کۆشکی ڤێرسای
 |
| کۆشکی ڤێرسای | |
|---|---|
 | |
| بەشێکە لە | Palace and Park of Versailles |
| دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ١٦٦١ |
| بەکارھێنان | palace، مۆزەخانەی ھونەری، filming location |
| ناو بە زمانی فەرمی | Château de Versailles |
| دامەزرێنەر | لویسی سێزدەھەم |
| وڵات | فەڕەنسا |
| دابەشکاریی کارگێڕی | ڤێرسای |
| ناوچەی جوگرافی | Palace and Park of Versailles |
| پۆتانی شوێن | ٤٨°٤٨′١٧″N ٢°٧′١٣″E |
| خاوەن | Crown of France |
| خاوەنی | Allegory on the 18th Brumaire, or: France saved |
| دەستپێشخەر | لویی چواردەیەم |
| خەڵاتەکان | musée de France |
| ستایلی نژیاروانی | French Baroque architecture |
| نیشتەجێ | Musée de l’Histoire de France |
| ئامادە کراوە بە | changing table |
| باری کەلەپووری | classified historical monument، کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ |
| ڕووبەر | ٦٧٬٠٠٠ مەتری چوارگۆشە |
| Phone number | +33 1 30 83 78 00، +33-1-30-83-78-00 |
| وێبگە | https://en.chateauversailles.fr/، https://www.chateauversailles.fr |
| بەستەری وەسفکراو | https://bibliotheque-numerique.inha.fr/collection/item/11847-nouvelle-description-des-chasteaux-et-parcs-de-versailles-et-de-marly- |
| وێنا کرا | Nouvelle description des chasteaux et parcs de Versailles et de Marly |
| پێوەری کەلەپووری جیھانی | (i)، (ii)، (vi) |
| Activity policy in this place | no selfie sticks |
| Online catalog URL | http://collections.chateauversailles.fr/ |
| Category for the exterior of the item | Category:Exterior of the Palace of Versailles |
 | |
کۆشکی ڤێرسای (بە فەڕەنسی: Château de Versailles) کۆمەڵە کۆشکێکە لە شاری ڤێرسای لە نزیکی پاریسدا کە وەکوو گەورەترین کۆشکی شاھانەی جیھان دەناسرێت. پەیمانی ڤێرسای کە یەکێک لە گرنگرین پەیمانەکانی مێژووی جیھانە لەم کۆشکەدا بەستراوە.
مێژوو
[دەستکاری]
لە ساڵی ١٦٢٣دا،[١][٢] لویسی سێزدەھەم، پاشای فەڕەنسا، نیشتەجێگەی ڕاوێکی لەسەر گردێک لە ناوچەیەکی دڵخوازی ڕاوکردن دروست کرد، کە ١٢ میل بەرەو ڕۆژئاوای پاریس،[٣] و ١٠ میل لە نیشتەجێگە سەرەکییەکەیەوە، کۆشکی سەنت-ژێرمێن-ئان-لێ، دوور بوو.[٤] شوێنەکە، لە نزیک گوندێک بە ناوی ڤێرسای،[ئ] ناوچەیەکی دارستانی شێدار بوو کە دەربارەکەی لویسی سێزدەھەم بە کەم تماشایان دەکرد و بە گشتی بە شایستەی پاشایان نەدەزانی؛[٨] یەکێک لە دەربارەکانی، فرانسوا دی باسومپیێر، نووسیویەتی کە نیشتەجێگەکە «تەنانەت لە سادەترین پیاوی بەڕێزیشدا، ھەستی لووتبەرزی دروست ناکات».[٢][٩] لە ساڵی ١٦٣١ تا ١٦٣٤، تەلارساز فیلیبێرت لێ ڕۆی نیشتەجێگەکەی بە شاتۆیەک بۆ لویسی سێزدەھەم گۆڕی،[١٠][١١] کە ڕێگەی نەدەدا بە شاژنەکەی، ئانی نەمسا، کە شەوان لەوێ بمێنێتەوە،[١٢][١٣] تەنانەت کاتێک بڵاوبوونەوەی کۆڵە لە سەنت-ژێرمێن-ئان-لێ لە ساڵی ١٦٤١دا لویسی سێزدەھەمی ناچار کرد ڕوو بکاتە ڤێرسای لەگەڵ میراتگرە سێ ساڵانەکەی، لویسی چواردەھەمی داھاتوو.[١٢][١٤]
