پوپوولەیەکان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
پوپوولەیەکان

پوپوولەیەکان (bi latînî: Papillonaceas) ، ناوی زانستی: Papillonacées ، ناوی زانستی: Légumineuses تیرەیەکە لە گیاگەلی "دوولەتکەییە پەڕەگوڵ جیاکان" Dicotylédonesdialypétales که بەربلآوترین تیرەی گیاکانە، ئەم تیرە گیایە جام Sépaleی (پەڕە سەوزەکانی دیوی دەرەوەی گوڵەکە) گوڵەکانیان ناڕێک و پێکن و پێکەوە نووساون و لوولەیەک پێک دێنن. پیاڵە Corolle گوڵەکەشیان (پەڕەکانی نێوەوەی پەڕە سەوزەکانی گوڵەکە) پێنج پەڕەن و بە قەت یەک نین. یەکێک لە پەڕەگوڵەکان کە لە هەموویان زلترە و لە سەرەوەیە، ناوی "ئالآ" Etandardە و دوو پەڕەی دیکەی کە لە تەنیشت و بن و ئەم لاو ئەملایان گرتووە پێیان ئەڵێن "باڵ" Aile و دوو پەڕەکەی تر کە لە ژێر ئەمانەوەن و لێوارەکەیان پێکەوە نووساوە ناویان "ناو" Carébeە.

نێرتک (Androceae)ەکەیان لە 10 لەق کە 9 دانەیان پێکەوە نووساون پێک دێن و بەمجۆرە لوولەیەک پێک دێنن و ئەوەی دەهەم لە نێوانیان دایە. بەری گیای سەر بەم تیرەیە بە شێوەی کلو (کەلوو، کێلان)ن. دانەکانیان "ئالبومن" (ئەو بەشە لە تۆو کە نوتفەی گیاکە دەپارێزێ) یان نیە، بەلآم هندێک مەوادی خوراکی باشیان تێدایە. ئەم تیرەیه زۆربەی دانەوێڵەکان (نۆک، باقلە، لوبیا، ماش و ولێرە و …) ئەگرێتەوە و هەروەها گیای ئاڵف وەک شەوەر ووێنجە و هەموو جۆرە گەون و گیاگەلێک کە بۆ دەرمان دەشێن وەک دەستە "گوڵ هەرێشمەکان" و فلوس و تەمرهند و هیتر ئەگرێتە خۆی.