مۆستا

مۆستا
مۆستا
وڵات	ماڵتا
دابەشکاریی کارگێڕی	Tramuntana
پۆتانی شوێن	٣٥°٥٤′٠″N ١٤°٢٦′٠″E
دانیشتووان	٢٠٬٢٤١، ٢٥٬٤٩٦
خوشکەشارەکان	Ragusa، Millbrae
ڕووبەر	٦٫٨ کیلۆمەتر چوارگۆشە
وێبگە	https://www.mostalocalcouncil.com/
	لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

مۆستا (بە ماڵتی: Mosta) شارێکی ناوچەی ماڵتای باکووری وڵاتی ماڵتایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩٩٥دا ١٦٫٧٥٤ کەس بووە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا گەییشتووەتە بە ١٨٫٦٧٦ کەس.^[١]^[٢]

مێژوو

«مۆستا» لە سەردەمی پێش مێژووەوە ئاوەدان بووە. دۆلمێنەکان لە سنوورەکانی «مۆستا» و شوێنەواری عارەبانەکان بەڵگەی سەرەکین بۆ ئەمە. ھەر دۆلمێنێک دوو بەردی ڕاوەستاوی لاکێشەیی و بەردێکی تری ھاوشێوەی ھەیە کە بە ئاسۆیی لە سەرووی دووەکەی تری تری داندراوە.^[٣]

لە چاخەکانی ناوەڕاستدا، «مۆستا» گوندێکی بچووک بوو لە نێوان چەندین گوندی تردا، کە ھەر یەکەیان دانیشتووانێکی کەمیان ھەبوو. ئەم گوندە بچووکانە بریتی بوون لە «ڕاحال کالێجا»، «ڕاحال حۆبلا»، «ڕاحال پێسا» (یان «پیسێ» / «بیسێ»)، «ڕاحال سیر»، «ڕاحال کیرچیپوولی»، «ڕاحال بڕابار» و «ڕاحال دیمێچ» (یان «دیماگ»). لە سەدەی ١٦دا، ئەم گوندانە گرنگییان کەم بووەوە و «مۆستا» جێگەی خۆی وەک گوندی سەرەکی گرتەوە. لە ساڵی ١٤١٩دا، گوندەکانی «ڕاحال کالێجا»، «بیسێ» و «دیماگ» پێکەوە دانیشتووانێکی ٤٧٥ کەسییان ھەبوو، لە کاتێکدا لە کۆتایی سەدەی ١٥دا «مۆستا» دانیشتووانەکەی ٤٨٢ کەس بوو.^[٤]

لە ساڵی ١٥٢٦دا، چەتە دەریایییەکانی بەربەری بە سەرکردایەتی «سینان ڕەیس» ھێرشیان کردە سەر مۆستا، ھەندێک لە دانیشتووانەکەیان کوشت و نزیکەی ٤٠٠ کەسییان کۆیلە کرد. بەپێی نەریت، بووکێک کە خەریک بوو ھاوسەرگیری بکات لە نێوان دەستگیرکراوەکاندا بوو، و ئەم ڕووداوە لە فۆلکلۆری ماڵتادا بە چیڕۆکی بووکی مۆستا (بە ماڵتی: l-għarusa tal-Mosta) ناسرا.^[٥] چەندین وەشانی ئەم چیڕۆکە بوونی ھەیە، کە باوترینیان ئەوەیە کە بووکێک بە ناوی «ئەنجێلیکا» یان «ماریانا کۆمبۆ» لە شوێنی نیشتەجێبوونی خێزانەکەی، بورجی کۆمبۆ، ڕفێندراوە و براوە بۆ حەرەمسەرای سوڵتان یان پاشایەکی باکووری ئەفریقا. لە زۆربەی وەشانەکاندا، دەستگیرانەکەی، «تۆنی ماندوکا»، تووانی ئازادییەکەی بەدەستبھێنێت بە پێدانی فیدیە یان بە گەشتکردن بۆ ئەو شوێنەی کە لێی دەستبەسەر بوو و یارمەتیدانی بۆ ڕاکردن. دەگوترێت کە بووکەکە دوای ماوەیەکی کەم لە گەڕانەوەیان بۆ «ماڵتا» کۆچی دوایی کردووە و مێردەکەشی دوای ماوەیەک لە کاتی شەڕکردن لەگەڵ توورکەکان کۆچی دوایی کردووە.^[٦]

سەردانی نێردراوی ئایینی مەتران پیێترۆ دوسینا لە ساڵی ١٥٧٥دا ئاماژەی بەوە کردووە کە تەنانەت ئەو کەنیسەیەی بۆ «بەرزبوونەوەی مەریەم» تەرخانکرابوو کە لە «مۆستا» بوو، ئەوەندە لە ناوچەکەدا گرینگ بوو کە بە ھەڵە بە «کەنیسەی پەرستگا» ناو دەبرا. لە ساڵی ١٥٧٥دا، ٥٨٠ کەس لە «مۆستا» دەژیان.

