نیوستریا

نیوستریا
دامەزران	١ی کانوونی دووەمی ٠٥١١
کیشوەر	ئەورووپا
وڵات	فەڕەنسا
پایتەخت	Soissons
دراو	French denier
گۆڕدراوە لەلایەن	Kingdom of France
جێگەی دەگرێتەوە	Romain-Gaul domain of Soissons
کۆتاییھاتن	١ی کانوونی دووەمی ٠٩٧٧
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

نیوستریا یان نیستراسیا، بەشێک بوو لە ڕۆژاوای شانشینی فرانکەکاننیوستریا لەناویدا شاری لۆری و سلڤیا و کاربۆناریا، و بە نزیکەیی باکووری ئەمڕۆی فەڕەنسا، لەگەڵ پاریس، ئۆرلیانس، تۆورس، سۆیسۆنس وەکوو شارە سەرەکییەکانی دواتر وەک ناوچەیەکی نێوان سین و لۆرین ئاماژەی پێدەکراوە ڕووبارەکانی لۆری ناسراوە بە (regnum Neustriae)، و دەستووری ژێرپاشایەتی ئیمپڕاتۆریەتیی کارۆلینگیان و باکووری فەڕەنسا پاشاکانی کارۆلینجیان مارچی نیوستریایان دروست کرد کە لە پێشەوە دژی برێتۆنەکان و ڤایکینگەکان دەجەنگان، کە مایەوە تا دەسەڵاتی کاپێتیان لە دوای سەدەی ١٠.

ناو

ناو «نێوستریا» زۆرجار بە «خاکی ڕۆژاوای نوێ» ڕاڤە دەکرێت، ھەرچەندە تەیلۆر (١٨٤٨) پێشنیاری بۆچوونی «خاکی باکووری ڕۆژھەڵات»ی کردووە. نۆردیسک فامیلجیبۆک (١٩١٣) تەنانەت پێشنیاری «نەک خاکی ڕۆژھەڵات» (icke östland)ی کردووە. ئۆگستین تیێری (١٨٢٥) گریمانەی ئەوەی کرد کە نێوستریا تەنھا شێواندنێکی وێستریایە، لە West-rike «شانشینی ڕۆژاوا». لە ھەر بارێکدا، نێوستریا پێچەوانەی ناوی ئوسترێژیا «شانشینی ڕۆژھەڵات»ە. لێکچوون لەگەڵ ئوسترێژیا لە جۆری نێوسترێژیا زیاتر ڕوونە.

نێوستریا ھەروەھا وەک زاراوەیەک بۆ باکووری ڕۆژاوای ئیتاڵیا لە سەردەمی باڵادەستیی لۆمبارد بەکارھێنراوە. پێچەوانەی باکووری ڕۆژھەڵات بوو، کە پێی دەگوترا ئوسترێژیا، ھەمان زاراوە کە درابوو بە ڕۆژھەڵاتی فرانکەکان.

شانشینی مێرۆڤینجین

پێشینەی نێوستریا دەوڵەتێکی پاشماوەی ڕۆمانی بوو، بە ناوی شانشینی سۆیسۆنس. لە ٤٨٦ فەرمانڕەواکەی، سیاگریۆس، ململانێی لەسەر دەسەڵات لەگەڵ کڵۆڤیسی یەکەم، پاشای فرانکەکان، لە جەنگی فرانکۆ-ڕۆمانی دۆڕاند. لە شەڕی سۆیسۆنس تێکشکێنرا و دواتر ناوچەکە کەوتە ژێر کۆنترۆڵی فرانکەکانەوە. دابەشکردنەوەی بەردەوامی خاکەکان لەلایەن نەوەکانی کڵۆڤیسەوە بووە ھۆی ڕکابەرییەکی زۆر کە بۆ زیاتر لە دوو سەد ساڵ، نێوستریای لە شەڕێکی نزیکەی بەردەوامدا لەگەڵ ئوسترێژیا، بەشی ڕۆژھەڵاتی شانشینی فرانکەکان ھێشتەوە.

سەرەڕای جەنگەکان، نێوستریا و ئوسترێژیا چەندین جار بۆ ماوەیەکی کورت یەکیان گرتەوە. یەکەمیان لە سەردەمی کڵۆتێری یەکەم بوو لە ماوەی دەسەڵاتیدا لە ٥٥٨ بۆ ٥٦٢. ململانێی دەسەڵات بەردەوام بوو لەگەڵ شاژن فرێدێگوندی نێوستریا، بێوەژنی پاشا شیلپێریکی یەکەم (دەسەڵات ٥٦٦–٥٨٤) و دایکی پاشای نوێ کڵۆتێری دووەم (دەسەڵات ٥٨٤–٦٢٨)، کە جەنگێکی سەختی بەرپا کرد.