کاتێک لویسی سێزدەھەم لە ساڵی ١٦٤٣دا مرد، ئان بوو بە ڕەجێنتی لویسی چواردەھەم،[١٥] و شاتۆکەی لویسی سێزدەھەم بۆ دەیەی داھاتوو بەجێھێڵدرا. ئەو دەربارەکەی گەڕاندەوە بۆ پاریس،[١٦] کە لەوێ ئان و وەزیری سەرەکییەکەی، کاردیناڵ مازارین، بەردەوام بوون لە ڕێکارە دارایییە ناپەسەندەکانی لویسی سێزدەھەم. ئەمە بووە ھۆی فرۆند، زنجیرەیەک یاخیبوون دژی دەسەڵاتی پاشایەتی لە ١٦٤٨ تا ١٦٥٣ کە ململانێیەکی نێوان مازارین و میرەکانی خوێن، خێزانە فراوانەکەی لویسی چواردەھەم، بۆ دەسەڵات بەسەریدا شاردەوە.[١٧] لە دوای فرۆند، لویسی چواردەھەم بڕیاری دا بە تەنیا فەرمانڕەوایی بکات.[١٨][١٩] لە دوای مردنی مازارین لە ساڵی ١٦٦١دا،[٢٠] لویسی چواردەھەم حکوومەتەکەی چاکسازی تێدا کرد بۆ ئەوەی دایکی و میرەکانی خوێن دوور بخاتەوە،[١٩] دەربارەکەی گەڕاندەوە بۆ سەنت-ژێرمێن-ئان-لێ،[٢١] و فەرمانی کرد بە فراوانکردنی شاتۆکەی باوکی لە ڤێرسای بۆ کۆشکێکی گەورە.[١٢][٢٢]
لویسی چواردەھەم لە ساڵی ١٦٥٠کاندا لە ڤێرسای ڕاوی کردبوو،[١١][١٤] بەڵام تا ساڵی ١٦٦١ بایەخێکی تایبەتی بە ڤێرسای نەدابوو.[٢٣] لە ١٧ی ئابی ١٦٦١دا،[٢٤] لویسی چواردەھەم میوانی ئاھەنگێکی شکۆدار بوو کە لەلایەن نیکۆلاس فوکێت، سەرپەرشتیاری دارایی، لە نیشتەجێگە کۆشکییەکەی، شاتۆ دی ڤۆ-لێ-ڤیکۆنت، ڕێکخرابوو.[٢٠][٢٥] لویسی چواردەھەم سەرسام بوو بە شاتۆکە و باخچەکانی،[٢٥][٢٦] کە کاری لویس لێ ڤۆ، تەلارسازی دەربار لەوەتەی ساڵی ١٦٥٤، ئاندرێ لێ نۆتر، باخەوانی پاشایەتی لەوەتەی ساڵی ١٦٥٧، و شارڵ لێ برون،[١١] وێنەکێشێکی ناو خزمەتی پاشایەتی لەوەتەی ساڵی ١٦٤٧ بوون.[٢٧] قەبارە و دەوڵەمەندی ڤۆ-لێ-ڤیکۆنت بووە ھۆی ئەوەی فوکێت لەو ئەیلوولەدا زیندانی بکات، چونکە ئەو ھەروەھا قەڵایەکی دوورگەیی و سوپایەکی تایبەتی دروست کردبوو.[٢٥][٢٨] بەڵام لویسی چواردەھەم ھەروەھا لە ڤۆ-لێ-ڤیکۆنتەوە وەرگیرا،[٢٩] و بنیاتنەرەکانی بۆ پڕۆژەکانی خۆی دامەزراند.[٣٠][٣١] لویسی چواردەھەم فوکێتی بە ژان-باتیس کۆڵبێر گۆڕی،[١٩][٢٦] کە لایەنگرێکی مازارین و دوژمنی فوکێت بوو،[٣٢] و ئەرکی بەڕێوەبردنی دەستەی پیشەوەرانی ناو خزمەتی پاشایەتی پێ سپارد.[٣٣][٣٤] کۆڵبێر وەک نێوەندگیرێک لە نێوان ئەوان و لویسی چواردەھەمدا کاری دەکرد،[٣٥] کە بە کەسی ڕێنمایی و چاودێری پلاندانان و بنیاتنانی ڤێرسای دەکرد.[٣٦][٣٧][٣٨]
تێبینییەکان
[دەستکاری]سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Spawforth 2008، لاپەڕە 2.
- 1 2 Ayers 2004، لاپەڕە 333.
- ↑ Spawforth 2008، لاپەڕەکانی 1–2.
- ↑ Hoog 1996، لاپەڕە 369.
- ↑ City of Versailles: History.
- 1 2 Jones 2018، لاپەڕە 12.
- 1 2 Spawforth 2008، لاپەڕە 1.
- ↑ Jones 2018، لاپەڕە 15.
- ↑ Walton 1986، لاپەڕە 53.
- ↑ Jones 2018، لاپەڕەکانی 15–16.
- 1 2 3 Berger 1994، لاپەڕە 53.
- 1 2 3 Jones 2018، لاپەڕە 16.
- ↑ Spawforth 2008، لاپەڕە 3.
- 1 2 Palace of Versailles: History.
- ↑ Bohanan 2001، لاپەڕە 58.
- ↑ Jones 2018، لاپەڕە 17.
- ↑ Bohanan 2001، لاپەڕەکانی 58, 60, 66.
- ↑ Spawforth 2008، لاپەڕە 26.
- 1 2 3 Bohanan 2001، لاپەڕە 66.
- 1 2 Berger 1994، لاپەڕە 18.
- ↑ Jones 2018، لاپەڕە 25.
- ↑ Hoog 1996، لاپەڕەکانی 369–70.
- ↑ Spawforth 2008، لاپەڕەکانی 4–5.
- ↑ Bonney 2007، لاپەڕە 223.
- 1 2 3 Blanning 2002، لاپەڕە 33.
- 1 2 Jones 2018، لاپەڕە 19.
- ↑ Palace of Versailles: Charles Le Brun.
- ↑ Berger 1994، لاپەڕەکانی 18–19.
- ↑ Walton 1986، لاپەڕە 41.
- ↑ Blanning 2002، لاپەڕە 40.
- ↑ Walton 1986، لاپەڕە 42.
- ↑ Bonney 2007، لاپەڕەکانی 208–10.
- ↑ Spawforth 2008، لاپەڕە 5.
- ↑ Blanning 2002، لاپەڕە 36.
- ↑ Berger 1994، لاپەڕە 20.
- ↑ Spawforth 2008، لاپەڕە 9.
- ↑ Walton 1986، لاپەڕە 35.
- ↑ Berger 1994، لاپەڕە 25.
