پاکتاوی نەژادی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

پاکتاوکردنی نەژادیی بریتییە لە لابردن، دوورخستنەوە یان لەناوبردنی نەخشەدارێژراوی زۆرەملێیانەی کۆمەڵە نەژادیی، ڕەگەزیی یان ئاینییەکان لە ناوچەیەکەی دیاریکراو مەبەستی دروستکردنی ناوچەیەکی نەژادیی چوونیەک. کردەکە دوو جۆری ھەیە دوورخستنەوەی ڕاستەوخۆ و دوورخستنەوەی ناڕاستەوخۆ، دوورخستنەوەی ڕاستەوخۆ لەڕێی ناردنەوە و گواستنەوەی دانیشتووان و دوورخستنەوەی ناڕاستەوخۆ لەڕێی فشارخستنە سەر کۆمەڵە قوربانییەکە بۆ بەجێھێشتنی ناوچەکە و ڕێگرتن لە گەڕانەوەیان لەڕێی ئەنجامدانی تاوانی کوشتن، لاقەکردن و وێرانکردنی موڵکەکانیان. ھەرچەندە چەمکی پاکتاوی نەژادیی لە یاسای تاوانیی نێودەوڵەتی دا ھیچ پێناسەیەکی یاسایی نییە بەڵام دەکرێت سزاکەی بە بەشێک لە تاوان لە دژی مرۆڤایەتی ھەژمار بکرێت یان بکەوێتە ژێر پەیمانامەی کۆمەڵکوژییەوە.[١][٢]

پاکتاو نەژادی زۆرجار بەشێک دەبێت لە ھەوڵەکان بۆ لەناوبردنی بەڵگە ماددی و کلتوورییەکانی کۆمەڵەی بەئامانجگیراو لە ناوچەیەک دا لەڕێی وێرانکردنی ماڵ، ناوەندی کۆمەڵایەتی، کێلگە و ژێڕخانەکان لەگەڵ شێواندنی مەزارگا، شوێنەکانی یادەوەری و شێونەکانی پەرەستن.

بە دڕێژای مێژووی مرۆڤایەتی چەندەھا کردەی پاکتاوی نەژادی ڕوویداوە بەڵام چەمکەکە بۆ یەکەمین جار لە جەنگەکانی یۆگۆسلڤیا لە ساڵی ١٩٩٠کان دا بەکارھاتووە و لەو کاتەوە بەھۆی ڕۆژنامەگەری و زۆر بەکارھێنانی لە ڕاگەیاندنەکان دا چەمکەکە بە واتا گشتییەکەی بەکارھێنانێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە.

گرێگۆری ستانتۆن دامەزرێنەری ڕێکخراوی (چاودێری کۆمەڵکوژی) ڕەخنەی ھەیە لە سەرھەڵدانی چەمکەکە و بەکارھێنانی بۆ ئەو دیاردەنەی ئەو پێی وایە کە دەبێت بە «کۆمەڵکوژی» ناوببرێن لەبەر ئەوەی پاکتاوی نەژادیی ھیچ پێناسەیەکی یاسایی نییە و بەکارھێنانەکانی لە ڕاگەیاندنەکان دا دەکرێت ببێتە ھۆی دوورخستنەوەی سەرنج لەو دیاردانەی کە دەبێت وەک کۆمەڵکوژی ھەژماربکرێن. بەھۆی بەکارھێنان و پەسەندکردنە بەرچاوەکەیییەوە چەمکەکە بووەتە وشەیەکی یاسایی بەڵام ھیچ پابەندییەکی یاسایی نییە.[٣]

وەک تاوان بەپێی یاسای نێودەوڵەتی[دەستکاری]

ھیچ ڕێکەوتنامەیەکی نێودەوڵەتی بوونی نییە کە تاواناێکی دیاریکراو وەک پاکتاوی نەژادی بناسێنێت. بەڵام پاکتاو نەژادی بە واتا گشتییەکەی کە دەرکردنی بەزۆری دانیشتووانی ناوچەیەک بێت، بە تاوان دژی مرۆڤایەتی پێناسەکراوە بەپێی ھەردوو یاسای (دادگای تاوانی نێودەوڵەتی - International Criminal Court - ICC) و (دادگای تاوانی نێودەوڵەتی بۆ یۆگۆسلڤیای پێشوو - International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia - ICTY).[٤]

کۆمەڵکوژی[دەستکاری]

پاکتاوی نەژادیی بەشێکە لە بەردەوامیی توندوتیژی کە توندوتیژترین شێوازی بریتییە لە کۆمەڵکوژی کاتێک ئامانجی ھێرشکەر بریتییە لە لەناوبردنی کۆمەڵەیەکی دیاریکراوی بەئامانجگیراو. پاکتاوی نەژادی ھاوشێوەی ناردنەوەی زۆرەملێیانەوە و گواستنەوەی دانیشتووانە بەڵام لە کاتێک دا کۆمەڵکوژی ھەوڵێکە بۆ لەناوبردنی بەشێک یان تەواوی کۆمەڵەیەکی دیاریکراوی نەژادی، ڕەگەزی، ئایینی یان نەتەوەیی. ھەرچەندە پاکتاوی نەژادی و کۆمەڵکوژی دەکرێت ھەمان ئامانج و شێوازی ئەنجامدانیان ھەبێت بەڵام مەبەست لە پاکتاوی نەژادی لابردن یان گواستنەوەی کۆمەڵەیەک دانیشتووانە لە ناوچەیەکەی دیاریکراو لە کاتێک دا مەبەست لە کۆمەڵکوژی بریتییە لە لەناوبردنی تەواوەتی کۆمەڵەیەکی دیاریکراو.[٥]

