەرێم ھەیە، لە ھەرێمە سەرنج ڕاکێشەکان وەک موکریان و شارباژێڕ و ھەوشار و پشدەر و گەرمیان و دەرسیم و ھەورامان و سۆران و بادینان و لەکستان و لوڕستان و … ھتد. لەم ھەرێمانەدا بە زاراوە و شێوەزاری تایبەت دەدوێن، لەڕووی مێژوویی و ئایینی و جوگرافیاوە تایبەتمەندی خۆیان ھەیە بۆ نموونە لە ھەرێمی دەرسیمدا بە زاراوەی کرمانجی قسەدەکەن و بە ئایین عەلەوین و جوگرافیاکەیان زۆر تەنگ و تەسکە.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Susan Smith-Peter, "The Six Waves of Russian Regionalism in European Context, 1830–2000," in Russia's Regional Identities: The Power of the Provinces, ed. Edith W. Clowes, Gisela Erbsloh and Ani Kokobobo (London: Routledge, 2018), 14–43.
  2. ^ Turismo.intoscana.it. Retrieved 2009-11-25
  3. ^ Visitmexico.com Archived 2010-01-02 لە وەیبەک مەشین., Retrieved 2009-11-25