مەسنەوی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
چاپێكی كۆنی كتێبی م‏‏‏ە‏‏‏سنەوی م‏‏‏ە‏‏‏ولانا ج‏‏‏ە‏‏‏لال‏‏‏ە‏‏‏ددینی رۆمی

مەسنەوی یان "مەسنەوی مەعنەوی"  دیوانێکی شیعری مەولانا جەلالەددینی رۆمییە. ئەم کتێبە بە چەندین زمان وەرگێڕاوە و لە پرۆژەی  مۆزەخانی قۆنیایە کە وەریبگێرێتە سەر ٥٠ زمانی دیکەیش.

مەسنەوی  چاپی جۆراوجۆری نووسراوی ھەیە کە لە زۆربەی کتێبخانە نێودەوڵەتیەکاندا پارێزراون، ژمارەی دێڕەکانی نێو مەسنەوی  ٢٥٦٣٢ دێرن، کە دابەشبوونەتە سەر ٦ بەرگ[١] ھەروەرھا ٤٢٤ی چیرۆکی تێدایە کە شیکەرەوەی مانای مرۆڤ و چۆنیەتی گەیشتن بە خۆشەویستی بەڕاست و ئەڤینی خودایین.

چۆنیەتی نوسینەوەی مەسنەوی[دەستکاری]

دوو بۆچون ھەیە لەسەر نووسینی ئەم کتێبە.

بۆچوونی یەکەم بە گێرانەوە لە موریدان[دەستکاری]

مەسنەوی لەسەر داوا و بیرۆکەی حوسامەدین چەلەبی قوتابی کوردی مەولانا نوسراوە کە کاریگەرێکی زۆری ھەبووە لەسەر کەسایەتی مەولانای رۆمی. مەولانا شیعرەکانی لەبەرخۆیدا وتووە و حوسامەدینیش نوسیویەتی. ھۆکاری بیرۆکەکەی حوسامەدینیش بەھۆی ئەوەوە بووە کە موریدانی ڕۆمی تەنیا کتێبی "ئیلاھی نامە"ی سەنائی و کتێبی  "مەنتقولتەیر"ی فەریدەدینی عەتار یان خوێندۆتەوە ئەویش پێشنیار بۆ مەولانا دەکات و دەڵێت با تۆش کتێبێکی لەو جۆرەت ھەبێت.

لەو کاتە مەولانا بزەیێک دەخاتە سەر لێوی و  لە مێزەرەکەیەوە پارچەێک کاغەز دەردێنێت کە ١٨ دێڕی سەرەتای مەسنەوی تێدا نوسرا بووە و بەو دێڕە دەست پێدەکات: گوێ لە نەی بگرە چۆن باسی چیرۆکی خۆی دەکا/ چۆن باسی ئازاری فیراقی خۆی  دەکا. لەو کاتەی حوسامەدین ئەمە دەخوێنێتەوە لە مەولانای سەرداری دەپارێتەوە کە زیاتر بنوسێت و مەولاناش وەڵامی دەداتەوە و دەڵێـت: گەر تۆ بە نووسینی ڕازی بیت ئەوا منیش دەیڵێم. جا لەو کاتەوە مەولانا کە لە تەمەنی پەنجاکانی ژیانی بووە، دەست بە نووسینی مەسنەوی دەکات. مەولانا ھەمیشە شیعر لە زاریەوە دەھاتەدەرێ و حوسامەدینیش دەینووسینەوە لە ھەموو جێگاێک و شوێنێ، لە سوختەخانە لە مزگەوت و لە باخەکان و لە مەیدانەکان و ھتد. تەنانەت جاری وابووە حوسامەدین بەوە ڕانەگەشتووە کە مەولانا ھۆنیویەتیەوە لەسەریەک. بۆماوەی ٢ ساڵ بە ھۆی وەفاتی خێزانی حوسامەدینی چەلەبیەوە نووسینی مەسنەوی ڕاگیراوە و دواتر دووبارە دەست پێکرایەوە. مەولانای رۆمی لە کتێبی مەسنەویدا ئاماژە بەوەدەکات کە لەسەر پێشنیار و بیری حوسامەدین چەلەبی نوسراوەتەوە.:


"ھمچنین مقصود من زین مثنوی
ای ضیاء حق حسام الدین تویی"[٢]

بۆچوونی دووەم، لە گێڕانەوەی کوڕی بەتووتە[دەستکاری]

ئەو گێرانەوەی ئیبن بەتووتە ھیچ کەسێک پشتراستی نەکردۆتەوە.

... لەسەرەتادا مەولانا تەنھا زاناێکی ئایینی ئاسایی بووە، ڕۆژێک لە ڕۆژان کاتێ خەریکی وانەوتنەوە بووە بە فەقێکانی، پیاوێکی حەڵوافرۆش دێت و مەولانا داوای حەڵواێکی لێدەکات بەڵام کابراکە تەنھا حەڵوا دەدات بە مەولانا و دەروات مەولاناش بەدوای دادەچێ و بزر دەبێت بۆ ماوەی چەندین ساڵ موریدان زۆر بە دوایدا دەگەرێن بێ ھوودە بوو، دوای ئەو چەندین ساڵە دەگەرێتەوە و قسەی لە زاردا دەرنەدەچوو جگە لە شیعری فارسی کە کەس لێی نەدەگەیشت و فەقێکان و موریدانی مەولاناش دەستیان کرد بە نوسینەوەی ئەو شیعرانە و ئیدی کتێبی مەسنەوی لێوە بەرھەم ھات، کە ھەمیشە دەخوێنرایەوە لە سوختەخانە و مزگەوتەکات بە تایبەتی لە شەوانی ھەینی".[٣]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ کتاب المثنوی Archived ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦, لە وەیبەک مەشین.
  2. ^ مولانا جلال الدین الرومی، مثنوی، ترجمة د. إبراھیم الدسوقی شتا، مجلس الأعلی للثقافة، القاھرة’ ٢٠٠٢
  3. ^ ابن بطوطة، رحلة ابن بطوطة، نسخة موقع الوراق، صفحة ١٤١
  • "قصص المثنوی فی جزئین لجلال الدین الرومی"، جمع محمد المحمدی الاشتھاری.
  • مولانا جلال الدین الرومی، مثنوی، ترجمة د. إبراھیم الدسوقی شتا، مجلس الأعلی للثقافة، القاھرة’ ٢٠٠٢
  • جلال الدین الرومی، المثنوی - کتاب العشق والسلام، ISBN 977-6148-38-7
  • کتێبی مەولانا.. تۆزی بەرپێی خۆشەویست / د. زانا ئەحمەد
  • كتێبی "كه‌سایه‌تیه‌ مه‌زنه‌كانی نێو دونیای ته‌سه‌وف / له‌ باسی مه‌ولای به‌ڵخیدا" نوسینی :- یاد نورسی