زەوی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
زەوی

زەوی (ھەروەھا: زەوین، زەمین، ھەرد) ناوی ئەم گەڕئەستێرەیەیە کە ئێمەی لە سەرە. زەوی لە خولگەیەکی جەغزئاسا بە دەوری خۆر دەخولێتەوە و سێیەمین گەڕەستێرەی نزیک بە خۆرە. زەوی پێکھاتووە لە سلیکۆن و ئۆکسژین و چەند مادەیەکی کانزایی تر و زۆربەی ڕووەکەی بە ئاو داپۆشراوە کە شوێنی ژیانی حەوت ملیار مرۆڤ و ملۆنان زیندەوەری ترە. زەوی مانگێکی ھەیە کە بڕوا وایە لە زەریای ھێمنەوە جیا بووبێتەوە[ژێدەر پێویستە] کە قەبارەکەی یەک لەسەر چل و نۆ ئەوەندەی زەوییە و لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا بە دەوری خۆیدا دەخولێتەوە و لەماوەی ٣٦٥ ڕۆژدا خولێک بە دەوری خۆردا دەسوڕێتەوە؛ ئەڵبەت سووڕانەوەی ھەموو ھەسارەکانی دەوریشی لە ماوەیەکی جیاوازدا دەسوڕێنەوە لەبەر دووری و نزیکییان لە خۆرەوە چونکە تا نزیکتر بێت دەبێت زووتر بخولێتەوە چونکە ھێزی کێشکردنی خۆر ڕایدەکێشێت بۆ خۆی و بڕوا وایە تامانی ٤.٥ ملیار سال بەر لە ئێستا درووست بووبێت و زەوی لە حەوت چین پێکھاتووە. بە بۆنەی ئەو مەرجانەی لە کاکێشانی ڕێگای شیریدا ھەن کە پێکھاتووە لە ٢٠٠ ملیار ئەستێرە کە ٦٠٠٠ ملیاریان ئەگەری بوونی ژیانیان لەسەرە.

خێراییی زەوی دەکاتە نزیکەی ٢٩.٥ کیلۆمەتر بۆ ھەر چرکەیەک[ژێدەر پێویستە] .