دوای مردنی دایکی و ناشتنی لە باسیلیکای سانت دێنیس لە نزیک پاریس لە ٥٩٧، کڵۆتێری دووەم بەردەوام بوو لە ململانێی دژی شاژن برونھیلدا، و لە کۆتاییدا لە ٦١٣ سەرکەوتنی بەدەستھێنا کاتێک شوێنکەوتووانی برونھیلدا خیانەتیان لە شاژنە پیرەکە کرد و ڕادەستیان کرد. کڵۆتێر برونھیلدای خستە سەر ئامێری ڕاکێشان و بۆ ماوەی سێ ڕۆژ ڕایکێشا، پاشان لە نێوان چوار ئەسپدا بەستیەوە و لە کۆتاییدا پارچە پارچەی کرد. ئێستا کڵۆتێر فەرمانڕەوایەتی شانشینێکی یەکگرتووی دەکرد، بەڵام تەنھا بۆ ماوەیەکی کورت، چونکە کوڕەکەی خۆی داگۆبێرتی یەکەمی کردە پاشای ئوسترێژیا. ھاتنە سەر تەختی داگۆبێرت لە نێوستریا بووە ھۆی یەکگرتنێکی تری کاتی.

لە ئوسترێژیا، سەرۆک وەزیرانی پیپینیدەکان، گریمۆاڵدی گەورە، ھەوڵی کودەتایەکی دا بە ناچارکردنی پاشای ئوسترێژیا سیگێبێرتی سێیەم بۆ ھەڵگرتنەوەی کوڕەکەی، شیلدێبێرت، کە وەک «شیلدێبێرتی ھەڵگیراوە» جێگەی گرتەوە. گریمۆاڵد و کوڕەکەی، شیلدێبێرت، لەلایەن ھێزەکانی نێوستریاوە دەستگیرکران و لە پاریس لە سێدارە دران. کڵۆڤیسی دووەم، دوای ئەم لەسێدارەدانە، دووبارە شانشینی ئوسترێژیای لەگەڵ نێوستریا یەکخستەوە، ھەرچەندە بە کاتی بوو. لە کاتی دەسەڵاتی کوڕەکەی کڵۆڤیس، شڵۆتاری سێیەم، یان کەمێک دوای ئەوە، بنەماڵەی فەرمانڕەوای نێوستریا، ھاوشێوەی ئوسترێژیای پێش خۆی، دەسەڵاتی ڕادەستی سەرۆک وەزیرانی کۆشکی خۆی کرد.

لە ٦٧٨، نێوستریا، لەژێر دەسەڵاتی سەرۆک وەزیران ئێبرۆین، بۆ دواجار ئوسترێژییەکانی ژێردەستە کرد. ئێبرۆین لە ٦٨٠ کوژرا. لە ٦٨٧، پیپینی ھێرستاڵ، سەرۆک وەزیرانی کۆشکی پاشای ئوسترێژیا، نێوسترییەکانی لە تێرترێ تێکشکاند. بەم شێوەیە باڵادەستیی ئوسترێژیای زامن کرد، کە بە ئەرستۆکراسییە ناوچەیییەکەی جیادەکرایەوە، بەسەر نێوستریادا. سەرۆک وەزیرانی نێوستریا بێرچار ماوەیەکی کورت دوای ئەوە تیرۆر کرا و دوای ھاوپەیمانییەکی ھاوسەرگیری (نزیکی ٦٩٠) لە نێوان کوڕەکەی پیپین درۆگۆ و بێوەژنەکەی بێرچار ئانسترودی شامپانیا، پیپین پێگەی خۆی وەک سەرۆک وەزیرانی کۆشکی نێوستریا مسۆگەر کرد.

نەوەکانی پیپین، کارۆلینجییەکان، بەردەوام بوون لە فەرمانڕەواییکردنی ھەردوو شانشینەکە وەک سەرۆک وەزیران. بە بەرەکەتی پاپا ستیڤنی دووەم، دوای ٧٥١ پیپینی کورتی کارۆلینجی بە فەرمی مێرۆڤینجییەکانی لەکارخست و کۆنترۆڵی ئیمپراتۆرییەکەی گرتە دەست، خۆی و نەوەکانی وەک پاشا فەرمانڕەوایەتییان دەکرد.

دواتر نێوستریا، ئوسترێژیا و بورگوندی لەژێر یەک دەسەڵاتدا یەکیان گرت و، ھەرچەندە جارێکی تر دابەش دەبووەوە بۆ چەندین بەشی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا، ناوەکانی «نێوستریا» و «ئوسترێژیا» وردە وردە لە بەکارھێنان کەوتن.

ئەمانەش ببینە

• Oman, Charles. The Dark Ages 476–918. Rivingtons: London, 1914.

سەرچاوەکان

• بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Neustria»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٦ی ئازاری ٢٠٢١.