«مۆستا» لە سەردەمی ھاوچەرخدا شاھیدی دروستکردنی چەندین خانووی نوێیە. ناوچە نوێیە ئاوەدانکراوەکان بە خانووی نیشتەجێبوون لە پەراوێزی «مۆستا»ی کۆندا دەبینرێن. ئەم ناوچە نوێیانە بەم ناوانە ناسراون: «سانتا مارگێریتا»، «تال-بلاتا ل-غۆلیا»، «ئیز-زۆکریا»، «ئیس-سغایتار» و «تا-ملێت». ئەمەش بەو مانایەیە کە دانیشتووانی «مۆستا» ڕوو لە زیادبوونە. «مۆستا» ھەروەھا بووەتە ناوەندێکی بازرگانی قەرەباڵغ. ھەموو ئەم پێشھاتانە «مۆستا»یان کردووە بە شارۆچکەیەکی گەورە بە پێوەرە ناوخۆیییەکان و ئەمڕۆ لە ڕیزی گەورەترین شارەکانی دوورگەکانی ماڵتادایە.

ئەمەش ببینە

پێرستی شارەکانی ماڵتا

سەرچاوەکان

↑ «The largest cities in Malta, ranked by population» (بە ئینگلیزی). mongabay.com. {{cite web}}: پارامەتری نەناسراوی |ڕیکەوتی سەردان= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی)
↑ «Malta: largest cities and towns and statistics of their population» (بە ئینگلیزی). world-gazetteer. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی ئابی ٢٠١٢ ھێنراوە. {{cite web}}: پارامەتری نەناسراوی |ڕیکەوتی سەردان= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی)
↑ Morana، Martin (ئەیلوولی ٢٠١١). Bejn kliem u storja: glossarju enċiklopediku dwar tradizzjonijiet - toponimi - termini storiċi Maltin (بە ماڵتی). Malta: Best Print. لاپەڕە ٥٧–٥٨. ژپنک ٩٧٨-٩٩٩٥٧-٠-١٣٧-٦. OCLC ٩٠٨٠٥٩٠٤٠. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە.
↑ Galea، Jeffrey (٢٠٠٤). «Mosta – a historical, urban and demographic overview» (PDF). Soċjetà Filarmonika Santa Marija Mosta – Annwal 2004: ٩٧–٩٩, ١٠١–١٠٢. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٣ی ئابی ٢٠٢٥ ئەرشیڤ کراوە.
↑ Cassar Pullicino، Giuseppe (١٩٨٨). «La leggenda Maltese della sposa della Mosta : due varianti inedite e la "Scibilia Nobili" siciliana» (PDF). Journal of Maltese Studies (بە Italian) (17–18): ١٦٤–١٨٠. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٥ی ئابی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە.{{cite journal}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)
↑ Camilleri، Anthony (٢٠٠١). «Is-Sibi u s-Sibbien fl-istorja tal-Mosta: Storja, Folklor u Letteratura: L-Għarusa tal-Mosta u x-Xebba ta' Wied l-Isperanza» (PDF). Filarmonika Santa Marija Mosta – Festa ta' l-Assunta Awissu, 2001 (بە Maltese): ٦٢–٦٤, ٦٦–٧٦. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ ئەرشیڤ کراوە.{{cite journal}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)

[1] «The largest cities in Malta, ranked by population» (بە ئینگلیزی). mongabay.com. {{cite web}}: پارامەتری نەناسراوی |ڕیکەوتی سەردان= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی)

[2] «Malta: largest cities and towns and statistics of their population» (بە ئینگلیزی). world-gazetteer. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی ئابی ٢٠١٢ ھێنراوە. {{cite web}}: پارامەتری نەناسراوی |ڕیکەوتی سەردان= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی)

[morana-3] Morana، Martin (ئەیلوولی ٢٠١١). Bejn kliem u storja: glossarju enċiklopediku dwar tradizzjonijiet - toponimi - termini storiċi Maltin (بە ماڵتی). Malta: Best Print. لاپەڕە ٥٧–٥٨. ژپنک ٩٧٨-٩٩٩٥٧-٠-١٣٧-٦. OCLC ٩٠٨٠٥٩٠٤٠. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە.

[galea2004-4] Galea، Jeffrey (٢٠٠٤). «Mosta – a historical, urban and demographic overview» (PDF). Soċjetà Filarmonika Santa Marija Mosta – Annwal 2004: ٩٧–٩٩, ١٠١–١٠٢. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٣ی ئابی ٢٠٢٥ ئەرشیڤ کراوە.

[cassarpullicino1988-5] Cassar Pullicino، Giuseppe (١٩٨٨). «La leggenda Maltese della sposa della Mosta : due varianti inedite e la "Scibilia Nobili" siciliana» (PDF). Journal of Maltese Studies (بە Italian) (17–18): ١٦٤–١٨٠. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٥ی ئابی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە.{{cite journal}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)

[camilleri2001-6] Camilleri، Anthony (٢٠٠١). «Is-Sibi u s-Sibbien fl-istorja tal-Mosta: Storja, Folklor u Letteratura: L-Għarusa tal-Mosta u x-Xebba ta' Wied l-Isperanza» (PDF). Filarmonika Santa Marija Mosta – Festa ta' l-Assunta Awissu, 2001 (بە Maltese): ٦٢–٦٤, ٦٦–٧٦. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ ئەرشیڤ کراوە.{{cite journal}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)

[١]

[٢]

[٣]

[٤]

[٥]

[٦]