وەک ویڵیام شاباس دەڵێت «بە ھەمان شێوە پاکتاوی نەژادی نیشانەیەکە بۆ کۆمەڵکوژی داھاتوو. کۆمەڵکوژی دواھەمین ھەوڵە لە کردەیەکەی سەرلێشێواوی پاکتاوی نەژادیی دا.»[٦]

وەک بەشێک لە نەخشەیەکەی سەربازی، سیاسی و ئابووری[دەستکاری]

وەک نەخشەسازییەک پاکتاوی نەژادی چەند کاریگەرییەکی ھەیە. ڕێگەدەدات بە لایەنێکی دیاریکراو کە ھەستێت بە نەھێشتنی پاڵپشتی مەدەنیی بۆ لایەنی بەرگریکار لەڕێی دوورخستنەوەی دانیشتووانە مەدەنییەکەوە. وەک وتە بەناوبانگەی (ماو زیدۆنگ) ئاماژەی پێ دەکات کە «شەرکەرە بەرگرییکەرەکان لە ناو دانیشتووانی مەدەنی دا وەک ماسیین لە ئاودا، ماسییکە لەناوبەرە لەڕێی وشککردنی ئاوەکەوە.» کاتێک ئەمە وەک بەشێک لە چارەسەری سیاسی ئەنجام دەدرێت دەبێتە ھۆی ناسەقامگیری دوور مەودا وەک ئەو بەزۆر نیشتەجێکردنەی لەگەڵ ئەڵمانییە ڕەسەنەکان دا ڕوویدا لەسەر سنوورەکانی ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٤٥. ئەنجامدانی ئەم دیاردەیە دەبێتە ھۆی دروستکردنی «ڕاستییەکان لەسەر زەوی» لەگەڵ گۆرانکاری ڕیشەیی دیموگرافیای ناوچەکە کە دواتر زۆر پێچەوانەکردنەوەی کارێکی زۆر سەخت دەبێت.[٧]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Jones, Adam (2012). "'Ethnic cleansing' and genocide". Crimes Against Humanity: A Beginner's Guide. Simon and Schuster. ISBN 978-1-78074-146-8.
  2. ^ Schabas, William A. (2003). "'Ethnic Cleansing' and Genocide: Similarities and Distinctions". European Yearbook of Minority Issues Online. 3 (1): 109–128. doi:10.1163/221161104X00075. 'Ethnic cleansing' is probably better described as a popular or journalistic expression, with no recognized legal meaning in a technical sense... 'ethnic cleansing' is equivalent to deportation,' a grave breach of the Geneva Conventions as well as a crime against humanity, and therefore a crime within the jurisdiction of the Tribunal.
  3. ^ Thum 2010, p. 75: way. Despite its euphemistic character and its origin in the language of the perpetrators, 'ethnic cleansing' is now the widely accepted scholarly term used to describe the systematic and violent removal of undesired ethnic groups from a given territory.
  4. ^ Toal, Gerard; Dahlman, Carl T. (2011). Bosnia Remade: Ethnic Cleansing and Its Reversal. New York: Oxford University Press. p. 3. ISBN 978-0-19-973036-0. Archived from the original on July 6, 2014. Retrieved March 1, 2016.
  5. ^ Toal, Gerard; Dahlman, Carl T. (2011). Bosnia Remade: Ethnic Cleansing and Its Reversal. New York: Oxford University Press. p. 3. ISBN 978-0-19-973036-0. Archived from the original on July 6, 2014. Retrieved March 1, 2016.
  6. ^ Petrovic, Drazen (1994). "Ethnic Cleansing – An Attempt at Methodology" (PDF). European Journal of International Law. 5 (3): 343. doi:10.1093/oxfordjournals.ejil.a035875. Archived from the original (PDF) on December 22, 2018. Retrieved May 20, 2006. In English, reference is also made to 'ethnic purification'.
  7. ^ "Final Report of the Commission of Experts Established Pursuant to United Nations Security Council Resolution 780 (1992)". United Nations Security Council. May 27, 1994. p. 33. Archived from the original (PDF) on May 14, 2011. Retrieved May 25, 2020. Upon examination of reported information, specific studies and investigations, the Commission confirms its earlier view that 'ethnic cleansing' is a purposeful policy designed by one ethnic or religious group to remove by violent and terror-inspiring means the civilian population of another ethnic or religious group from certain geographic areas. To a large extent, it is carried out in the name of misguided nationalism, historic grievances and a powerful driving sense of revenge. This purpose appears to be the occupation of territory to the exclusion of the purged group or groups. This policy and the practices of warring factions are described separately in the following paragraphs. Paragraph 130.